Mahabharata 3.256.19-30

Devanāgarī

स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् ॥
ववन्दे विह्वलो राजा तांश् च सर्वान् मुनींस् तदा ॥
तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥
अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्व चित् ॥
स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् ॥
एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥
गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् ॥
संप्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥
धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥
साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥
एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किं चिद् अवाङ्मुखः ॥
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम् ॥
तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः ॥
वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच् छृणु ॥
समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् ॥
इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥
अजय्यांश् चाप्य् अवध्यांश् च वारयिष्यसि तान् युधि ॥
ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥
यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥
प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥
एवम् उक्तस् तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ ॥
पाण्डवाश् च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥

Transliteration (IAST)

sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram ||
vavande vihvalo rājā tāṃś ca sarvān munīṃs tadā ||
tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā ||
adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kva cit ||
strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān ||
evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ ||
gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam ||
saṃprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ ||
dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ ||
sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha ||
evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃ cid avāṅmukhaḥ ||
jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata ||
sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim ||
tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ ||
baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ ||
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tac chṛṇu ||
samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān ||
iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt ||
ajayyāṃś cāpy avadhyāṃś ca vārayiṣyasi tān yudhi ||
ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam ||
yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam ||
pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate ||
evam uktas tu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau ||
pāṇḍavāś ca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् ॥ ववन्दे विह्वलो राजा तांश् च सर्वान् मुनींस् तदा ॥ तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्व चित् ॥ स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् ॥ एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥ गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् ॥ संप्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किं चिद् अवाङ्मुखः ॥ जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम् ॥ तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः ॥ वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच् छृणु ॥ समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् ॥ इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥ अजय्यांश् चाप्य् अवध्यांश् च वारयिष्यसि तान् युधि ॥ ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥ यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ एवम् उक्तस् तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ ॥ पाण्डवाश् च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram || vavande vihvalo rājā tāṃś ca sarvān munīṃs tadā || tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ || tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā || adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kva cit || strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān || evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ || gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam || saṃprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ || dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ || sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha || evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃ cid avāṅmukhaḥ || jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata || sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim || tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ || baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ || varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tac chṛṇu || samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān || iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt || ajayyāṃś cāpy avadhyāṃś ca vārayiṣyasi tān yudhi || ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam || yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam || pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate || evam uktas tu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau || pāṇḍavāś ca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||Освобожденный Джаядратха подходит к Юдхиштхире, кланяется ему и всем муни; сострадательный Дхармасута говорит, что он свободен, не раб, и пусть больше никогда так не делает, порицает его как женолюбца, низкого с низкими спутниками, и говорит, что только такой низший человек мог совершить это; поняв, что творец зла словно потерял силу, царь из жалости велит его разуму расти в дхарме, не склоняться к адхарме, и отпускает с конями, колесницами и пешими; стыдный и молчаливый Джаядратха с опущенным лицом уходит к Гангадваре, принимает прибежище у Вирупакши Умапати, совершает великий тапас, и довольный Трехглазый принимает его бали и дает дар; Джаядратха просит победить в бою всех пятерых Пандавов с колесницами, но бог отказывает: он сможет удержать их в бою, кроме могучего Арджуны, недоступного даже богам, потому что его охраняет Кришна — непобежденный бог с раковиной, диском и палицей, главный среди знатоков оружия; после этого царь возвращается домой, а Пандавы живут в Камьяке.

Translation

Освобожденный царь, подойдя, поклонился Юдхиштхире и всем муни, смущенный. Сострадательный царь, Дхармасута Юдхиштхира, увидев Джаядратху, захваченного Савьясачином, сказал: «Иди свободным, ты не раб. Никогда больше нигде так не делай. Женолюбец, позор тебе, низкий человек с низкими спутниками. Кто, кроме тебя, низшего из людей, совершил бы такое?» Зная, что творец зла словно лишился силы, лучший из Бхаратов, владыка людей, сжалился над ним: «Пусть твой разум растет в дхарме, и не обращай ума к адхарме. С конями, колесницами и пешими, благополучно иди, Джаядратха». Сказанный так, со стыдом, молча и с опущенным лицом, страдающий царь отправился к Гангадваре, Бхарата. Приняв прибежище у бога Вирупакши, супруга Умы, он совершал великий тапас; Вришадхваджа был доволен им. Трилочана, довольный, сам принял его бали и дал ему дар; слушай, что тот взял. Царь сказал богу: «Да побежу я в бою всех пятерых Пандавов вместе с колесницами». Бог ответил: «Нет». «Но ты удержишь их в бою, непобедимых и неубиваемых, кроме могучерукого Арджуны, недоступного даже богам. Тот, кого называют непобежденным богом, держащим раковину, диск и палицу, главный среди знатоков оружия, охраняет его как Кришна». После этих слов владыка вернулся в свой дом, а Пандавы тогда жили в том лесу Камьяке».

Commentary

Дар Шивы ограничен присутствием Кришны. Будущая сила Джаядратхи реальна, но перед защитой Господа над Арджуной она имеет предел.

Version

866b79287478 · published Jun 18, 2026, 7:22:41 AM UTC