Mahabharata 3.240.25-34

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास् तं राजकुञ्जरम् ॥
समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद् दानवर्षभाः ॥
स्थिरां कृत्वा बुद्धिम् अस्य प्रियाण्य् उक्त्वा च भारत ॥
गम्यताम् इत्य् अनुज्ञाय जयम् आप्नुहि चेत्य् अथ ॥
तैर् विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत् पुनः ॥
तम् एव देशं यत्रासौ तदा प्रायम् उपाविशत् ॥
प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य च ॥
अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत ॥
गतायाम् अथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस् तदा ॥
स्वप्नभूतम् इदं सर्वम् अचिन्तयत भारत ॥
विजेष्यामि रणे पाण्डून् इति तस्याभवन् मतिः ॥
कर्णं संशप्तकांश् चैव पार्थस्यामित्रघातिनः ॥
अमन्यत वधे युक्तान् समर्थांश् च सुयोधनः ॥
एवम् आशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥
विनिर्जये पाण्डवानाम् अभवद् भरतर्षभ ॥
कर्णो ऽप्य् आविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना ॥
अर्जुनस्य वधे क्रूराम् अकरोत् स मतिं तदा ॥
संशप्तकाश् च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः ॥
रजस्तमोभ्याम् आक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः ॥
भीष्मद्रोणकृपाद्याश् च दानवाक्रान्तचेतसः ॥
न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पते ॥
न चाचचक्षे कस्मै चिद् एतद् राजा सुयोधनः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā pariṣvajya daityās taṃ rājakuñjaram ||
samāśvāsya ca durdharṣaṃ putravad dānavarṣabhāḥ ||
sthirāṃ kṛtvā buddhim asya priyāṇy uktvā ca bhārata ||
gamyatām ity anujñāya jayam āpnuhi cety atha ||
tair visṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayat punaḥ ||
tam eva deśaṃ yatrāsau tadā prāyam upāviśat ||
pratinikṣipya taṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya ca ||
anujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata ||
gatāyām atha tasyāṃ tu rājā duryodhanas tadā ||
svapnabhūtam idaṃ sarvam acintayata bhārata ||
vijeṣyāmi raṇe pāṇḍūn iti tasyābhavan matiḥ ||
karṇaṃ saṃśaptakāṃś caiva pārthasyāmitraghātinaḥ ||
amanyata vadhe yuktān samarthāṃś ca suyodhanaḥ ||
evam āśā dṛḍhā tasya dhārtarāṣṭrasya durmateḥ ||
vinirjaye pāṇḍavānām abhavad bharatarṣabha ||
karṇo 'py āviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanā ||
arjunasya vadhe krūrām akarot sa matiṃ tadā ||
saṃśaptakāś ca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥ ||
rajastamobhyām ākrāntāḥ phalgunasya vadhaiṣiṇaḥ ||
bhīṣmadroṇakṛpādyāś ca dānavākrāntacetasaḥ ||
na tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto viśāṃ pate ||
na cācacakṣe kasmai cid etad rājā suyodhanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास् तं राजकुञ्जरम् ॥ समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद् दानवर्षभाः ॥ स्थिरां कृत्वा बुद्धिम् अस्य प्रियाण्य् उक्त्वा च भारत ॥ गम्यताम् इत्य् अनुज्ञाय जयम् आप्नुहि चेत्य् अथ ॥ तैर् विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत् पुनः ॥ तम् एव देशं यत्रासौ तदा प्रायम् उपाविशत् ॥ प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य च ॥ अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत ॥ गतायाम् अथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस् तदा ॥ स्वप्नभूतम् इदं सर्वम् अचिन्तयत भारत ॥ विजेष्यामि रणे पाण्डून् इति तस्याभवन् मतिः ॥ कर्णं संशप्तकांश् चैव पार्थस्यामित्रघातिनः ॥ अमन्यत वधे युक्तान् समर्थांश् च सुयोधनः ॥ एवम् आशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥ विनिर्जये पाण्डवानाम् अभवद् भरतर्षभ ॥ कर्णो ऽप्य् आविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना ॥ अर्जुनस्य वधे क्रूराम् अकरोत् स मतिं तदा ॥ संशप्तकाश् च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः ॥ रजस्तमोभ्याम् आक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः ॥ भीष्मद्रोणकृपाद्याश् च दानवाक्रान्तचेतसः ॥ न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पते ॥ न चाचचक्षे कस्मै चिद् एतद् राजा सुयोधनः ॥vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā pariṣvajya daityās taṃ rājakuñjaram || samāśvāsya ca durdharṣaṃ putravad dānavarṣabhāḥ || sthirāṃ kṛtvā buddhim asya priyāṇy uktvā ca bhārata || gamyatām ity anujñāya jayam āpnuhi cety atha || tair visṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayat punaḥ || tam eva deśaṃ yatrāsau tadā prāyam upāviśat || pratinikṣipya taṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya ca || anujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata || gatāyām atha tasyāṃ tu rājā duryodhanas tadā || svapnabhūtam idaṃ sarvam acintayata bhārata || vijeṣyāmi raṇe pāṇḍūn iti tasyābhavan matiḥ || karṇaṃ saṃśaptakāṃś caiva pārthasyāmitraghātinaḥ || amanyata vadhe yuktān samarthāṃś ca suyodhanaḥ || evam āśā dṛḍhā tasya dhārtarāṣṭrasya durmateḥ || vinirjaye pāṇḍavānām abhavad bharatarṣabha || karṇo 'py āviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanā || arjunasya vadhe krūrām akarot sa matiṃ tadā || saṃśaptakāś ca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥ || rajastamobhyām ākrāntāḥ phalgunasya vadhaiṣiṇaḥ || bhīṣmadroṇakṛpādyāś ca dānavākrāntacetasaḥ || na tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto viśāṃ pate || na cācacakṣe kasmai cid etad rājā suyodhanaḥ ||Сказав так, дайтии обнимают царя, утешают его как сына, укрепляют его мысль, говорят приятное, отпускают с пожеланием победы; та же критья возвращает могучего Дурьодхану на место, где он сидел в прайопавеше, и исчезает; после ее ухода Дурьодхана думает, что все было как сон, и решает победить Пандавов в бою; он считает Карну и самшаптаков способными убить Партху, и его надежда победить Пандавов становится твердой; Карна, одержимый душой Нараки, принимает жестокое намерение убить Арджуну; самшаптаки, одержимые ракшасами, захвачены раджасом и тамасом и хотят убить Пхалгуну; Бхишма, Дрона, Крипа и другие, с умами, захваченными данавами, уже не так привязаны к сыновьям Панду; Суйодхана никому об этом не рассказывает.

Translation

Сказав так, дайтии обняли этого царского слона, утешили неприступного как сына, укрепили его мысль и сказали приятное. Затем они разрешили ему идти: «Иди и достигни победы». Отпущенного ими могучерукого та же критья снова принесла в то самое место, где он тогда сидел в прайопавеше. Поставив героя там, критья почтила его, получила от царя разрешение и исчезла на том же месте. Когда она ушла, царь Дурьодхана подумал, что все это было как сон, Бхарата, и у него возникла мысль: «Я побежу Панду в бою». Суйодхана счел Карну и самшаптаков пригодными и способными убить Партху, сокрушителя врагов. Так надежда дурного умом Дхритараштровича на победу над Пандавами стала твердой, о бык среди Бхаратов. И Карна, с сознанием, захваченным внутренней душой Нараки, тогда принял жестокое решение убить Арджуну. Те герои-самшаптаки, с сознанием, одержимым ракшасами, захваченные раджасом и тамасом, стали желать гибели Пхалгуны. Бхишма, Дрона, Крипа и прочие, с умами, захваченными данавами, уже не были так привязаны к сыновьям Панду, о владыка людей. Но царь Суйодхана никому не рассказал об этом».

Commentary

Надежда Дурьодханы укрепляется не правдой, а одержимостью. Раджас и тамас становятся психологическим языком грядущей войны.

Version

3b75d6d0cdee · published Jun 18, 2026, 7:01:06 AM UTC