Mahabharata 3.269.5-10

Devanāgarī

अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययाव् अथ ॥
व्यूह्य चौशनसं व्यूहं हरीन् सर्वान् अहारयत् ॥
राघवस् त्व् अभिनिर्याय व्यूढानीकं दशाननम् ॥
बार्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन् निशाचरम् ॥
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः ॥
युयुधे लक्ष्मणश् चैव तथैवेन्द्रजिता सह ॥
विरूपाक्षेण सुग्रीवस् तारेण च निखर्वटः ॥
तुण्डेन च नलस् तत्र पटुशः पनसेन च ॥
विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् ॥
युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलम् आश्रितः ॥
स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः ॥
लोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा ॥

Transliteration (IAST)

amṛṣyamāṇaḥ sabalo rāvaṇo niryayāv atha ||
vyūhya cauśanasaṃ vyūhaṃ harīn sarvān ahārayat ||
rāghavas tv abhiniryāya vyūḍhānīkaṃ daśānanam ||
bārhaspatyaṃ vidhiṃ kṛtvā pratyavyūhan niśācaram ||
sametya yuyudhe tatra tato rāmeṇa rāvaṇaḥ ||
yuyudhe lakṣmaṇaś caiva tathaivendrajitā saha ||
virūpākṣeṇa sugrīvas tāreṇa ca nikharvaṭaḥ ||
tuṇḍena ca nalas tatra paṭuśaḥ panasena ca ||
viṣahyaṃ yaṃ hi yo mene sa sa tena sameyivān ||
yuyudhe yuddhavelāyāṃ svabāhubalam āśritaḥ ||
sa saṃprahāro vavṛdhe bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ ||
lomasaṃharṣaṇo ghoraḥ purā devāsure yathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययाव् अथ ॥ व्यूह्य चौशनसं व्यूहं हरीन् सर्वान् अहारयत् ॥ राघवस् त्व् अभिनिर्याय व्यूढानीकं दशाननम् ॥ बार्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन् निशाचरम् ॥ समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावणः ॥ युयुधे लक्ष्मणश् चैव तथैवेन्द्रजिता सह ॥ विरूपाक्षेण सुग्रीवस् तारेण च निखर्वटः ॥ तुण्डेन च नलस् तत्र पटुशः पनसेन च ॥ विषह्यं यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् ॥ युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलम् आश्रितः ॥ स संप्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धनः ॥ लोमसंहर्षणो घोरः पुरा देवासुरे यथा ॥amṛṣyamāṇaḥ sabalo rāvaṇo niryayāv atha || vyūhya cauśanasaṃ vyūhaṃ harīn sarvān ahārayat || rāghavas tv abhiniryāya vyūḍhānīkaṃ daśānanam || bārhaspatyaṃ vidhiṃ kṛtvā pratyavyūhan niśācaram || sametya yuyudhe tatra tato rāmeṇa rāvaṇaḥ || yuyudhe lakṣmaṇaś caiva tathaivendrajitā saha || virūpākṣeṇa sugrīvas tāreṇa ca nikharvaṭaḥ || tuṇḍena ca nalas tatra paṭuśaḥ panasena ca || viṣahyaṃ yaṃ hi yo mene sa sa tena sameyivān || yuyudhe yuddhavelāyāṃ svabāhubalam āśritaḥ || sa saṃprahāro vavṛdhe bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ || lomasaṃharṣaṇo ghoraḥ purā devāsure yathā ||Равана, не терпя поражения, выходит с войском, строит боевой порядок Ушанаса и захватывает ванаров; Рама выходит навстречу и, выстроив войско по правилу Брихаспати, противостоит ночному страннику; в бою Равана сходится с Рамой, Лакшмана с Индраджитом, Сугрива с Вирупакшей, Никхарвата с Тарой, Нала с Тундой, Панаса с Патушей; каждый сражается с тем, кого считает равным, полагаясь на силу собственных рук; сражение растет, страшное как древняя битва богов и асуров.

Translation

Равана, не терпя поражения, вышел с войском, построил боевой порядок Ушанаса и стал теснить ванаров. Рама вышел навстречу и, выстроив войско по правилу Брихаспати, противостал ночному страннику. В бою Равана сошелся с Рамой, Лакшмана - с Индраджитом, Сугрива - с Вирупакшей, Никхарвата - с Тарой, Нала - с Тундой, Панаса - с Патушей. Каждый вступал в бой с тем, кого считал равным, полагаясь на силу собственных рук. Сражение росло, страшное, как древняя битва богов и асуров».

Commentary

Две стратегии названы именами Ушанаса и Брихаспати: хитрая сила Раваны встречает разумную защиту Рамы. Но исход решается не только строем, а тем, на чьей стороне правда.

Version

c0dd606676a2 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC