Mahabharata 3.273.26-33

Devanāgarī

स पुत्रं निहतं दृष्ट्वा त्रासात् संभ्रान्तलोचनः ॥
रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुम् उद्यतः ॥
अशोकवनिकास्थां तां रामदर्शनलालसाम् ॥
खड्गम् आदाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह ॥
तं दृष्ट्वा तस्य दुर्बुद्धेर् अविन्ध्यः पापनिश्चयम् ॥
शमयाम् आस संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना ॥
महाराज्ये स्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुम् अर्हसि ॥
हतैवैषा यदा स्त्री च बन्धनस्था च ते गृहे ॥
न चैषा देहभेदेन हता स्याद् इति मे मतिः ॥
जहि भर्तारम् एवास्या हते तस्मिन् हता भवेत् ॥
न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षाद् अपि शतक्रतुः ॥
असकृद् धि त्वया सेन्द्रास् त्रासितास् त्रिदशा युधि ॥
एवं बहुविधैर् वाक्यैर् अविन्ध्यो रावणं तदा ॥
क्रुद्धं संशमयाम् आस जगृहे च स तद्वचः ॥
निर्याणे स मतिं कृत्वा निधायासिं क्षपाचरः ॥
आज्ञापयाम् आस तदा रथो मे कल्प्यताम् इति ॥

Transliteration (IAST)

sa putraṃ nihataṃ dṛṣṭvā trāsāt saṃbhrāntalocanaḥ ||
rāvaṇaḥ śokamohārto vaidehīṃ hantum udyataḥ ||
aśokavanikāsthāṃ tāṃ rāmadarśanalālasām ||
khaḍgam ādāya duṣṭātmā javenābhipapāta ha ||
taṃ dṛṣṭvā tasya durbuddher avindhyaḥ pāpaniścayam ||
śamayām āsa saṃkruddhaṃ śrūyatāṃ yena hetunā ||
mahārājye sthito dīpte na striyaṃ hantum arhasi ||
hataivaiṣā yadā strī ca bandhanasthā ca te gṛhe ||
na caiṣā dehabhedena hatā syād iti me matiḥ ||
jahi bhartāram evāsyā hate tasmin hatā bhavet ||
na hi te vikrame tulyaḥ sākṣād api śatakratuḥ ||
asakṛd dhi tvayā sendrās trāsitās tridaśā yudhi ||
evaṃ bahuvidhair vākyair avindhyo rāvaṇaṃ tadā ||
kruddhaṃ saṃśamayām āsa jagṛhe ca sa tadvacaḥ ||
niryāṇe sa matiṃ kṛtvā nidhāyāsiṃ kṣapācaraḥ ||
ājñāpayām āsa tadā ratho me kalpyatām iti ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स पुत्रं निहतं दृष्ट्वा त्रासात् संभ्रान्तलोचनः ॥ रावणः शोकमोहार्तो वैदेहीं हन्तुम् उद्यतः ॥ अशोकवनिकास्थां तां रामदर्शनलालसाम् ॥ खड्गम् आदाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह ॥ तं दृष्ट्वा तस्य दुर्बुद्धेर् अविन्ध्यः पापनिश्चयम् ॥ शमयाम् आस संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना ॥ महाराज्ये स्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुम् अर्हसि ॥ हतैवैषा यदा स्त्री च बन्धनस्था च ते गृहे ॥ न चैषा देहभेदेन हता स्याद् इति मे मतिः ॥ जहि भर्तारम् एवास्या हते तस्मिन् हता भवेत् ॥ न हि ते विक्रमे तुल्यः साक्षाद् अपि शतक्रतुः ॥ असकृद् धि त्वया सेन्द्रास् त्रासितास् त्रिदशा युधि ॥ एवं बहुविधैर् वाक्यैर् अविन्ध्यो रावणं तदा ॥ क्रुद्धं संशमयाम् आस जगृहे च स तद्वचः ॥ निर्याणे स मतिं कृत्वा निधायासिं क्षपाचरः ॥ आज्ञापयाम् आस तदा रथो मे कल्प्यताम् इति ॥sa putraṃ nihataṃ dṛṣṭvā trāsāt saṃbhrāntalocanaḥ || rāvaṇaḥ śokamohārto vaidehīṃ hantum udyataḥ || aśokavanikāsthāṃ tāṃ rāmadarśanalālasām || khaḍgam ādāya duṣṭātmā javenābhipapāta ha || taṃ dṛṣṭvā tasya durbuddher avindhyaḥ pāpaniścayam || śamayām āsa saṃkruddhaṃ śrūyatāṃ yena hetunā || mahārājye sthito dīpte na striyaṃ hantum arhasi || hataivaiṣā yadā strī ca bandhanasthā ca te gṛhe || na caiṣā dehabhedena hatā syād iti me matiḥ || jahi bhartāram evāsyā hate tasmin hatā bhavet || na hi te vikrame tulyaḥ sākṣād api śatakratuḥ || asakṛd dhi tvayā sendrās trāsitās tridaśā yudhi || evaṃ bahuvidhair vākyair avindhyo rāvaṇaṃ tadā || kruddhaṃ saṃśamayām āsa jagṛhe ca sa tadvacaḥ || niryāṇe sa matiṃ kṛtvā nidhāyāsiṃ kṣapācaraḥ || ājñāpayām āsa tadā ratho me kalpyatām iti ||Увидев убитого сына, Равана с глазами, помраченными страхом, охваченный горем и заблуждением, хочет убить Вайдехи; взяв меч, злодей быстро бежит к ней в рощу Ашока; Авиндхья видит его греховное намерение и многими словами успокаивает: царю великого царства не следует убивать женщину, она уже как бы убита, будучи пленницей в его доме, и телесная смерть не уничтожит ее; лучше убить ее мужа, и тогда она будет убита; Равана принимает этот совет, откладывает меч, решает выйти в бой и велит готовить колесницу.

Translation

Увидев убитого сына, Равана с глазами, помраченными страхом, охваченный горем и заблуждением, захотел убить Вайдехи. Взяв меч, злодей быстро побежал к ней в рощу Ашока, где она жаждала увидеть Раму. Авиндхья увидел его греховное намерение и стал успокаивать разгневанного: «Ты стоишь в сияющем великом царстве; тебе не следует убивать женщину. Она уже как бы убита, ведь она женщина и пленница в твоем доме. Но, по моему мнению, телесной смертью она не будет убита. Убей ее мужа: когда он будет убит, она будет убита». Многими такими словами Авиндхья успокоил Равану. Тот принял совет, отложил меч, решил выйти в бой и приказал: «Пусть готовят мою колесницу»».

Commentary

Даже в Ланке есть голос, который останавливает худшее насилие. Но совет Авиндхьи лишь задерживает грех Раваны; без раскаяния его горе превращается в новую агрессию.

Version

4f0fb9f92b44 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC