Mahabharata 3.258.1-16

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
प्राप्तम् अप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ ॥
रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा ॥
आश्रमाद् राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा ॥
मायाम् आस्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥
प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलम् आश्रितः ॥
बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः ॥
युधिष्ठिर उवाच
कस्मिन् रामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः ॥
रावणः कस्य वा पुत्रः किं वैरं तस्य तेन ह ॥
एतन् मे भगवन् सर्वं सम्यग् आख्यातुम् अर्हसि ॥
श्रोतुम् इच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥
मार्कण्डेय उवाच
अजो नामाभवद् राजा महान् इक्ष्वाकुवंशजः ॥
तस्य पुत्रो दशरथः शश्वत् स्वाध्यायवाञ् शुचिः ॥
अभवंस् तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः ॥
रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश् च महाबलः ॥
रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु ॥
सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ ॥
विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विभो ॥
यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥
एतद् रामस्य ते जन्म सीतायाश् च प्रकीर्तितम् ॥
रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि जनेश्वर ॥
पितामहो रावणस्य साक्षाद् देवः प्रजापतिः ॥
स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः ॥
पुलस्त्यो नाम तस्यासीन् मानसो दयितः सुतः ॥
तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रो ऽभवत् प्रभुः ॥
पितरं स समुत्सृज्य पितामहम् उपस्थितः ॥
तस्य कोपात् पिता राजन् ससर्जात्मानम् आत्मना ॥
स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः ॥
प्रतीकाराय सक्रोधस् ततो वैश्रवणस्य वै ॥
पितामहस् तु प्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस्य ह ॥
अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वम् एव च ॥
ईशानेन तथा सख्यं पुत्रं च नलकूबरम् ॥
राजधानीनिवेशं च लङ्कां रक्षोगणान्विताम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
prāptam apratimaṃ duḥkhaṃ rāmeṇa bharatarṣabha ||
rakṣasā jānakī tasya hṛtā bhāryā balīyasā ||
āśramād rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā ||
māyām āsthāya tarasā hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam ||
pratyājahāra tāṃ rāmaḥ sugrīvabalam āśritaḥ ||
baddhvā setuṃ samudrasya dagdhvā laṅkāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||
yudhiṣṭhira uvāca
kasmin rāmaḥ kule jātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparākramaḥ ||
rāvaṇaḥ kasya vā putraḥ kiṃ vairaṃ tasya tena ha ||
etan me bhagavan sarvaṃ samyag ākhyātum arhasi ||
śrotum icchāmi caritaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ||
mārkaṇḍeya uvāca
ajo nāmābhavad rājā mahān ikṣvākuvaṃśajaḥ ||
tasya putro daśarathaḥ śaśvat svādhyāyavāñ śuciḥ ||
abhavaṃs tasya catvāraḥ putrā dharmārthakovidāḥ ||
rāmalakṣmaṇaśatrughnā bharataś ca mahābalaḥ ||
rāmasya mātā kausalyā kaikeyī bharatasya tu ||
sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāḥ paraṃtapau ||
videharājo janakaḥ sītā tasyātmajā vibho ||
yāṃ cakāra svayaṃ tvaṣṭā rāmasya mahiṣīṃ priyām ||
etad rāmasya te janma sītāyāś ca prakīrtitam ||
rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi janeśvara ||
pitāmaho rāvaṇasya sākṣād devaḥ prajāpatiḥ ||
svayaṃbhūḥ sarvalokānāṃ prabhuḥ sraṣṭā mahātapāḥ ||
pulastyo nāma tasyāsīn mānaso dayitaḥ sutaḥ ||
tasya vaiśravaṇo nāma gavi putro 'bhavat prabhuḥ ||
pitaraṃ sa samutsṛjya pitāmaham upasthitaḥ ||
tasya kopāt pitā rājan sasarjātmānam ātmanā ||
sa jajñe viśravā nāma tasyātmārdhena vai dvijaḥ ||
pratīkārāya sakrodhas tato vaiśravaṇasya vai ||
pitāmahas tu prītātmā dadau vaiśravaṇasya ha ||
amaratvaṃ dhaneśatvaṃ lokapālatvam eva ca ||
īśānena tathā sakhyaṃ putraṃ ca nalakūbaram ||
rājadhānīniveśaṃ ca laṅkāṃ rakṣogaṇānvitām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच प्राप्तम् अप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ ॥ रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा ॥ आश्रमाद् राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा ॥ मायाम् आस्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलम् आश्रितः ॥ बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः ॥ युधिष्ठिर उवाच कस्मिन् रामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः ॥ रावणः कस्य वा पुत्रः किं वैरं तस्य तेन ह ॥ एतन् मे भगवन् सर्वं सम्यग् आख्यातुम् अर्हसि ॥ श्रोतुम् इच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ मार्कण्डेय उवाच अजो नामाभवद् राजा महान् इक्ष्वाकुवंशजः ॥ तस्य पुत्रो दशरथः शश्वत् स्वाध्यायवाञ् शुचिः ॥ अभवंस् तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः ॥ रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश् च महाबलः ॥ रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु ॥ सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ ॥ विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विभो ॥ यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ एतद् रामस्य ते जन्म सीतायाश् च प्रकीर्तितम् ॥ रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि जनेश्वर ॥ पितामहो रावणस्य साक्षाद् देवः प्रजापतिः ॥ स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः ॥ पुलस्त्यो नाम तस्यासीन् मानसो दयितः सुतः ॥ तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रो ऽभवत् प्रभुः ॥ पितरं स समुत्सृज्य पितामहम् उपस्थितः ॥ तस्य कोपात् पिता राजन् ससर्जात्मानम् आत्मना ॥ स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः ॥ प्रतीकाराय सक्रोधस् ततो वैश्रवणस्य वै ॥ पितामहस् तु प्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस्य ह ॥ अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वम् एव च ॥ ईशानेन तथा सख्यं पुत्रं च नलकूबरम् ॥ राजधानीनिवेशं च लङ्कां रक्षोगणान्विताम् ॥mārkaṇḍeya uvāca prāptam apratimaṃ duḥkhaṃ rāmeṇa bharatarṣabha || rakṣasā jānakī tasya hṛtā bhāryā balīyasā || āśramād rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā || māyām āsthāya tarasā hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || pratyājahāra tāṃ rāmaḥ sugrīvabalam āśritaḥ || baddhvā setuṃ samudrasya dagdhvā laṅkāṃ śitaiḥ śaraiḥ || yudhiṣṭhira uvāca kasmin rāmaḥ kule jātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparākramaḥ || rāvaṇaḥ kasya vā putraḥ kiṃ vairaṃ tasya tena ha || etan me bhagavan sarvaṃ samyag ākhyātum arhasi || śrotum icchāmi caritaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ || mārkaṇḍeya uvāca ajo nāmābhavad rājā mahān ikṣvākuvaṃśajaḥ || tasya putro daśarathaḥ śaśvat svādhyāyavāñ śuciḥ || abhavaṃs tasya catvāraḥ putrā dharmārthakovidāḥ || rāmalakṣmaṇaśatrughnā bharataś ca mahābalaḥ || rāmasya mātā kausalyā kaikeyī bharatasya tu || sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāḥ paraṃtapau || videharājo janakaḥ sītā tasyātmajā vibho || yāṃ cakāra svayaṃ tvaṣṭā rāmasya mahiṣīṃ priyām || etad rāmasya te janma sītāyāś ca prakīrtitam || rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi janeśvara || pitāmaho rāvaṇasya sākṣād devaḥ prajāpatiḥ || svayaṃbhūḥ sarvalokānāṃ prabhuḥ sraṣṭā mahātapāḥ || pulastyo nāma tasyāsīn mānaso dayitaḥ sutaḥ || tasya vaiśravaṇo nāma gavi putro 'bhavat prabhuḥ || pitaraṃ sa samutsṛjya pitāmaham upasthitaḥ || tasya kopāt pitā rājan sasarjātmānam ātmanā || sa jajñe viśravā nāma tasyātmārdhena vai dvijaḥ || pratīkārāya sakrodhas tato vaiśravaṇasya vai || pitāmahas tu prītātmā dadau vaiśravaṇasya ha || amaratvaṃ dhaneśatvaṃ lokapālatvam eva ca || īśānena tathā sakhyaṃ putraṃ ca nalakūbaram || rājadhānīniveśaṃ ca laṅkāṃ rakṣogaṇānvitām ||Маркандея отвечает, что несравненное страдание постигло Раму: его жена Джанаки была похищена сильным ракшасом Раваной из ашрама через небо, после убийства Джатаю и при помощи майи; Рама вернул ее, опираясь на силу Сугривы, построив мост через море и сожгши Ланку острыми стрелами; Юдхиштхира просит рассказать о роде, силе и подвиге Рамы, о происхождении Раваны и их вражде; Маркандея начинает: в роду Икшваку был великий царь Аджа, его сыном был чистый Дашаратха, всегда преданный свадхьяе; у него родились четыре сына, знающие дхарму и артху: Рама, Лакшмана, Шатругхна и могучий Бхарата; мать Рамы — Каушалья, Бхараты — Кайкейи, а Лакшмана и Шатругхна — сыновья Сумитры; царь Видехи Джанака имел дочь Ситу, которую сам Тваштар сделал любимой царицей Рамы; далее Маркандея начинает род Раваны: его прадед — сам Сваямбху Праджапати, от него умом рожден Пуластья, у Пуластьи от коровы родился Вайшравана; оставив отца, Вайшравана служил деду, и разгневанный отец создал из себя самого Вишраваса, половину своего тела, как противовес Вайшраване; довольный Питамаха дал Вайшраване бессмертие, владычество над богатством, положение локапалы, дружбу с Ишаной, сына Налакубару и столицу Ланку с сонмами ракшасов.

Translation

Маркандея сказал: «О бык Бхаратов, несравненное страдание постигло Раму: его жена Джанаки была похищена более сильным ракшасом. Ракшасендра Равана унес ее из ашрама по воздуху, прибегнув к майе и быстро убив грифа Джатаю. Рама вернул ее, опираясь на силу Сугривы, построив мост через море и сожгши Ланку острыми стрелами». Юдхиштхира сказал: «В каком роду родился Рама? Какова была его сила и каков подвиг? Чьим сыном был Равана, и какая вражда была у него с Рамой? Благословенный, расскажи мне все это как следует. Я хочу услышать деяние Рамы, чьи дела не знают усталости». Маркандея сказал: «Был царь по имени Аджа, великий потомок рода Икшваку. Его сыном был Дашаратха, всегда преданный свадхьяе и чистый. У него было четыре сына, знающие дхарму и артху: Рама, Лакшмана, Шатругхна и могучий Бхарата. Матерью Рамы была Каушалья, матерью Бхараты - Кайкейи; Лакшмана и Шатругхна, подавители врагов, были сыновьями Сумитры. Царь Видехи Джанака имел дочь Ситу, владыка; сам Тваштар сделал ее любимой царицей Рамы. Так рассказано тебе рождение Рамы и Ситы. Теперь, владыка людей, я объясню тебе и рождение Раваны. Прадедом Раваны был сам бог Праджапати, Сваямбху, владыка всех миров, творец и великий тапасвин. У него был любимый мысленный сын по имени Пуластья. У Пуластьи от Гави родился владыка по имени Вайшравана. Оставив отца, он стал служить деду. Из-за этого гнева отец, царь, создал самого себя самим собой. Так от половины его тела родился дваждырожденный по имени Вишравас - разгневанный, как ответ Вайшраване. Питамаха же, довольный душой, дал Вайшраване бессмертие, владычество над богатством и положение хранителя мира; также дружбу с Ишаной, сына Налакубару и столичный город Ланку вместе с сонмами ракшасов».

Commentary

Маркандея отвечает Юдхиштхире историей Рамы: страдание праведного уже было в мире, и оно стало путем для явления божественного подвига.

Version

7421aca1bf94 · published Jun 18, 2026, 7:22:41 AM UTC