Mahabharata 3.278.1-10

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः ॥
उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत ॥
ततो ऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्य् एवाश्रमांस् तथा ॥
आजगाम पितुर् वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः ॥
नारदेन सहासीनं दृष्ट्वा सा पितरं शुभा ॥
उभयोर् एव शिरसा चक्रे पादाभिवन्दनम् ॥
नारद उवाच
क्व गताभूत् सुतेयं ते कुतश् चैवागता नृप ॥
किमर्थं युवतीं भर्त्रे न चैनां संप्रयच्छसि ॥
अश्वपतिर् उवाच
कार्येण खल्व् अनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता ॥
तद् अस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं यो ऽनया वृतः ॥
मार्कण्डेय उवाच
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संचोदिता शुभा ॥
दैवतस्येव वचनं प्रतिगृह्येदम् अब्रवीत् ॥
आसीच् छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः ॥
द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाद् अन्धो बभूव ह ॥
विनष्टचक्षुषस् तस्य बालपुत्रस्य धीमतः ॥
सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रे ऽस्मिन् पूर्ववैरिणा ॥
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् ॥
महारण्यगतश् चापि तपस् तेपे महाव्रतः ॥
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश् च तपोवने ॥
सत्यवान् अनुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
atha madrādhipo rājā nāradena samāgataḥ ||
upaviṣṭaḥ sabhāmadhye kathāyogena bhārata ||
tato 'bhigamya tīrthāni sarvāṇy evāśramāṃs tathā ||
ājagāma pitur veśma sāvitrī saha mantribhiḥ ||
nāradena sahāsīnaṃ dṛṣṭvā sā pitaraṃ śubhā ||
ubhayor eva śirasā cakre pādābhivandanam ||
nārada uvāca
kva gatābhūt suteyaṃ te kutaś caivāgatā nṛpa ||
kimarthaṃ yuvatīṃ bhartre na caināṃ saṃprayacchasi ||
aśvapatir uvāca
kāryeṇa khalv anenaiva preṣitādyaiva cāgatā ||
tad asyāḥ śṛṇu devarṣe bhartāraṃ yo 'nayā vṛtaḥ ||
mārkaṇḍeya uvāca
sā brūhi vistareṇeti pitrā saṃcoditā śubhā ||
daivatasyeva vacanaṃ pratigṛhyedam abravīt ||
āsīc chālveṣu dharmātmā kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ ||
dyumatsena iti khyātaḥ paścād andho babhūva ha ||
vinaṣṭacakṣuṣas tasya bālaputrasya dhīmataḥ ||
sāmīpyena hṛtaṃ rājyaṃ chidre 'smin pūrvavairiṇā ||
sa bālavatsayā sārdhaṃ bhāryayā prasthito vanam ||
mahāraṇyagataś cāpi tapas tepe mahāvrataḥ ||
tasya putraḥ pure jātaḥ saṃvṛddhaś ca tapovane ||
satyavān anurūpo me bharteti manasā vṛtaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच अथ मद्राधिपो राजा नारदेन समागतः ॥ उपविष्टः सभामध्ये कथायोगेन भारत ॥ ततो ऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्य् एवाश्रमांस् तथा ॥ आजगाम पितुर् वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः ॥ नारदेन सहासीनं दृष्ट्वा सा पितरं शुभा ॥ उभयोर् एव शिरसा चक्रे पादाभिवन्दनम् ॥ नारद उवाच क्व गताभूत् सुतेयं ते कुतश् चैवागता नृप ॥ किमर्थं युवतीं भर्त्रे न चैनां संप्रयच्छसि ॥ अश्वपतिर् उवाच कार्येण खल्व् अनेनैव प्रेषिताद्यैव चागता ॥ तद् अस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं यो ऽनया वृतः ॥ मार्कण्डेय उवाच सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संचोदिता शुभा ॥ दैवतस्येव वचनं प्रतिगृह्येदम् अब्रवीत् ॥ आसीच् छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः ॥ द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाद् अन्धो बभूव ह ॥ विनष्टचक्षुषस् तस्य बालपुत्रस्य धीमतः ॥ सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रे ऽस्मिन् पूर्ववैरिणा ॥ स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् ॥ महारण्यगतश् चापि तपस् तेपे महाव्रतः ॥ तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश् च तपोवने ॥ सत्यवान् अनुरूपो मे भर्तेति मनसा वृतः ॥mārkaṇḍeya uvāca atha madrādhipo rājā nāradena samāgataḥ || upaviṣṭaḥ sabhāmadhye kathāyogena bhārata || tato 'bhigamya tīrthāni sarvāṇy evāśramāṃs tathā || ājagāma pitur veśma sāvitrī saha mantribhiḥ || nāradena sahāsīnaṃ dṛṣṭvā sā pitaraṃ śubhā || ubhayor eva śirasā cakre pādābhivandanam || nārada uvāca kva gatābhūt suteyaṃ te kutaś caivāgatā nṛpa || kimarthaṃ yuvatīṃ bhartre na caināṃ saṃprayacchasi || aśvapatir uvāca kāryeṇa khalv anenaiva preṣitādyaiva cāgatā || tad asyāḥ śṛṇu devarṣe bhartāraṃ yo 'nayā vṛtaḥ || mārkaṇḍeya uvāca sā brūhi vistareṇeti pitrā saṃcoditā śubhā || daivatasyeva vacanaṃ pratigṛhyedam abravīt || āsīc chālveṣu dharmātmā kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ || dyumatsena iti khyātaḥ paścād andho babhūva ha || vinaṣṭacakṣuṣas tasya bālaputrasya dhīmataḥ || sāmīpyena hṛtaṃ rājyaṃ chidre 'smin pūrvavairiṇā || sa bālavatsayā sārdhaṃ bhāryayā prasthito vanam || mahāraṇyagataś cāpi tapas tepe mahāvrataḥ || tasya putraḥ pure jātaḥ saṃvṛddhaś ca tapovane || satyavān anurūpo me bharteti manasā vṛtaḥ ||Царь Мадров сидит в собрании и беседует с Нарадой; Савитри, обойдя все тиртхи и ашрамы, возвращается с министрами в дом отца, видит его сидящим с Нарадой и кланяется обоим; Нарада спрашивает, где была дочь, откуда пришла и почему царь не отдает юную мужу; Ашвапати отвечает, что она была послана именно по этому делу и сегодня вернулась, и просит выслушать, какого мужа она выбрала; по велению отца Савитри рассказывает, что в Шальвах был праведный царь Дьюматсена, который ослеп; когда он лишился зрения, а его сын был мал, прежний враг, воспользовавшись слабым местом, отнял его царство; Дьюматсена с женой и маленьким сыном ушел в лес и предался тапасу; его сын Сатьяван, рожденный в городе и выросший в таповане, избран Савитри в уме как подходящий муж.

Translation

Царь Мадров сидел в собрании и беседовал с Нарадой. Савитри, обойдя все тиртхи и ашрамы, вернулась с министрами в дом отца, увидела его сидящим с Нарадой и поклонилась обоим. Нарада спросил: «Где была твоя дочь, царь? Откуда пришла? Почему ты не отдаешь юную мужу?» Ашвапати ответил: «Именно по этому делу она была послана и сегодня вернулась. Выслушай, божественный риши, какого мужа она выбрала». По велению отца Савитри рассказала: «В Шальвах был праведный царь Дьюматсена. Позже он ослеп. Когда он лишился зрения, а его сын был мал, прежний враг, воспользовавшись слабым местом, отнял его царство. Дьюматсена с женой и маленьким сыном ушел в лес и предался тапасу. Его сын Сатьяван, рожденный в городе и выросший в таповане, избран мной в уме как подходящий муж».

Commentary

Савитри выбирает не царство, а качество личности. Сатьяван внешне лишен власти, но не лишен правды, и именно это видит ее сердце.

Version

bfaf82e61b78 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC