Mahabharata 3.276.1-13

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
एवम् एतन् महाबाहो रामेणामिततेजसा ॥
प्राप्तं व्यसनम् अत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ॥
मा शुचः पुरुषव्याघ्र क्षत्रियो ऽसि परंतप ॥
बाहुवीर्याश्रये मार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ॥
न हि ते वृजिनं किं चिद् दृश्यते परम् अण्व् अपि ॥
अस्मिन् मार्गे विषीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥
संहत्य निहतो वृत्रो मरुद्भिर् वज्रपाणिना ॥
नमुचिश् चैव दुर्धर्षो दीर्घजिह्वा च राक्षसी ॥
सहायवति सर्वार्थाः संतिष्ठन्तीह सर्वशः ॥
किं नु तस्याजितं संख्ये भ्राता यस्य धनंजयः ॥
अयं च बलिनां श्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमः ॥
युवानौ च महेष्वासौ यमौ माद्रवतीसुतौ ॥
एभिः सहायैः कस्मात् त्वं विषीदसि परंतप ॥
य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ॥
त्वम् अप्य् एभिर् महेष्वासैः सहायैर् देवरूपिभिः ॥
विजेष्यसि रणे सर्वान् अमित्रान् भरतर्षभ ॥
इतश् च त्वम् इमां पश्य सैन्धवेन दुरात्मना ॥
बलिना वीर्यमत्तेन हृताम् एभिर् महात्मभिः ॥
आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
जयद्रथं च राजानं विजितं वशम् आगतम् ॥
असहायेन रामेण वैदेही पुनर् आहृता ॥
हत्वा संख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ॥
यस्य शाखामृगा मित्रा ऋक्षाः कालमुखास् तथा ॥
जात्यन्तरगता राजन्न् एतद् बुद्ध्यानुचिन्तय ॥
तस्मात् त्वं कुरुशार्दूल मा शुचो भरतर्षभ ॥
त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् आश्वासितो राजा मार्कण्डेयेन धीमता ॥
त्यक्त्वा दुःखम् अदीनात्मा पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
evam etan mahābāho rāmeṇāmitatejasā ||
prāptaṃ vyasanam atyugraṃ vanavāsakṛtaṃ purā ||
mā śucaḥ puruṣavyāghra kṣatriyo 'si paraṃtapa ||
bāhuvīryāśraye mārge vartase dīptanirṇaye ||
na hi te vṛjinaṃ kiṃ cid dṛśyate param aṇv api ||
asmin mārge viṣīdeyuḥ sendrā api surāsurāḥ ||
saṃhatya nihato vṛtro marudbhir vajrapāṇinā ||
namuciś caiva durdharṣo dīrghajihvā ca rākṣasī ||
sahāyavati sarvārthāḥ saṃtiṣṭhantīha sarvaśaḥ ||
kiṃ nu tasyājitaṃ saṃkhye bhrātā yasya dhanaṃjayaḥ ||
ayaṃ ca balināṃ śreṣṭho bhīmo bhīmaparākramaḥ ||
yuvānau ca maheṣvāsau yamau mādravatīsutau ||
ebhiḥ sahāyaiḥ kasmāt tvaṃ viṣīdasi paraṃtapa ||
ya ime vajriṇaḥ senāṃ jayeyuḥ samarudgaṇām ||
tvam apy ebhir maheṣvāsaiḥ sahāyair devarūpibhiḥ ||
vijeṣyasi raṇe sarvān amitrān bharatarṣabha ||
itaś ca tvam imāṃ paśya saindhavena durātmanā ||
balinā vīryamattena hṛtām ebhir mahātmabhiḥ ||
ānītāṃ draupadīṃ kṛṣṇāṃ kṛtvā karma suduṣkaram ||
jayadrathaṃ ca rājānaṃ vijitaṃ vaśam āgatam ||
asahāyena rāmeṇa vaidehī punar āhṛtā ||
hatvā saṃkhye daśagrīvaṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam ||
yasya śākhāmṛgā mitrā ṛkṣāḥ kālamukhās tathā ||
jātyantaragatā rājann etad buddhyānucintaya ||
tasmāt tvaṃ kuruśārdūla mā śuco bharatarṣabha ||
tvadvidhā hi mahātmāno na śocanti paraṃtapa ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam āśvāsito rājā mārkaṇḍeyena dhīmatā ||
tyaktvā duḥkham adīnātmā punar evedam abravīt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच एवम् एतन् महाबाहो रामेणामिततेजसा ॥ प्राप्तं व्यसनम् अत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ॥ मा शुचः पुरुषव्याघ्र क्षत्रियो ऽसि परंतप ॥ बाहुवीर्याश्रये मार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ॥ न हि ते वृजिनं किं चिद् दृश्यते परम् अण्व् अपि ॥ अस्मिन् मार्गे विषीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥ संहत्य निहतो वृत्रो मरुद्भिर् वज्रपाणिना ॥ नमुचिश् चैव दुर्धर्षो दीर्घजिह्वा च राक्षसी ॥ सहायवति सर्वार्थाः संतिष्ठन्तीह सर्वशः ॥ किं नु तस्याजितं संख्ये भ्राता यस्य धनंजयः ॥ अयं च बलिनां श्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमः ॥ युवानौ च महेष्वासौ यमौ माद्रवतीसुतौ ॥ एभिः सहायैः कस्मात् त्वं विषीदसि परंतप ॥ य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ॥ त्वम् अप्य् एभिर् महेष्वासैः सहायैर् देवरूपिभिः ॥ विजेष्यसि रणे सर्वान् अमित्रान् भरतर्षभ ॥ इतश् च त्वम् इमां पश्य सैन्धवेन दुरात्मना ॥ बलिना वीर्यमत्तेन हृताम् एभिर् महात्मभिः ॥ आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ जयद्रथं च राजानं विजितं वशम् आगतम् ॥ असहायेन रामेण वैदेही पुनर् आहृता ॥ हत्वा संख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ॥ यस्य शाखामृगा मित्रा ऋक्षाः कालमुखास् तथा ॥ जात्यन्तरगता राजन्न् एतद् बुद्ध्यानुचिन्तय ॥ तस्मात् त्वं कुरुशार्दूल मा शुचो भरतर्षभ ॥ त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ॥ वैशंपायन उवाच एवम् आश्वासितो राजा मार्कण्डेयेन धीमता ॥ त्यक्त्वा दुःखम् अदीनात्मा पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥mārkaṇḍeya uvāca evam etan mahābāho rāmeṇāmitatejasā || prāptaṃ vyasanam atyugraṃ vanavāsakṛtaṃ purā || mā śucaḥ puruṣavyāghra kṣatriyo 'si paraṃtapa || bāhuvīryāśraye mārge vartase dīptanirṇaye || na hi te vṛjinaṃ kiṃ cid dṛśyate param aṇv api || asmin mārge viṣīdeyuḥ sendrā api surāsurāḥ || saṃhatya nihato vṛtro marudbhir vajrapāṇinā || namuciś caiva durdharṣo dīrghajihvā ca rākṣasī || sahāyavati sarvārthāḥ saṃtiṣṭhantīha sarvaśaḥ || kiṃ nu tasyājitaṃ saṃkhye bhrātā yasya dhanaṃjayaḥ || ayaṃ ca balināṃ śreṣṭho bhīmo bhīmaparākramaḥ || yuvānau ca maheṣvāsau yamau mādravatīsutau || ebhiḥ sahāyaiḥ kasmāt tvaṃ viṣīdasi paraṃtapa || ya ime vajriṇaḥ senāṃ jayeyuḥ samarudgaṇām || tvam apy ebhir maheṣvāsaiḥ sahāyair devarūpibhiḥ || vijeṣyasi raṇe sarvān amitrān bharatarṣabha || itaś ca tvam imāṃ paśya saindhavena durātmanā || balinā vīryamattena hṛtām ebhir mahātmabhiḥ || ānītāṃ draupadīṃ kṛṣṇāṃ kṛtvā karma suduṣkaram || jayadrathaṃ ca rājānaṃ vijitaṃ vaśam āgatam || asahāyena rāmeṇa vaidehī punar āhṛtā || hatvā saṃkhye daśagrīvaṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam || yasya śākhāmṛgā mitrā ṛkṣāḥ kālamukhās tathā || jātyantaragatā rājann etad buddhyānucintaya || tasmāt tvaṃ kuruśārdūla mā śuco bharatarṣabha || tvadvidhā hi mahātmāno na śocanti paraṃtapa || vaiśaṃpāyana uvāca evam āśvāsito rājā mārkaṇḍeyena dhīmatā || tyaktvā duḥkham adīnātmā punar evedam abravīt ||Маркандея говорит Юдхиштхире, что такую чрезвычайно суровую беду лесного изгнания прежде претерпел могучий Рама; поэтому Юдхиштхира не должен скорбеть, ведь он кшатрий, идет путем, опирающимся на силу рук и сияющее решение, и в нем не видно даже малейшей вины; на этом пути могли бы пасть духом даже боги и асуры с Индрой; всякое дело достигается с помощниками, и что не будет побеждено тем, у кого брат Дхананджая, Бхима, два юных великих лучника, сыновья Мадри; с такими помощниками, подобными богам, Юдхиштхира победит всех врагов; он должен посмотреть на Драупади, похищенную дурным Сайндхавой и возвращенную великими братьями, и на побежденного Джаядратху; если Рама без родных помощников вернул Вайдехи, убив страшного Дашагриву, когда его друзьями были ванары и медведи другого рода, то Юдхиштхире тем более не следует скорбеть; великие души, подобные ему, не скорбят; Вайшампаяна говорит, что утешенный Маркандеей царь оставил горе и снова заговорил.

Translation

Маркандея сказал: «Такую чрезвычайно суровую беду лесного изгнания прежде претерпел могучий Рама. Поэтому не скорби, тигр среди людей. Ты кшатрий; ты идешь путем, опирающимся на силу рук и сияющее решение. В тебе не видно даже малейшей вины. На этом пути могли бы пасть духом даже боги и асуры с Индрой. Всякое дело достигается с помощниками. Что может быть непобежденным для того, чей брат - Дхананджая, кто имеет Бхиму, лучшего из сильных, и двух юных великих лучников, сыновей Мадри? С такими помощниками, подобными богам, ты победишь в бою всех врагов. Посмотри и на Драупади: дурной Сайндхава силой увел ее, а эти великие души вернули ее и подчинили царя Джаядратху. Рама без таких родных помощников вернул Вайдехи, убив в битве страшного Дашагриву; его друзьями были ванары и медведи, существа иного рода. Поэтому, тигр Куру, не скорби: такие великие души, как ты, не скорбят». Вайшампаяна сказал: «Так утешенный мудрым Маркандеей, царь с неунывающей душой оставил горе и снова заговорил».

Commentary

Рассказ о Раме возвращает Юдхиштхиру к трезвости. Если Рама восстановил Ситу и царство через союз, то Пандавы тоже должны видеть в своем братстве и в Драупади источник стойкости.

Version

96ef891d34c4 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC