Mahabharata 3.274.1-11

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते ॥
निर्ययौ रथम् आस्थाय हेमरत्नविभूषितम् ॥
संवृतो राक्षसैर् घोरैर् विविधायुधपाणिभिः ॥
अभिदुद्राव रामं स पोथयन् हरियूथपान् ॥
तम् आद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः ॥
हनूमाञ् जाम्बवांश् चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥
ते दशग्रीवसैन्यं तद् ऋक्षवानरयूथपाः ॥
द्रुमैर् विध्वंसयां चक्रुर् दशग्रीवस्य पश्यतः ॥
ततः स्वसैन्यम् आलोक्य वध्यमानम् अरातिभिः ॥
मायावी व्यदधान् मायां रावणो राक्षसेश्वरः ॥
तस्य देहाद् विनिष्क्रान्ताः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥
तान् रामो जघ्निवान् सर्वान् दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् ॥
अथ भूयो ऽपि मायां स व्यदधाद् राक्षसाधिपः ॥
कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत ॥
अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः ॥
ततस् ते रामम् अर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः ॥
अभिपेतुस् तदा राजन् प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः ॥
तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायाम् इक्ष्वाकुनन्दनः ॥
उवाच रामं सौमित्रिर् असंभ्रान्तो बृहद् वचः ॥
जहीमान् राक्षसान् पापान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥
जघान रामस् तांश् चान्यान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātite ||
niryayau ratham āsthāya hemaratnavibhūṣitam ||
saṃvṛto rākṣasair ghorair vividhāyudhapāṇibhiḥ ||
abhidudrāva rāmaṃ sa pothayan hariyūthapān ||
tam ādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥ ||
hanūmāñ jāmbavāṃś caiva sasainyāḥ paryavārayan ||
te daśagrīvasainyaṃ tad ṛkṣavānarayūthapāḥ ||
drumair vidhvaṃsayāṃ cakrur daśagrīvasya paśyataḥ ||
tataḥ svasainyam ālokya vadhyamānam arātibhiḥ ||
māyāvī vyadadhān māyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||
tasya dehād viniṣkrāntāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
rākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ ||
tān rāmo jaghnivān sarvān divyenāstreṇa rākṣasān ||
atha bhūyo 'pi māyāṃ sa vyadadhād rākṣasādhipaḥ ||
kṛtvā rāmasya rūpāṇi lakṣmaṇasya ca bhārata ||
abhidudrāva rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca daśānanaḥ ||
tatas te rāmam archanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥ ||
abhipetus tadā rājan pragṛhītoccakārmukāḥ ||
tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyām ikṣvākunandanaḥ ||
uvāca rāmaṃ saumitrir asaṃbhrānto bṛhad vacaḥ ||
jahīmān rākṣasān pāpān ātmanaḥ pratirūpakān ||
jaghāna rāmas tāṃś cānyān ātmanaḥ pratirūpakān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच ततः क्रुद्धो दशग्रीवः प्रिये पुत्रे निपातिते ॥ निर्ययौ रथम् आस्थाय हेमरत्नविभूषितम् ॥ संवृतो राक्षसैर् घोरैर् विविधायुधपाणिभिः ॥ अभिदुद्राव रामं स पोथयन् हरियूथपान् ॥ तम् आद्रवन्तं संक्रुद्धं मैन्दनीलनलाङ्गदाः ॥ हनूमाञ् जाम्बवांश् चैव ससैन्याः पर्यवारयन् ॥ ते दशग्रीवसैन्यं तद् ऋक्षवानरयूथपाः ॥ द्रुमैर् विध्वंसयां चक्रुर् दशग्रीवस्य पश्यतः ॥ ततः स्वसैन्यम् आलोक्य वध्यमानम् अरातिभिः ॥ मायावी व्यदधान् मायां रावणो राक्षसेश्वरः ॥ तस्य देहाद् विनिष्क्रान्ताः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त शरशक्त्यृष्टिपाणयः ॥ तान् रामो जघ्निवान् सर्वान् दिव्येनास्त्रेण राक्षसान् ॥ अथ भूयो ऽपि मायां स व्यदधाद् राक्षसाधिपः ॥ कृत्वा रामस्य रूपाणि लक्ष्मणस्य च भारत ॥ अभिदुद्राव रामं च लक्ष्मणं च दशाननः ॥ ततस् ते रामम् अर्छन्तो लक्ष्मणं च क्षपाचराः ॥ अभिपेतुस् तदा राजन् प्रगृहीतोच्चकार्मुकाः ॥ तां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य मायाम् इक्ष्वाकुनन्दनः ॥ उवाच रामं सौमित्रिर् असंभ्रान्तो बृहद् वचः ॥ जहीमान् राक्षसान् पापान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥ जघान रामस् तांश् चान्यान् आत्मनः प्रतिरूपकान् ॥mārkaṇḍeya uvāca tataḥ kruddho daśagrīvaḥ priye putre nipātite || niryayau ratham āsthāya hemaratnavibhūṣitam || saṃvṛto rākṣasair ghorair vividhāyudhapāṇibhiḥ || abhidudrāva rāmaṃ sa pothayan hariyūthapān || tam ādravantaṃ saṃkruddhaṃ maindanīlanalāṅgadāḥ || hanūmāñ jāmbavāṃś caiva sasainyāḥ paryavārayan || te daśagrīvasainyaṃ tad ṛkṣavānarayūthapāḥ || drumair vidhvaṃsayāṃ cakrur daśagrīvasya paśyataḥ || tataḥ svasainyam ālokya vadhyamānam arātibhiḥ || māyāvī vyadadhān māyāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || tasya dehād viniṣkrāntāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ || rākṣasāḥ pratyadṛśyanta śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ || tān rāmo jaghnivān sarvān divyenāstreṇa rākṣasān || atha bhūyo 'pi māyāṃ sa vyadadhād rākṣasādhipaḥ || kṛtvā rāmasya rūpāṇi lakṣmaṇasya ca bhārata || abhidudrāva rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca daśānanaḥ || tatas te rāmam archanto lakṣmaṇaṃ ca kṣapācarāḥ || abhipetus tadā rājan pragṛhītoccakārmukāḥ || tāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasya māyām ikṣvākunandanaḥ || uvāca rāmaṃ saumitrir asaṃbhrānto bṛhad vacaḥ || jahīmān rākṣasān pāpān ātmanaḥ pratirūpakān || jaghāna rāmas tāṃś cānyān ātmanaḥ pratirūpakān ||Разгневанный Дашагрива после гибели любимого сына выезжает на украшенной золотом и драгоценностями колеснице, окруженный страшными ракшасами с разным оружием, и бросается на Раму, сокрушая ванаров; Маинда, Нила, Нала, Ангада, Хануман и Джамбаван с войсками окружают его, а вожди медведей и ванаров деревьями разрушают войско Дашагривы; видя гибель своих, майавин Равана создает майю: из его тела выходят сотни и тысячи ракшасов со стрелами, шакти и ришти; Рама поражает их всех божественной астрой; затем Равана создает образы Рамы и Лакшманы, которые бросаются на настоящих братьев; Лакшмана спокойно говорит Раме убить этих злых ракшасов, принявших их облик, и Рама уничтожает их.

Translation

Разгневанный Дашагрива после гибели любимого сына выехал на колеснице, украшенной золотом и драгоценностями, окруженный страшными ракшасами с разным оружием, и бросился на Раму, сокрушая ванаров. Маинда, Нила, Нала, Ангада, Хануман и Джамбаван с войсками окружили его, а вожди медведей и ванаров деревьями разрушали войско Дашагривы у него на глазах. Видя гибель своих, майавин Равана создал майю: из его тела вышли сотни и тысячи ракшасов со стрелами, шакти и ришти. Рама поразил их всех божественной астрой. Тогда Равана создал образы Рамы и Лакшманы, которые бросились на настоящих братьев. Лакшмана спокойно сказал Раме: «Убей этих злых ракшасов, принявших твой облик». И Рама уничтожил их вместе с другими подобиями».

Commentary

Последняя майя Раваны пытается исказить даже образ Рамы. Но ложное подобие не выдерживает встречи с самим Рамой.

Version

81422534204d · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC