Mahabharata 3.240.1-24

Devanāgarī

दानवा ऊचुः
भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह ॥
शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः ॥
अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् ॥
आत्मत्यागी ह्य् अवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम् ॥
न हि कार्यविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु ॥
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥
नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् ॥
यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम् ॥
श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप ॥
निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि ॥
पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् ॥
पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः ॥
अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्य् अधःकायश् च ते ऽनघ ॥
कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः ॥
एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम ॥
देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः ॥
क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः ॥
दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून् ॥
तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते ॥
साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः ॥
भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्य् अपरे ऽसुराः ॥
यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः ॥
नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् ॥
नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च ॥
युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम ॥
निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि ॥
प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः ॥
हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः ॥
अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच् च विधिनिर्मितात् ॥
व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥
सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः ॥
श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम् ॥
ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥
वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः ॥
दैत्यरक्षोगणाश् चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु ॥
योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव ॥
गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥
यच् च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसंभवम् ॥
तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै ॥
हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः ॥
तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ ॥
स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति ॥
कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश् चारीन् महारथः ॥
ज्ञात्वैतच् छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः ॥
कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति ॥
तस्माद् अस्माभिर् अप्य् अत्र दैत्याः शतसहस्रशः ॥
नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति ॥
प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः ॥
असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप ॥
मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥
विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ॥
गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथं चन ॥
त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः ॥

Transliteration (IAST)

dānavā ūcuḥ
bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha ||
śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ ||
akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam ||
ātmatyāgī hy avāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm ||
na hi kāryaviruddheṣu bahv apāyeṣu karmasu ||
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||
niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm ||
yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm ||
śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa ||
nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi ||
purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt ||
pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ ||
astrair abhedyaḥ śastraiś cāpy adhaḥkāyaś ca te 'nagha ||
kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ ||
evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama ||
devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ ||
kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ ||
divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn ||
tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate ||
sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ ||
bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyanty apare 'surāḥ ||
yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ ||
naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān ||
naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca ||
yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama ||
niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani ||
prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ ||
hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ ||
avijñānavimūḍhāś ca daivāc ca vidhinirmitāt ||
vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase ||
sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ ||
ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam ||
te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ ||
vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ ||
daityarakṣogaṇāś cāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu ||
yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva ||
gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā ||
yac ca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasaṃbhavam ||
tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai ||
hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ ||
tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau ||
sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati ||
karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃś cārīn mahārathaḥ ||
jñātvaitac chadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ ||
kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati ||
tasmād asmābhir apy atra daityāḥ śatasahasraśaḥ ||
niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti ||
prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ ||
asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa ||
mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayy upapadyate ||
vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava ||
gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃ cana ||
tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दानवा ऊचुः भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह ॥ शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः ॥ अकार्षीः साहसम् इदं कस्मात् प्रायोपवेशनम् ॥ आत्मत्यागी ह्य् अवाग् याति वाच्यतां चायशस्करीम् ॥ न हि कार्यविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु ॥ मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ नियच्छैतां मतिं राजन् धर्मार्थसुखनाशिनीम् ॥ यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम् ॥ श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप ॥ निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यम् अवाप्नुहि ॥ पुरा त्वं तपसास्माभिर् लब्धो देवान् महेश्वरात् ॥ पूर्वकायश् च सर्वस् ते निर्मितो वज्रसंचयैः ॥ अस्त्रैर् अभेद्यः शस्त्रैश् चाप्य् अधःकायश् च ते ऽनघ ॥ कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः ॥ एवम् ईश्वरसंयुक्तस् तव देहो नृपोत्तम ॥ देव्या च राजशार्दूल दिव्यस् त्वं हि न मानुषः ॥ क्षत्रियाश् च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः ॥ दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून् ॥ तद् अलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते ॥ साह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः ॥ भीष्मद्रोणकृपादींश् च प्रवेक्ष्यन्त्य् अपरे ऽसुराः ॥ यैर् आविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः ॥ नैव पुत्रान् न च भ्रातॄन् न पितॄन् न च बान्धवान् ॥ नैव शिष्यान् न च ज्ञातीन् न बालान् स्थविरान् न च ॥ युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम ॥ निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्ते ऽन्तरात्मनि ॥ प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहम् उत्सृज्य दूरतः ॥ हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः ॥ अविज्ञानविमूढाश् च दैवाच् च विधिनिर्मितात् ॥ व्याभाषमाणाश् चान्योन्यं न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥ सर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः ॥ श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम् ॥ ते ऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः ॥ दैत्यरक्षोगणाश् चापि संभूताः क्षत्रयोनिषु ॥ योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस् तव पार्थिव ॥ गदाभिर् मुसलैः खड्गैः शस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥ यच् च ते ऽन्तर्गतं वीर भयम् अर्जुनसंभवम् ॥ तत्रापि विहितो ऽस्माभिर् वधोपायो ऽर्जुनस्य वै ॥ हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिम् उपाश्रितः ॥ तद् वैरं संस्मरन् वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ ॥ स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश् चारीन् महारथः ॥ ज्ञात्वैतच् छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः ॥ कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति ॥ तस्माद् अस्माभिर् अप्य् अत्र दैत्याः शतसहस्रशः ॥ नियुक्ता राक्षसाश् चैव ये ते संशप्तका इति ॥ प्रख्यातास् ते ऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः ॥ असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप ॥ मा विषादं नयस्वास्मान् नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥ विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ॥ गच्छ वीर न ते बुद्धिर् अन्या कार्या कथं चन ॥ त्वम् अस्माकं गतिर् नित्यं देवतानां च पाण्डवाः ॥dānavā ūcuḥ bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha || śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ || akārṣīḥ sāhasam idaṃ kasmāt prāyopaveśanam || ātmatyāgī hy avāg yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm || na hi kāryaviruddheṣu bahv apāyeṣu karmasu || mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ || niyacchaitāṃ matiṃ rājan dharmārthasukhanāśinīm || yaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm || śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa || nirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyam avāpnuhi || purā tvaṃ tapasāsmābhir labdho devān maheśvarāt || pūrvakāyaś ca sarvas te nirmito vajrasaṃcayaiḥ || astrair abhedyaḥ śastraiś cāpy adhaḥkāyaś ca te 'nagha || kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ || evam īśvarasaṃyuktas tava deho nṛpottama || devyā ca rājaśārdūla divyas tvaṃ hi na mānuṣaḥ || kṣatriyāś ca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ || divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn || tad alaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate || sāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ || bhīṣmadroṇakṛpādīṃś ca pravekṣyanty apare 'surāḥ || yair āviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ || naiva putrān na ca bhrātṝn na pitṝn na ca bāndhavān || naiva śiṣyān na ca jñātīn na bālān sthavirān na ca || yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama || niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte 'ntarātmani || prahariṣyanti bandhubhyaḥ sneham utsṛjya dūrataḥ || hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ || avijñānavimūḍhāś ca daivāc ca vidhinirmitāt || vyābhāṣamāṇāś cānyonyaṃ na me jīvan vimokṣyase || sarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ || ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam || te 'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥ || vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ || daityarakṣogaṇāś cāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu || yotsyanti yudhi vikramya śatrubhis tava pārthiva || gadābhir musalaiḥ khaḍgaiḥ śastrair uccāvacais tathā || yac ca te 'ntargataṃ vīra bhayam arjunasaṃbhavam || tatrāpi vihito 'smābhir vadhopāyo 'rjunasya vai || hatasya narakasyātmā karṇamūrtim upāśritaḥ || tad vairaṃ saṃsmaran vīra yotsyate keśavārjunau || sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati || karṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃś cārīn mahārathaḥ || jñātvaitac chadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ || kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati || tasmād asmābhir apy atra daityāḥ śatasahasraśaḥ || niyuktā rākṣasāś caiva ye te saṃśaptakā iti || prakhyātās te 'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ || asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa || mā viṣādaṃ nayasvāsmān naitat tvayy upapadyate || vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava || gaccha vīra na te buddhir anyā kāryā kathaṃ cana || tvam asmākaṃ gatir nityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ ||Данавы обращаются к Суйодхане: зачем он, царь Бхаратов и опора рода, окруженный героями, совершил дерзость прайопавеши; самоубийца идет вниз и обретает дурную славу; мудрые не цепляются за дела, противные цели, опасные и губящие корень; надо удержать мысль, уничтожающую дхарму, артху, счастье, славу, силу и стойкость и радующую врагов; они раскрывают его божественность: некогда они тапасом получили его от Махешвары против богов, его верхнее тело создано из скоплений ваджры, нижнее — богиней, цветочное и пленяющее женщин, поэтому он не человек; великие кшатрии во главе с Бхагадаттой и знатоки дивных астр уничтожат его врагов, а данавы воплотились на земле ради помощи; другие асуры войдут в Бхишму, Дрону, Крипу и прочих, так что они, лишенные жалости и привязанности, будут сражаться с его врагами, не щадя сыновей, братьев, отцов, родных, учеников, детей и стариков; Пандавы, соединенные с судьбой, убьют их, а дайтии, ракшасы и кшатрии будут сражаться за него; против страха от Арджуны уже устроен способ: душа убитого Нараки приняла форму Карны и, помня вражду, будет сражаться с Кешавой и Арджуной; Карна победит Партху, но Индра хитростью ради защиты Савьясачина отнимет у него серьги и панцирь; также назначены сотни тысяч дайтьев и ракшасов, известные как самшаптаки, чтобы убить Арджуну; поэтому Дурьодхана должен владеть землей без соперников, не губить их сторону, идти и помнить, что он их опора, как Пандавы — опора богов.

