Mahabharata 3.278.11-22

Devanāgarī

नारद उवाच
अहो बत महत् पापं सावित्र्या नृपते कृतम् ॥
अजानन्त्या यद् अनया गुणवान् सत्यवान् वृतः ॥
सत्यं वदत्य् अस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते ॥
ततो ऽस्य ब्राह्मणाश् चक्रुर् नामैतत् सत्यवान् इति ॥
बालस्याश्वाः प्रियाश् चास्य करोत्य् अश्वांश् च मृन्मयान् ॥
चित्रे ऽपि च लिखत्य् अश्वांश् चित्राश्व इति चोच्यते ॥
राजोवाच
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान् वा नृपात्मजः ॥
क्षमावान् अपि वा शूरः सत्यवान् पितृनन्दनः ॥
नारद उवाच
विवस्वान् इव तेजस्वी बृहस्पतिसमो मतौ ॥
महेन्द्र इव शूरश् च वसुधेव क्षमान्वितः ॥
अश्वपतिर् उवाच
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यो वापि सत्यवान् ॥
रूपवान् अप्य् उदारो वाप्य् अथ वा प्रियदर्शनः ॥
नारद उवाच
साङ्कृते रन्तिदेवस्य स शक्त्या दानतः समः ॥
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिर् औशीनरो यथा ॥
ययातिर् इव चोदारः सोमवत् प्रियदर्शनः ॥
रूपेणान्यतमो ऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥
स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः स जितेन्द्रियः ॥
स मैत्रः सो ऽनसूयश् च स ह्रीमान् धृतिमांश् च सः ॥
नित्यशश् चार्जवं तस्मिन् स्थितिस् तस्यैव च ध्रुवा ॥
संक्षेपतस् तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश् च कथ्यते ॥
अश्वपतिर् उवाच
गुणैर् उपेतं सर्वैस् तं भगवन् प्रब्रवीषि मे ॥
दोषान् अप्य् अस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह के चन ॥
नारद उवाच
एको दोषो ऽस्य नान्यो ऽस्ति सो ऽद्य प्रभृति सत्यवान् ॥
संवत्सरेण क्षीणायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥

Transliteration (IAST)

nārada uvāca
aho bata mahat pāpaṃ sāvitryā nṛpate kṛtam ||
ajānantyā yad anayā guṇavān satyavān vṛtaḥ ||
satyaṃ vadaty asya pitā satyaṃ mātā prabhāṣate ||
tato 'sya brāhmaṇāś cakrur nāmaitat satyavān iti ||
bālasyāśvāḥ priyāś cāsya karoty aśvāṃś ca mṛnmayān ||
citre 'pi ca likhaty aśvāṃś citrāśva iti cocyate ||
rājovāca
apīdānīṃ sa tejasvī buddhimān vā nṛpātmajaḥ ||
kṣamāvān api vā śūraḥ satyavān pitṛnandanaḥ ||
nārada uvāca
vivasvān iva tejasvī bṛhaspatisamo matau ||
mahendra iva śūraś ca vasudheva kṣamānvitaḥ ||
aśvapatir uvāca
api rājātmajo dātā brahmaṇyo vāpi satyavān ||
rūpavān apy udāro vāpy atha vā priyadarśanaḥ ||
nārada uvāca
sāṅkṛte rantidevasya sa śaktyā dānataḥ samaḥ ||
brahmaṇyaḥ satyavādī ca śibir auśīnaro yathā ||
yayātir iva codāraḥ somavat priyadarśanaḥ ||
rūpeṇānyatamo 'śvibhyāṃ dyumatsenasuto balī ||
sa dāntaḥ sa mṛduḥ śūraḥ sa satyaḥ sa jitendriyaḥ ||
sa maitraḥ so 'nasūyaś ca sa hrīmān dhṛtimāṃś ca saḥ ||
nityaśaś cārjavaṃ tasmin sthitis tasyaiva ca dhruvā ||
saṃkṣepatas tapovṛddhaiḥ śīlavṛddhaiś ca kathyate ||
aśvapatir uvāca
guṇair upetaṃ sarvais taṃ bhagavan prabravīṣi me ||
doṣān apy asya me brūhi yadi santīha ke cana ||
nārada uvāca
eko doṣo 'sya nānyo 'sti so 'dya prabhṛti satyavān ||
saṃvatsareṇa kṣīṇāyur dehanyāsaṃ kariṣyati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

नारद उवाच अहो बत महत् पापं सावित्र्या नृपते कृतम् ॥ अजानन्त्या यद् अनया गुणवान् सत्यवान् वृतः ॥ सत्यं वदत्य् अस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते ॥ ततो ऽस्य ब्राह्मणाश् चक्रुर् नामैतत् सत्यवान् इति ॥ बालस्याश्वाः प्रियाश् चास्य करोत्य् अश्वांश् च मृन्मयान् ॥ चित्रे ऽपि च लिखत्य् अश्वांश् चित्राश्व इति चोच्यते ॥ राजोवाच अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान् वा नृपात्मजः ॥ क्षमावान् अपि वा शूरः सत्यवान् पितृनन्दनः ॥ नारद उवाच विवस्वान् इव तेजस्वी बृहस्पतिसमो मतौ ॥ महेन्द्र इव शूरश् च वसुधेव क्षमान्वितः ॥ अश्वपतिर् उवाच अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यो वापि सत्यवान् ॥ रूपवान् अप्य् उदारो वाप्य् अथ वा प्रियदर्शनः ॥ नारद उवाच साङ्कृते रन्तिदेवस्य स शक्त्या दानतः समः ॥ ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिर् औशीनरो यथा ॥ ययातिर् इव चोदारः सोमवत् प्रियदर्शनः ॥ रूपेणान्यतमो ऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥ स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः स जितेन्द्रियः ॥ स मैत्रः सो ऽनसूयश् च स ह्रीमान् धृतिमांश् च सः ॥ नित्यशश् चार्जवं तस्मिन् स्थितिस् तस्यैव च ध्रुवा ॥ संक्षेपतस् तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश् च कथ्यते ॥ अश्वपतिर् उवाच गुणैर् उपेतं सर्वैस् तं भगवन् प्रब्रवीषि मे ॥ दोषान् अप्य् अस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह के चन ॥ नारद उवाच एको दोषो ऽस्य नान्यो ऽस्ति सो ऽद्य प्रभृति सत्यवान् ॥ संवत्सरेण क्षीणायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥nārada uvāca aho bata mahat pāpaṃ sāvitryā nṛpate kṛtam || ajānantyā yad anayā guṇavān satyavān vṛtaḥ || satyaṃ vadaty asya pitā satyaṃ mātā prabhāṣate || tato 'sya brāhmaṇāś cakrur nāmaitat satyavān iti || bālasyāśvāḥ priyāś cāsya karoty aśvāṃś ca mṛnmayān || citre 'pi ca likhaty aśvāṃś citrāśva iti cocyate || rājovāca apīdānīṃ sa tejasvī buddhimān vā nṛpātmajaḥ || kṣamāvān api vā śūraḥ satyavān pitṛnandanaḥ || nārada uvāca vivasvān iva tejasvī bṛhaspatisamo matau || mahendra iva śūraś ca vasudheva kṣamānvitaḥ || aśvapatir uvāca api rājātmajo dātā brahmaṇyo vāpi satyavān || rūpavān apy udāro vāpy atha vā priyadarśanaḥ || nārada uvāca sāṅkṛte rantidevasya sa śaktyā dānataḥ samaḥ || brahmaṇyaḥ satyavādī ca śibir auśīnaro yathā || yayātir iva codāraḥ somavat priyadarśanaḥ || rūpeṇānyatamo 'śvibhyāṃ dyumatsenasuto balī || sa dāntaḥ sa mṛduḥ śūraḥ sa satyaḥ sa jitendriyaḥ || sa maitraḥ so 'nasūyaś ca sa hrīmān dhṛtimāṃś ca saḥ || nityaśaś cārjavaṃ tasmin sthitis tasyaiva ca dhruvā || saṃkṣepatas tapovṛddhaiḥ śīlavṛddhaiś ca kathyate || aśvapatir uvāca guṇair upetaṃ sarvais taṃ bhagavan prabravīṣi me || doṣān apy asya me brūhi yadi santīha ke cana || nārada uvāca eko doṣo 'sya nānyo 'sti so 'dya prabhṛti satyavān || saṃvatsareṇa kṣīṇāyur dehanyāsaṃ kariṣyati ||Нарада восклицает, что Савитри, не зная, совершила большое зло, выбрав добродетельного Сатьявана; его отец и мать говорят истину, поэтому брахманы назвали его Сатьяваном; в детстве он любил коней, делал глиняных коней и рисовал их, потому зовется Читрашвой; Ашвапати спрашивает, сияющ ли он, разумен ли, терпелив и храбр; Нарада отвечает, что он сияет как Вивасван, разумом равен Брихаспати, храбр как Индра и терпелив как земля; Ашвапати спрашивает, щедр ли он, почитает ли брахманов, красив, благороден и приятен видом; Нарада отвечает, что он равен Рантидеве щедростью, правдив и почитает брахманов как Шиби, благороден как Яяти, приятен видом как луна и красотой подобен одному из Ашвинов; он сдержан, мягок, храбр, правдив, владеет чувствами, дружелюбен, независтлив, скромен и тверд; старцы, выросшие в тапасе и нраве, кратко говорят, что в нем постоянно пребывает прямота; Ашвапати просит назвать и недостатки, если они есть; Нарада говорит, что у него один недостаток: начиная с сегодняшнего дня через год Сатьяван исчерпает жизнь и оставит тело.

Translation

Нарада воскликнул: «Увы, царь, Савитри, не зная, совершила великое зло, выбрав добродетельного Сатьявана. Его отец говорит истину, и мать говорит истину, поэтому брахманы дали ему имя Сатьяван. В детстве он любил коней, делал глиняных коней и рисовал их, поэтому зовется Читрашвой». Ашвапати спросил, сияющ ли он, разумен ли, терпелив и храбр. Нарада ответил: «Он сияет как Вивасван, разумом равен Брихаспати, храбр как Махендра и терпелив как земля». Ашвапати спросил, щедр ли он, почитает ли брахманов, красив, благороден и приятен видом. Нарада ответил: «Он равен Рантидеве щедростью, правдив и почитает брахманов как Шиби, благороден как Яяти, приятен видом как луна, красотой подобен одному из Ашвинов. Он сдержан, мягок, храбр, правдив, владеет чувствами, дружелюбен, независтлив, скромен и тверд. Старцы, выросшие в тапасе и нраве, кратко говорят: в нем постоянно пребывает прямота». Ашвапати попросил назвать и недостатки, если они есть. Нарада сказал: «У него один недостаток, и другого нет: начиная с сегодняшнего дня через год Сатьяван исчерпает жизнь и оставит тело».

Commentary

Перечень достоинств Сатьявана делает его раннюю смерть еще острее. Савитри выбирает не выгоду, а истину личности, даже когда время этой личности кажется коротким.

Version

4615880a92a4 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC