Mahabharata 3.278.23-32

Devanāgarī

राजोवाच
एहि सावित्रि गच्छ त्वम् अन्यं वरय शोभने ॥
तस्य दोषो महान् एको गुणान् आक्रम्य तिष्ठति ॥
यथा मे भगवान् आह नारदो देवसत्कृतः ॥
संवत्सरेण सो ऽल्पायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥
सावित्र्य् उवाच
सकृद् अंशो निपतति सकृत् कन्या प्रदीयते ॥
सकृद् आह ददानीति त्रीण्य् एतानि सकृत् सकृत् ॥
दीर्घायुर् अथ वाल्पायुः सगुणो निर्गुणो ऽपि वा ॥
सकृद् वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्य् अहम् ॥
मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाभिधीयते ॥
क्रियते कर्मणा पश्चात् प्रमाणं मे मनस् ततः ॥
नारद उवाच
स्थिरा बुद्धिर् नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस् तव ॥
नैषा चालयितुं शक्या धर्माद् अस्मात् कथं चन ॥
नान्यस्मिन् पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः ॥
प्रदानम् एव तस्मान् मे रोचते दुहितुस् तव ॥
राजोवाच
अविचार्यम् एतद् उक्तं हि तथ्यं भगवता वचः ॥
करिष्याम्य् एतद् एवं च गुरुर् हि भगवान् मम ॥
नारद उवाच
अविघ्नम् अस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस् तव ॥
साधयिष्यामहे तावत् सर्वेषां भद्रम् अस्तु वः ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्त्वा खम् उत्पत्य नारदस् त्रिदिवं गतः ॥
राजापि दुहितुः सर्वं वैवाहिकम् अकारयत् ॥

Transliteration (IAST)

rājovāca
ehi sāvitri gaccha tvam anyaṃ varaya śobhane ||
tasya doṣo mahān eko guṇān ākramya tiṣṭhati ||
yathā me bhagavān āha nārado devasatkṛtaḥ ||
saṃvatsareṇa so 'lpāyur dehanyāsaṃ kariṣyati ||
sāvitry uvāca
sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate ||
sakṛd āha dadānīti trīṇy etāni sakṛt sakṛt ||
dīrghāyur atha vālpāyuḥ saguṇo nirguṇo 'pi vā ||
sakṛd vṛto mayā bhartā na dvitīyaṃ vṛṇomy aham ||
manasā niścayaṃ kṛtvā tato vācābhidhīyate ||
kriyate karmaṇā paścāt pramāṇaṃ me manas tataḥ ||
nārada uvāca
sthirā buddhir naraśreṣṭha sāvitryā duhitus tava ||
naiṣā cālayituṃ śakyā dharmād asmāt kathaṃ cana ||
nānyasmin puruṣe santi ye satyavati vai guṇāḥ ||
pradānam eva tasmān me rocate duhitus tava ||
rājovāca
avicāryam etad uktaṃ hi tathyaṃ bhagavatā vacaḥ ||
kariṣyāmy etad evaṃ ca gurur hi bhagavān mama ||
nārada uvāca
avighnam astu sāvitryāḥ pradāne duhitus tava ||
sādhayiṣyāmahe tāvat sarveṣāṃ bhadram astu vaḥ ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam uktvā kham utpatya nāradas tridivaṃ gataḥ ||
rājāpi duhituḥ sarvaṃ vaivāhikam akārayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

राजोवाच एहि सावित्रि गच्छ त्वम् अन्यं वरय शोभने ॥ तस्य दोषो महान् एको गुणान् आक्रम्य तिष्ठति ॥ यथा मे भगवान् आह नारदो देवसत्कृतः ॥ संवत्सरेण सो ऽल्पायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥ सावित्र्य् उवाच सकृद् अंशो निपतति सकृत् कन्या प्रदीयते ॥ सकृद् आह ददानीति त्रीण्य् एतानि सकृत् सकृत् ॥ दीर्घायुर् अथ वाल्पायुः सगुणो निर्गुणो ऽपि वा ॥ सकृद् वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्य् अहम् ॥ मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाभिधीयते ॥ क्रियते कर्मणा पश्चात् प्रमाणं मे मनस् ततः ॥ नारद उवाच स्थिरा बुद्धिर् नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस् तव ॥ नैषा चालयितुं शक्या धर्माद् अस्मात् कथं चन ॥ नान्यस्मिन् पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः ॥ प्रदानम् एव तस्मान् मे रोचते दुहितुस् तव ॥ राजोवाच अविचार्यम् एतद् उक्तं हि तथ्यं भगवता वचः ॥ करिष्याम्य् एतद् एवं च गुरुर् हि भगवान् मम ॥ नारद उवाच अविघ्नम् अस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस् तव ॥ साधयिष्यामहे तावत् सर्वेषां भद्रम् अस्तु वः ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्त्वा खम् उत्पत्य नारदस् त्रिदिवं गतः ॥ राजापि दुहितुः सर्वं वैवाहिकम् अकारयत् ॥rājovāca ehi sāvitri gaccha tvam anyaṃ varaya śobhane || tasya doṣo mahān eko guṇān ākramya tiṣṭhati || yathā me bhagavān āha nārado devasatkṛtaḥ || saṃvatsareṇa so 'lpāyur dehanyāsaṃ kariṣyati || sāvitry uvāca sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate || sakṛd āha dadānīti trīṇy etāni sakṛt sakṛt || dīrghāyur atha vālpāyuḥ saguṇo nirguṇo 'pi vā || sakṛd vṛto mayā bhartā na dvitīyaṃ vṛṇomy aham || manasā niścayaṃ kṛtvā tato vācābhidhīyate || kriyate karmaṇā paścāt pramāṇaṃ me manas tataḥ || nārada uvāca sthirā buddhir naraśreṣṭha sāvitryā duhitus tava || naiṣā cālayituṃ śakyā dharmād asmāt kathaṃ cana || nānyasmin puruṣe santi ye satyavati vai guṇāḥ || pradānam eva tasmān me rocate duhitus tava || rājovāca avicāryam etad uktaṃ hi tathyaṃ bhagavatā vacaḥ || kariṣyāmy etad evaṃ ca gurur hi bhagavān mama || nārada uvāca avighnam astu sāvitryāḥ pradāne duhitus tava || sādhayiṣyāmahe tāvat sarveṣāṃ bhadram astu vaḥ || mārkaṇḍeya uvāca evam uktvā kham utpatya nāradas tridivaṃ gataḥ || rājāpi duhituḥ sarvaṃ vaivāhikam akārayat ||Царь велит Савитри выбрать другого, потому что великий недостаток Сатьявана перекрывает его достоинства: по словам Нарады он маложизненный и через год оставит тело; Савитри отвечает, что доля падает один раз, девушка отдается один раз, и слово «я даю» произносится один раз; муж, долгоживущий или короткоживущий, с достоинствами или без, избран ею один раз, и второго она не выберет; сначала решение принимается умом, затем говорится речью и потом исполняется действием, поэтому ум — ее основание; Нарада говорит, что разум дочери Ашвапати тверд, его нельзя поколебать от этой дхармы, и ни в одном другом мужчине нет качеств Сатьявана, поэтому ему нравится отдать дочь именно ему; царь принимает слово Нарады как истинное, Нарада благословляет дарение Савитри и уходит в небо, а царь готовит все для свадьбы дочери.

Translation

Царь сказал: «Иди, Савитри, выбери другого, прекрасная. У него один великий недостаток, перекрывающий достоинства: как сказал Нарада, почитаемый богами, через год этот маложизненный оставит тело». Савитри ответила: «Доля падает один раз, девушка отдается один раз, и слово “я даю” произносится один раз. Муж, долгоживущий или короткоживущий, с достоинствами или без них, избран мной один раз; второго я не выберу. Сначала решение принимается умом, затем говорится речью, потом исполняется действием; поэтому ум - мое основание». Нарада сказал: «Тверд разум твоей дочери, лучший из людей; его никак нельзя поколебать от этой дхармы. Ни в одном другом мужчине нет тех качеств, что есть в Сатьяване. Поэтому мне нравится отдать твою дочь именно ему». Царь принял слово Нарады как истинное. Нарада благословил дарение Савитри и ушел в небо, а царь приготовил все для свадьбы дочери».

Commentary

Савитри утверждает единство мысли, слова и поступка. Ее верность начинается еще до брака: она уже не отступает от истины, однажды увиденной сердцем.

Version

277eaa392bc0 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC