Mahabharata 3.241.15-37

Devanāgarī

कर्ण उवाच
दुर्योधन निबोधेदं यत् त्वा वक्ष्यामि कौरव ॥
श्रुत्वा च तत् तथा सर्वं कर्तुम् अर्हस्य् अरिंदम ॥
तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम ॥
तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर् महामनाः ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस् तु कर्णेन कर्णं राजाब्रवीत् पुनः ॥
न किं चिद् दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ ॥
सहायश् चानुरक्तश् च मदर्थं च समुद्यतः ॥
अभिप्रायस् तु मे कश् चित् तं वै शृणु यथातथम् ॥
राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा ॥
मम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज ॥
एवम् उक्तस् ततः कर्णो राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥
तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम ॥
आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश् च यथाविधि ॥
संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च ॥
ऋत्विजश् च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः ॥
क्रियां कुर्वन्तु ते राजन् यथाशास्त्रम् अरिंदम ॥
बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः ॥
प्रवर्ततां महायज्ञस् तवापि भरतर्षभ ॥
एवम् उक्तस् तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशां पते ॥
पुरोहितं समानाय्य इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम् ॥
आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम् ॥
स एवम् उक्तो नृपतिम् उवाच द्विजपुंगवः ॥
न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे ॥
आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम ॥
दीर्घायुर् जीवति च वै धृतराष्ट्रः पिता तव ॥
अतश् चापि विरुद्धस् ते क्रतुर् एष नृपोत्तम ॥
अस्ति त्व् अन्यन् महत् सत्रं राजसूयसमं प्रभो ॥
तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम ॥
य इमे पृथिवीपालाः करदास् तव पार्थिव ॥
ते करान् संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम् ॥
तेन ते क्रियताम् अद्य लाङ्गलं नृपसत्तम ॥
यज्ञवाटस्य ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत ॥
तत्र यज्ञो नृपश्रेष्ठ प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः ॥
प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्य् अनिवारितः ॥
एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः ॥
एतेन नेष्टवान् कश् चिद् ऋते विष्णुं पुरातनम् ॥
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्य् एष महाक्रतुः ॥
अस्माकं रोचते चैव श्रेयश् च तव भारत ॥
अविघ्नश् च भवेद् एष सफला स्यात् स्पृहा तव ॥
एवम् उक्तस् तु तैर् विप्रैर् धार्तराष्ट्रो महीपतिः ॥
कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄंश् चैवेदम् अब्रवीत् ॥
रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः ॥
रोचते यदि युष्माकं तन् मा प्रब्रूत माचिरम् ॥
एवम् उक्तास् तु ते सर्वे तथेत्य् ऊचुर् नराधिपम् ॥
संदिदेश ततो राजा व्यापारस्थान् यथाक्रमम् ॥
हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः ॥
यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम् ॥

Transliteration (IAST)

karṇa uvāca
duryodhana nibodhedaṃ yat tvā vakṣyāmi kaurava ||
śrutvā ca tat tathā sarvaṃ kartum arhasy ariṃdama ||
tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottama ||
tāṃ pālaya yathā śakro hataśatrur mahāmanāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktas tu karṇena karṇaṃ rājābravīt punaḥ ||
na kiṃ cid durlabhaṃ tasya yasya tvaṃ puruṣarṣabha ||
sahāyaś cānuraktaś ca madarthaṃ ca samudyataḥ ||
abhiprāyas tu me kaś cit taṃ vai śṛṇu yathātatham ||
rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadā ||
mama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja ||
evam uktas tataḥ karṇo rājānam idam abravīt ||
tavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama ||
āhūyantāṃ dvijavarāḥ saṃbhārāś ca yathāvidhi ||
saṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca ||
ṛtvijaś ca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥ ||
kriyāṃ kurvantu te rājan yathāśāstram ariṃdama ||
bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥ ||
pravartatāṃ mahāyajñas tavāpi bharatarṣabha ||
evam uktas tu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃ pate ||
purohitaṃ samānāyya idaṃ vacanam abravīt ||
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇam ||
āhara tvaṃ mama kṛte yathānyāyaṃ yathākramam ||
sa evam ukto nṛpatim uvāca dvijapuṃgavaḥ ||
na sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhire ||
āhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama ||
dīrghāyur jīvati ca vai dhṛtarāṣṭraḥ pitā tava ||
ataś cāpi viruddhas te kratur eṣa nṛpottama ||
asti tv anyan mahat satraṃ rājasūyasamaṃ prabho ||
tena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama ||
ya ime pṛthivīpālāḥ karadās tava pārthiva ||
te karān saṃprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam ||
tena te kriyatām adya lāṅgalaṃ nṛpasattama ||
yajñavāṭasya te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata ||
tatra yajño nṛpaśreṣṭha prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ ||
pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato hy anivāritaḥ ||
eṣa te vaiṣṇavo nāma yajñaḥ satpuruṣocitaḥ ||
etena neṣṭavān kaś cid ṛte viṣṇuṃ purātanam ||
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ spardhaty eṣa mahākratuḥ ||
asmākaṃ rocate caiva śreyaś ca tava bhārata ||
avighnaś ca bhaved eṣa saphalā syāt spṛhā tava ||
evam uktas tu tair viprair dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ ||
karṇaṃ ca saubalaṃ caiva bhrātṝṃś caivedam abravīt ||
rocate me vacaḥ kṛtsnaṃ brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ ||
rocate yadi yuṣmākaṃ tan mā prabrūta māciram ||
evam uktās tu te sarve tathety ūcur narādhipam ||
saṃdideśa tato rājā vyāpārasthān yathākramam ||
halasya karaṇe cāpi vyādiṣṭāḥ sarvaśilpinaḥ ||
yathoktaṃ ca nṛpaśreṣṭha kṛtaṃ sarvaṃ yathākramam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कर्ण उवाच दुर्योधन निबोधेदं यत् त्वा वक्ष्यामि कौरव ॥ श्रुत्वा च तत् तथा सर्वं कर्तुम् अर्हस्य् अरिंदम ॥ तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम ॥ तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर् महामनाः ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् तु कर्णेन कर्णं राजाब्रवीत् पुनः ॥ न किं चिद् दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ ॥ सहायश् चानुरक्तश् च मदर्थं च समुद्यतः ॥ अभिप्रायस् तु मे कश् चित् तं वै शृणु यथातथम् ॥ राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा ॥ मम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज ॥ एवम् उक्तस् ततः कर्णो राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम ॥ आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश् च यथाविधि ॥ संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च ॥ ऋत्विजश् च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः ॥ क्रियां कुर्वन्तु ते राजन् यथाशास्त्रम् अरिंदम ॥ बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः ॥ प्रवर्ततां महायज्ञस् तवापि भरतर्षभ ॥ एवम् उक्तस् तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशां पते ॥ पुरोहितं समानाय्य इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम् ॥ आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ स एवम् उक्तो नृपतिम् उवाच द्विजपुंगवः ॥ न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे ॥ आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम ॥ दीर्घायुर् जीवति च वै धृतराष्ट्रः पिता तव ॥ अतश् चापि विरुद्धस् ते क्रतुर् एष नृपोत्तम ॥ अस्ति त्व् अन्यन् महत् सत्रं राजसूयसमं प्रभो ॥ तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम ॥ य इमे पृथिवीपालाः करदास् तव पार्थिव ॥ ते करान् संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम् ॥ तेन ते क्रियताम् अद्य लाङ्गलं नृपसत्तम ॥ यज्ञवाटस्य ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत ॥ तत्र यज्ञो नृपश्रेष्ठ प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः ॥ प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्य् अनिवारितः ॥ एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः ॥ एतेन नेष्टवान् कश् चिद् ऋते विष्णुं पुरातनम् ॥ राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्य् एष महाक्रतुः ॥ अस्माकं रोचते चैव श्रेयश् च तव भारत ॥ अविघ्नश् च भवेद् एष सफला स्यात् स्पृहा तव ॥ एवम् उक्तस् तु तैर् विप्रैर् धार्तराष्ट्रो महीपतिः ॥ कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄंश् चैवेदम् अब्रवीत् ॥ रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः ॥ रोचते यदि युष्माकं तन् मा प्रब्रूत माचिरम् ॥ एवम् उक्तास् तु ते सर्वे तथेत्य् ऊचुर् नराधिपम् ॥ संदिदेश ततो राजा व्यापारस्थान् यथाक्रमम् ॥ हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः ॥ यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम् ॥karṇa uvāca duryodhana nibodhedaṃ yat tvā vakṣyāmi kaurava || śrutvā ca tat tathā sarvaṃ kartum arhasy ariṃdama || tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottama || tāṃ pālaya yathā śakro hataśatrur mahāmanāḥ || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tu karṇena karṇaṃ rājābravīt punaḥ || na kiṃ cid durlabhaṃ tasya yasya tvaṃ puruṣarṣabha || sahāyaś cānuraktaś ca madarthaṃ ca samudyataḥ || abhiprāyas tu me kaś cit taṃ vai śṛṇu yathātatham || rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadā || mama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja || evam uktas tataḥ karṇo rājānam idam abravīt || tavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama || āhūyantāṃ dvijavarāḥ saṃbhārāś ca yathāvidhi || saṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca || ṛtvijaś ca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥ || kriyāṃ kurvantu te rājan yathāśāstram ariṃdama || bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥ || pravartatāṃ mahāyajñas tavāpi bharatarṣabha || evam uktas tu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃ pate || purohitaṃ samānāyya idaṃ vacanam abravīt || rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇam || āhara tvaṃ mama kṛte yathānyāyaṃ yathākramam || sa evam ukto nṛpatim uvāca dvijapuṃgavaḥ || na sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhire || āhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama || dīrghāyur jīvati ca vai dhṛtarāṣṭraḥ pitā tava || ataś cāpi viruddhas te kratur eṣa nṛpottama || asti tv anyan mahat satraṃ rājasūyasamaṃ prabho || tena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama || ya ime pṛthivīpālāḥ karadās tava pārthiva || te karān saṃprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam || tena te kriyatām adya lāṅgalaṃ nṛpasattama || yajñavāṭasya te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata || tatra yajño nṛpaśreṣṭha prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ || pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato hy anivāritaḥ || eṣa te vaiṣṇavo nāma yajñaḥ satpuruṣocitaḥ || etena neṣṭavān kaś cid ṛte viṣṇuṃ purātanam || rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ spardhaty eṣa mahākratuḥ || asmākaṃ rocate caiva śreyaś ca tava bhārata || avighnaś ca bhaved eṣa saphalā syāt spṛhā tava || evam uktas tu tair viprair dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ || karṇaṃ ca saubalaṃ caiva bhrātṝṃś caivedam abravīt || rocate me vacaḥ kṛtsnaṃ brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ || rocate yadi yuṣmākaṃ tan mā prabrūta māciram || evam uktās tu te sarve tathety ūcur narādhipam || saṃdideśa tato rājā vyāpārasthān yathākramam || halasya karaṇe cāpi vyādiṣṭāḥ sarvaśilpinaḥ || yathoktaṃ ca nṛpaśreṣṭha kṛtaṃ sarvaṃ yathākramam ||Karna advises Duryodhana to understand his words and act on them: the whole earth is now without rival and must be guarded as Shakra guarded his after his victory over enemies; Duryodhana says that with such a helper, devoted to him and ready to act for his sake, nothing is unattainable, and confesses a desire to perform a sacrificial rite like the Rajasuya of the Pandava he had seen; Karna answers that all the kings of the earth are subject to him, so let the finest twice-born be summoned, the materials, sacrificial implements, and officiating priests gathered, and let the great sacrifice with abundant food begin; Duryodhana orders the family priest to perform the Rajasuya, but the priest explains that this rite is impossible while Yudhishthira and his father Dhritarashtra are alive; there is another great sacrificial session equal to the Rajasuya: the subject kings must give taxes and gold, from which a golden plough should be made, the sacrificial ground ploughed, and an abundant Vaishnava sacrifice performed, which no one before has offered except ancient Vishnu; it rivals the Rajasuya, is excellent, and will meet no obstacles; Duryodhana accepts the brahmins' words, Karna, Saubala, and the brothers agree, and the king assigns the tasks, with the artisans making the plough and everything done in order.

Translation

Karna said: "Duryodhana, O Kaurava, hear what I shall tell you, and having heard it all, act accordingly, O tamer of foes. Today, hero, the earth is yours and without rival. Guard it, best of kings, as great-souled Shakra guarded his after the destruction of his enemies."

Having heard Karna, the king replied again: "For one whose helper you are, bull among men, devoted and ready to act on my behalf, nothing is unattainable. But I have one desire; hear it as it is. When I saw the excellent sacrifice of the Pandava, the Rajasuya, a longing arose in me for it. Fulfill it, son of the charioteer."

Karna replied to the king: "Today all the lords of the earth are subject to you, best of kings. Let the finest twice-born be summoned, let the materials and sacrificial requisites be gathered according to rule, let the officiating priests versed in the Veda be called, and let them perform the rite for you according to the shastra. Let your great sacrifice too begin, bull of the Bharatas, rich in food and drink and endowed with every excellence."

At Karna's words, the son of Dhritarashtra summoned the family priest and said: "Perform for me, as is proper and in due order, the best of sacrifices, the Rajasuya, with full gifts."

But the foremost of the twice-born replied to the king: "This best of rites cannot be performed in your lineage, best of Kauravas, while Yudhishthira lives. And your father Dhritarashtra lives long; therefore this rite is also improper for your position. But there is another great sacrificial session equal to the Rajasuya. Perform that sacrifice, king of kings, and hear my word. Let the kings of the earth who pay you tribute give their taxes and wrought and unwrought gold. From it let a plough be made for you today, best of kings, and with that plough let the ground of your sacrificial enclosure be ploughed. There let your sacrifice begin, best of kings, with abundant and well-prepared food, as is proper and unhindered from every side. This is your sacrifice called Vaishnava, fit for the virtuous; none but ancient Vishnu has ever offered it before. This great sacrifice rivals the finest sacrifice, the Rajasuya. It pleases us, O Bharata, and will bring you good; it will be free of obstacles, and your desire will bear fruit."

Hearing the words of the brahmins, the lord of the earth, the son of Dhritarashtra, said to Karna, Saubala, and his brothers: "The whole speech of the brahmins pleases me, without doubt. If it pleases you too, tell me without delay." All of them answered the king: "So be it." Then the king, in due order, assigned the tasks; all the artisans were appointed to make the plough, and everything was done as instructed, in proper order.

Commentary

The very name of Vishnu does not by itself purify envy. The rite may be great, but Duryodhana's heart seeks not service but rivalry with Yudhishthira.

Version

b3c2a907cecb · published Jul 16, 2026, 5:28:43 PM UTC

Available inRUEN