Mahabharata 3.273.15-25

Devanāgarī

इन्द्रजित् कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदात्मनः ॥
निवेद्य पुनर् आगच्छत् त्वरयाजिशिरः प्रति ॥
तम् आपतन्तं संक्रुद्धं पुनर् एव युयुत्सया ॥
अभिदुद्राव सौमित्रिर् विभीषणमते स्थितः ॥
अकृताह्निकम् एवैनं जिघांसुर् जितकाशिनम् ॥
शरैर् जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञो ऽथ लक्ष्मणः ॥
तयोः समभवद् युद्धं तदान्योन्यं जिगीषतोः ॥
अतीव चित्रम् आश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोर् इव ॥
अविध्यद् इन्द्रजित् तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः ॥
सौमित्रिश् चानलस्पर्शैर् अविध्यद् रावणिं शरैः ॥
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद् रावणिः क्रोधमूर्छितः ॥
असृजल् लक्ष्मणायाष्टौ शरान् आशीविषोपमान् ॥
तस्यासून् पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस् त्रिभिः ॥
यथा निरहरद् वीरस् तन् मे निगदतः शृणु ॥
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहाद् अपातयत् ॥
द्वितीयेन सनाराचं भुजं भूमौ न्यपातयत् ॥
तृतीयेन तु बाणेन पृथुधारेण भास्वता ॥
जहार सुनसं चारु शिरो भ्राजिष्णुकुण्डलम् ॥
विनिकृत्तभुजस्कन्धं कबन्धं भीमदर्शनम् ॥
तं हत्वा सूतम् अप्य् अस्त्रैर् जघान बलिनां वरः ॥
लङ्कां प्रवेशयाम् आसुर् वाजिनस् तं रथं तदा ॥
ददर्श रावणस् तं च रथं पुत्रविनाकृतम् ॥

Transliteration (IAST)

indrajit kṛtakarmā tu pitre karma tadātmanaḥ ||
nivedya punar āgacchat tvarayājiśiraḥ prati ||
tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ punar eva yuyutsayā ||
abhidudrāva saumitrir vibhīṣaṇamate sthitaḥ ||
akṛtāhnikam evainaṃ jighāṃsur jitakāśinam ||
śarair jaghāna saṃkruddhaḥ kṛtasaṃjño 'tha lakṣmaṇaḥ ||
tayoḥ samabhavad yuddhaṃ tadānyonyaṃ jigīṣatoḥ ||
atīva citram āścaryaṃ śakraprahlādayor iva ||
avidhyad indrajit tīkṣṇaiḥ saumitriṃ marmabhedibhiḥ ||
saumitriś cānalasparśair avidhyad rāvaṇiṃ śaraiḥ ||
saumitriśarasaṃsparśād rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ ||
asṛjal lakṣmaṇāyāṣṭau śarān āśīviṣopamān ||
tasyāsūn pāvakasparśaiḥ saumitriḥ patribhis tribhiḥ ||
yathā niraharad vīras tan me nigadataḥ śṛṇu ||
ekenāsya dhanuṣmantaṃ bāhuṃ dehād apātayat ||
dvitīyena sanārācaṃ bhujaṃ bhūmau nyapātayat ||
tṛtīyena tu bāṇena pṛthudhāreṇa bhāsvatā ||
jahāra sunasaṃ cāru śiro bhrājiṣṇukuṇḍalam ||
vinikṛttabhujaskandhaṃ kabandhaṃ bhīmadarśanam ||
taṃ hatvā sūtam apy astrair jaghāna balināṃ varaḥ ||
laṅkāṃ praveśayām āsur vājinas taṃ rathaṃ tadā ||
dadarśa rāvaṇas taṃ ca rathaṃ putravinākṛtam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इन्द्रजित् कृतकर्मा तु पित्रे कर्म तदात्मनः ॥ निवेद्य पुनर् आगच्छत् त्वरयाजिशिरः प्रति ॥ तम् आपतन्तं संक्रुद्धं पुनर् एव युयुत्सया ॥ अभिदुद्राव सौमित्रिर् विभीषणमते स्थितः ॥ अकृताह्निकम् एवैनं जिघांसुर् जितकाशिनम् ॥ शरैर् जघान संक्रुद्धः कृतसंज्ञो ऽथ लक्ष्मणः ॥ तयोः समभवद् युद्धं तदान्योन्यं जिगीषतोः ॥ अतीव चित्रम् आश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोर् इव ॥ अविध्यद् इन्द्रजित् तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभिः ॥ सौमित्रिश् चानलस्पर्शैर् अविध्यद् रावणिं शरैः ॥ सौमित्रिशरसंस्पर्शाद् रावणिः क्रोधमूर्छितः ॥ असृजल् लक्ष्मणायाष्टौ शरान् आशीविषोपमान् ॥ तस्यासून् पावकस्पर्शैः सौमित्रिः पत्रिभिस् त्रिभिः ॥ यथा निरहरद् वीरस् तन् मे निगदतः शृणु ॥ एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहाद् अपातयत् ॥ द्वितीयेन सनाराचं भुजं भूमौ न्यपातयत् ॥ तृतीयेन तु बाणेन पृथुधारेण भास्वता ॥ जहार सुनसं चारु शिरो भ्राजिष्णुकुण्डलम् ॥ विनिकृत्तभुजस्कन्धं कबन्धं भीमदर्शनम् ॥ तं हत्वा सूतम् अप्य् अस्त्रैर् जघान बलिनां वरः ॥ लङ्कां प्रवेशयाम् आसुर् वाजिनस् तं रथं तदा ॥ ददर्श रावणस् तं च रथं पुत्रविनाकृतम् ॥indrajit kṛtakarmā tu pitre karma tadātmanaḥ || nivedya punar āgacchat tvarayājiśiraḥ prati || tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ punar eva yuyutsayā || abhidudrāva saumitrir vibhīṣaṇamate sthitaḥ || akṛtāhnikam evainaṃ jighāṃsur jitakāśinam || śarair jaghāna saṃkruddhaḥ kṛtasaṃjño 'tha lakṣmaṇaḥ || tayoḥ samabhavad yuddhaṃ tadānyonyaṃ jigīṣatoḥ || atīva citram āścaryaṃ śakraprahlādayor iva || avidhyad indrajit tīkṣṇaiḥ saumitriṃ marmabhedibhiḥ || saumitriś cānalasparśair avidhyad rāvaṇiṃ śaraiḥ || saumitriśarasaṃsparśād rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ || asṛjal lakṣmaṇāyāṣṭau śarān āśīviṣopamān || tasyāsūn pāvakasparśaiḥ saumitriḥ patribhis tribhiḥ || yathā niraharad vīras tan me nigadataḥ śṛṇu || ekenāsya dhanuṣmantaṃ bāhuṃ dehād apātayat || dvitīyena sanārācaṃ bhujaṃ bhūmau nyapātayat || tṛtīyena tu bāṇena pṛthudhāreṇa bhāsvatā || jahāra sunasaṃ cāru śiro bhrājiṣṇukuṇḍalam || vinikṛttabhujaskandhaṃ kabandhaṃ bhīmadarśanam || taṃ hatvā sūtam apy astrair jaghāna balināṃ varaḥ || laṅkāṃ praveśayām āsur vājinas taṃ rathaṃ tadā || dadarśa rāvaṇas taṃ ca rathaṃ putravinākṛtam ||Indrajit, having reported his deed to his father, hurries once more toward the battlefield; on Vibhishana's counsel, Lakshmana rushes to meet him, wishing to kill him before he can complete his daily rite; a wondrous battle begins, like the battle of Indra and Prahlada; Indrajit pierces Lakshmana with sharp arrows aimed at his vital points, while Lakshmana strikes the son of Ravana with fiery arrows; the enraged Indrajit looses eight arrows like venomous serpents, but Lakshmana, with three fiery feathered arrows, takes his life: with the first he severs the arm holding the bow, with the second the arm holding the naracha, with the third — the beautiful head with its earrings; having slain the headless trunk and the charioteer, he leaves the horses to bring the empty chariot into Lanka; Ravana sees the chariot without his son.

Translation

Indrajit, having reported his deed to his father, hastened once more toward the battlefield. On Vibhishana's counsel, Lakshmana rushed to meet him, wishing to kill him before he could complete his daily rite. A wondrous battle began, like the battle of Indra and Prahlada. Indrajit pierced Lakshmana with sharp arrows aimed at his vital points, while Lakshmana struck the son of Ravana with fiery arrows. The enraged Indrajit loosed eight arrows like venomous serpents, but Lakshmana, with three fiery feathered arrows, took his life: with the first he severed the arm holding the bow, with the second the arm holding the naracha, and with the third — a bright, shining-eared, beautiful head. Having slain the headless trunk and the charioteer, he left the horses to bring the empty chariot into Lanka. Ravana beheld the chariot without his son.»

Commentary

Indrajit, master of invisibility, perishes once his hidden power is exposed and cut short. Lakshmana's clear sight and resolve shatter the illusion.

Version

f7438348e435 · published Jul 16, 2026, 5:32:14 PM UTC

Available inRUEN