Translation

Данавы сказали: «О Суйодхана, царь царей, несущий род Бхаратов, всегда окруженный героями и великими душами, зачем ты совершил эту дерзость - прайопавешу? Самоубийца идет вниз и получает дурную, бесславную молву. Мудрые, подобные тебе, не привязываются к делам, противным цели, полным многих опасностей и губящим корень. Удержи эту мысль, царь: она уничтожает дхарму, артху и счастье, убивает славу, силу и стойкость, увеличивает радость врагов. Услышь же, владыка, истину о своей божественности и о создании твоего тела, и затем обрети твердость. Некогда мы тапасом получили тебя от Махешвары против богов. Вся твоя верхняя часть тела создана из скоплений ваджры, а нижняя часть, безгрешный, создана богиней, цветочная по природе и пленительная для женщин. Так твое тело соединено с Ишварой, тигр среди царей, и с богиней; ты божественен, а не человек. Великие, могучие кшатрии во главе с Бхагадаттой, знатоки божественных астр и герои, уничтожат твоих врагов. Довольно уныния; для тебя нет страха. Ради помощи тебе эти герои-данавы родились на земле. Другие асуры войдут в Бхишму, Дрону, Крипу и прочих; одержимые ими, отбросив сострадание, они будут сражаться с твоими врагами. В битве, о лучший из Куру, они не пощадят ни сыновей, ни братьев, ни отцов, ни родных, ни учеников, ни родственников, ни детей, ни стариков. Когда внутреннее существо будет захвачено данавами, они, лишенные нежности, будут поражать родных, отбросив привязанность далеко. С радостью, но с помраченным умом, сбитые незнанием и созданным судьбой порядком, они будут говорить друг другу: “Пока я жив, ты не спасешься”, - и, опираясь на мужество и выпуская все оружия и астры, совершат истребление людей, о лучший из Куру. Но и великие духом Пандавы будут сражаться с ними по силе и, соединенные с судьбой, могучие, убьют их. Сонмы дайтьев и ракшасов, рожденные в кшатрийских лонах, тоже будут сражаться в бою за тебя с врагами, о царь, палицами, мушалами, мечами и разным оружием. Что до внутреннего страха от Арджуны, герой, нами устроен способ его убийства. Душа убитого Нараки приняла форму Карны. Помня ту вражду, герой будет сражаться с Кешавой и Арджуной. В бою этот Карна, гордый доблестью, лучший из наносящих удары, победит Партху и всех врагов, великий колесничий. Узнав это, Ваджрин хитростью, ради защиты Савьясачина, отнимет у Карны серьги и панцирь. Поэтому нами назначены здесь сотни тысяч дайтьев и ракшасов, известные как самшаптаки; они убьют героя Арджуну, не скорби. Ты должен владеть этой землей без соперников, царь. Не вводи нас в уныние; это тебе не подходит. Если ты погибнешь, Каурав, наша сторона ослабеет. Иди, герой; никакой другой мысли тебе иметь не следует. Ты всегда наша опора, а Пандавы - опора богов».

Commentary

Речь данавов превращает стыд в метафизическую войну. Они не исцеляют Дурьодхану, а возвращают его к роли орудия вражды.

Version

878b74c02fa1 · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC