Mahabharata 3.240.1-24

Devanāgarī

दानवा ऊचुः
भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह ॥
शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः ॥
अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् ॥
आत्मत्यागी ह्य् अवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम् ॥
न हि कार्यविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु ॥
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥
नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् ॥
यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम् ॥
श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप ॥
निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि ॥
पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् ॥
पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः ॥
अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्य् अधःकायश् च ते ऽनघ ॥
कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः ॥
एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम ॥
देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः ॥
क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः ॥
दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून् ॥
तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते ॥
साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः ॥
भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्य् अपरे ऽसुराः ॥
यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः ॥
नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् ॥
नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च ॥
युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम ॥
निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि ॥
प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः ॥
हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः ॥
अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच् च विधिनिर्मितात् ॥
व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥
सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः ॥
श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम् ॥
ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥
वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः ॥
दैत्यरक्षोगणाश् चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु ॥
योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव ॥
गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥
यच् च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसंभवम् ॥
तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै ॥
हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः ॥
तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ ॥
स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति ॥
कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश् चारीन् महारथः ॥
ज्ञात्वैतच् छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः ॥
कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति ॥
तस्माद् अस्माभिर् अप्य् अत्र दैत्याः शतसहस्रशः ॥
नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति ॥
प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः ॥
असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप ॥
मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥
विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ॥
गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथं चन ॥
त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः ॥

Transliteration (IAST)

dānavā ūcuḥ
bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha ||
śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ ||
akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam ||
ātmatyāgī hy avāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm ||
na hi kāryaviruddheṣu bahv apāyeṣu karmasu ||
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||
niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm ||
yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm ||
śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa ||
nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi ||
purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt ||
pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ ||
astrair abhedyaḥ śastraiś cāpy adhaḥkāyaś ca te 'nagha ||
kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ ||
evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama ||
devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ ||
kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ ||
divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn ||
tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate ||
sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ ||
bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyanty apare 'surāḥ ||
yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ ||
naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān ||
naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca ||
yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama ||
niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani ||
prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ ||
hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ ||
avijñānavimūḍhāś ca daivāc ca vidhinirmitāt ||
vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase ||
sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ ||
ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam ||
te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ ||
vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ ||
daityarakṣogaṇāś cāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu ||
yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva ||
gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā ||
yac ca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasaṃbhavam ||
tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai ||
hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ ||
tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau ||
sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati ||
karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃś cārīn mahārathaḥ ||
jñātvaitac chadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ ||
kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati ||
tasmād asmābhir apy atra daityāḥ śatasahasraśaḥ ||
niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti ||
prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ ||
asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa ||
mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayy upapadyate ||
vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava ||
gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃ cana ||
tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दानवा ऊचुः भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह ॥ शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः ॥ अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् ॥ आत्मत्यागी ह्य् अवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम् ॥ न हि कार्यविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु ॥ मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् ॥ यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम् ॥ श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप ॥ निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि ॥ पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् ॥ पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः ॥ अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्य् अधःकायश् च ते ऽनघ ॥ कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः ॥ एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम ॥ देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः ॥ क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः ॥ दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून् ॥ तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते ॥ साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः ॥ भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्य् अपरे ऽसुराः ॥ यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः ॥ नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् ॥ नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च ॥ युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम ॥ निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि ॥ प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः ॥ हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः ॥ अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच् च विधिनिर्मितात् ॥ व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥ सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः ॥ श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम् ॥ ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः ॥ दैत्यरक्षोगणाश् चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु ॥ योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव ॥ गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥ यच् च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसंभवम् ॥ तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै ॥ हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः ॥ तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ ॥ स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश् चारीन् महारथः ॥ ज्ञात्वैतच् छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः ॥ कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति ॥ तस्माद् अस्माभिर् अप्य् अत्र दैत्याः शतसहस्रशः ॥ नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति ॥ प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः ॥ असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप ॥ मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥ विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ॥ गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथं चन ॥ त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः ॥dānavā ūcuḥ bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha || śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ || akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam || ātmatyāgī hy avāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm || na hi kāryaviruddheṣu bahv apāyeṣu karmasu || mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm || yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm || śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa || nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi || purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt || pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ || astrair abhedyaḥ śastraiś cāpy adhaḥkāyaś ca te 'nagha || kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ || evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama || devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ || kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ || divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn || tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate || sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ || bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyanty apare 'surāḥ || yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ || naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān || naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca || yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama || niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani || prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ || hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ || avijñānavimūḍhāś ca daivāc ca vidhinirmitāt || vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase || sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ || ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam || te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ || vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ || daityarakṣogaṇāś cāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu || yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva || gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā || yac ca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasaṃbhavam || tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai || hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ || tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau || sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati || karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃś cārīn mahārathaḥ || jñātvaitac chadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ || kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati || tasmād asmābhir apy atra daityāḥ śatasahasraśaḥ || niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti || prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ || asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa || mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayy upapadyate || vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava || gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃ cana || tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ ||The Danavas address Suyodhana: why has he, king of the Bharatas and support of the line, surrounded by heroes, committed the rashness of prayopavesha (fasting unto death); a suicide goes downward and gains ill fame; the wise do not cling to acts contrary to their purpose, dangerous and destructive of their very root; he must restrain the thought that destroys dharma, artha, and happiness, kills fame, strength, and steadfastness, and delights the enemy; they reveal his divinity: they once obtained him by tapas from Maheshvara against the gods; his upper body was made from masses of the vajra, his lower from the goddess, flower-like and captivating to women, therefore he is not a man; great kshatriyas headed by Bhagadatta and knowers of divine astras will destroy his enemies, and the Danavas have taken birth on earth to help him; other asuras will enter Bhishma, Drona, Kripa, and the others, so that they, stripped of pity and attachment, will fight his enemies, sparing neither sons, brothers, fathers, kin, pupils, children, nor the aged; the Pandavas, joined with fate, will slay them, while daityas, rakshasas, and kshatriyas will fight on his side; against the fear of Arjuna a means has already been arranged: the soul of the slain Naraka has taken the form of Karna and, remembering the enmity, will fight Keshava and Arjuna; Karna will defeat Partha, but Indra, by a stratagem to protect Savyasachin, will take from him his earrings and armor; hundreds of thousands of daityas and rakshasas, known as the samshaptakas, have also been appointed to kill Arjuna; therefore Duryodhana must rule the earth without rivals, must not ruin their cause, must go forth and remember that he is their support, as the Pandavas are the support of the gods.

Translation

The Danavas said: "O Suyodhana, king of kings, bearer of the line of the Bharatas, ever surrounded by heroes and great souls, why have you committed this rash act, this prayopavesha? A suicide goes downward and gains ill and inglorious repute. The wise, such as you, do not cling to deeds contrary to their purpose, fraught with many dangers, and destructive of their very root. Restrain this thought, O king: it destroys dharma, artha, and happiness, kills fame, strength, and steadfastness, and gladdens your enemies. Hear then, O lord, the truth of your own divinity and of the making of your body, and thereafter regain your firmness. Long ago we obtained you by tapas from Maheshvara, against the gods. Your entire upper body was formed from masses of the vajra, while your lower part, O sinless one, was formed by the goddess, flower-like in nature and captivating to women. Thus your body is joined with Ishvara, O tiger among kings, and with the goddess; you are divine, not a mere man. Great and mighty kshatriyas headed by Bhagadatta, knowers of the divine astras and heroes, will destroy your enemies. Enough of despondency; there is no fear for you. For your help these hero-Danavas have taken birth on earth. Other asuras will enter Bhishma, Drona, Kripa, and the rest; possessed by them, casting compassion aside, they will fight your enemies. In battle, O best of the Kurus, they will spare neither sons nor brothers, neither fathers nor kinsmen, neither pupils nor relatives, neither children nor the aged. When their inner being is seized by the Danavas, stripped of tenderness, they will strike down their own kin, casting attachment far away. Rejoicing, yet with minds beclouded, confounded by ignorance and by the order ordained by fate, they will say to one another, 'While I live, you shall not escape,' and, relying on their valor and loosing every weapon and astra, they will bring about a slaughter of men, O best of the Kurus. But the great-souled Pandavas too will fight them with all their strength and, joined with fate, mighty as they are, will slay them. Hosts of daityas and rakshasas, born in kshatriya wombs, will also fight in battle on your side against your enemies, O king, with maces, clubs, swords, and various weapons. As for the inner fear of Arjuna, O hero, a means for his slaying has been arranged by us. The soul of the slain Naraka has taken the form of Karna. Remembering that old enmity, this hero will fight Keshava and Arjuna. In battle this Karna, proud of his valor, foremost among strikers of blows, will defeat Partha and all his enemies, great charioteer that he is. Learning of this, Vajrin, by a stratagem, for the protection of Savyasachin, will take from Karna his earrings and armor. Therefore hundreds of thousands of daityas and rakshasas have been stationed here by us, known as the samshaptakas; they will slay the hero Arjuna -- grieve not. You must possess this earth without rivals, O king. Do not plunge us into despondency; that does not befit you. Should you perish, O Kaurava, our side will be weakened. Go forth, O hero; you should entertain no other thought. You are ever our support, as the Pandavas are the support of the gods."

Commentary

The Danavas' speech transforms shame into a metaphysical war. They do not heal Duryodhana -- they return him to his role as an instrument of enmity.

Version

7700ae3029cd · published Jul 16, 2026, 5:27:10 PM UTC

Available inRUEN