Mahabharata 3.274.12-18

Devanāgarī

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥
मातलिर् उवाच
अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ॥
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ॥
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥
तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत् तेन संयुगे ॥
स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥
इत्य् उक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः ॥
मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः ॥
नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः ॥
तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस् तथेत्य् उक्त्वा विभीषणम् ॥
रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः ॥
हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ॥
सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥

Transliteration (IAST)

tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā ||
upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ ||
mātalir uvāca
ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ ||
anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān ||
śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān ||
tad anena naravyāghra mayā yat tena saṃyuge ||
syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ ||
ity ukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ ||
māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ ||
neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ ||
tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute ||
tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthas tathety uktvā vibhīṣaṇam ||
rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ ||
hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute ||
siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥ मातलिर् उवाच अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ॥ अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ॥ शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥ तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत् तेन संयुगे ॥ स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥ इत्य् उक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः ॥ मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः ॥ नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः ॥ तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥ ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस् तथेत्य् उक्त्वा विभीषणम् ॥ रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः ॥ हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ॥ सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā || upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ || mātalir uvāca ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ || anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān || śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān || tad anena naravyāghra mayā yat tena saṃyuge || syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ || ity ukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ || māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ || neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ || tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute || tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthas tathety uktvā vibhīṣaṇam || rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ || hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute || siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||В битве к Раме подъезжает Матали, возничий Индры, на победоносной колеснице Магхавана с желтыми конями и солнечным сиянием; Матали говорит, что на этой лучшей колеснице Индра сотнями поражал дайтьев и данавов, и призывает Раму быстро убить Равану; Рама подозревает, что это майя ракшаса, но Вибхишана уверяет: это не майя злого Раваны, пусть Рама быстро взойдет на колесницу Индры; обрадованный Рама соглашается, садится на колесницу и в гневе мчится на Дашагриву; существа кричат «ха-ха», когда Равана бросается, а в небе звучат львиные крики и барабаны.

Translation

В битве к Раме подъехал Матали, возничий Индры, на победоносной колеснице Магхавана с желтыми конями и солнечным сиянием. Матали сказал: «На этой лучшей колеснице Индра сотнями поражал дайтьев и данавов. Ею, управляемой мной, быстро убей Равану и не медли». Рама заподозрил, что это майя ракшаса, но Вибхишана сказал: «Это не майя злого Раваны. Быстро взойди на колесницу Индры, великосияющий». Обрадованный Рама согласился, сел на колесницу и в гневе помчался на Дашагриву. Существа закричали «ха-ха», когда Равана бросился навстречу, а в небе зазвучали львиные крики и барабаны».

Commentary

После множества обманов Рама проверяет даже небесную помощь. Различение Вибхишаны важно: истинная поддержка принимается не слепо, а с ясным пониманием.

Version

dc00e397cd54 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC