Mahabharata 3.279.1-7

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
अथ कन्याप्रदाने स तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥
समानिन्ये च तत् सर्वं भाण्डं वैवाहिकं नृपः ॥
ततो वृद्धान् द्विजान् सर्वान् ऋत्विजः सपुरोहितान् ॥
समाहूय तिथौ पुण्ये प्रययौ सह कन्यया ॥
मेध्यारण्यं स गत्वा च द्युमत्सेनाश्रमं नृपः ॥
पद्भ्याम् एव द्विजैः सार्धं राजर्षिं तम् उपागमत् ॥
तत्रापश्यन् महाभागं शालवृक्षम् उपाश्रितम् ॥
कौश्यां बृस्यां समासीनं चक्षुर्हीनं नृपं तदा ॥
स राजा तस्य राजर्षेः कृत्वा पूजां यथार्हतः ॥
वाचा सुनियतो भूत्वा चकारात्मनिवेदनम् ॥
तस्यार्घ्यम् आसनं चैव गां चावेद्य स धर्मवित् ॥
किम् आगमनम् इत्य् एवं राजा राजानम् अब्रवीत् ॥
तस्य सर्वम् अभिप्रायम् इतिकर्तव्यतां च ताम् ॥
सत्यवन्तं समुद्दिश्य सर्वम् एव न्यवेदयत् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
atha kanyāpradāne sa tam evārthaṃ vicintayan ||
samāninye ca tat sarvaṃ bhāṇḍaṃ vaivāhikaṃ nṛpaḥ ||
tato vṛddhān dvijān sarvān ṛtvijaḥ sapurohitān ||
samāhūya tithau puṇye prayayau saha kanyayā ||
medhyāraṇyaṃ sa gatvā ca dyumatsenāśramaṃ nṛpaḥ ||
padbhyām eva dvijaiḥ sārdhaṃ rājarṣiṃ tam upāgamat ||
tatrāpaśyan mahābhāgaṃ śālavṛkṣam upāśritam ||
kauśyāṃ bṛsyāṃ samāsīnaṃ cakṣurhīnaṃ nṛpaṃ tadā ||
sa rājā tasya rājarṣeḥ kṛtvā pūjāṃ yathārhataḥ ||
vācā suniyato bhūtvā cakārātmanivedanam ||
tasyārghyam āsanaṃ caiva gāṃ cāvedya sa dharmavit ||
kim āgamanam ity evaṃ rājā rājānam abravīt ||
tasya sarvam abhiprāyam itikartavyatāṃ ca tām ||
satyavantaṃ samuddiśya sarvam eva nyavedayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच अथ कन्याप्रदाने स तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥ समानिन्ये च तत् सर्वं भाण्डं वैवाहिकं नृपः ॥ ततो वृद्धान् द्विजान् सर्वान् ऋत्विजः सपुरोहितान् ॥ समाहूय तिथौ पुण्ये प्रययौ सह कन्यया ॥ मेध्यारण्यं स गत्वा च द्युमत्सेनाश्रमं नृपः ॥ पद्भ्याम् एव द्विजैः सार्धं राजर्षिं तम् उपागमत् ॥ तत्रापश्यन् महाभागं शालवृक्षम् उपाश्रितम् ॥ कौश्यां बृस्यां समासीनं चक्षुर्हीनं नृपं तदा ॥ स राजा तस्य राजर्षेः कृत्वा पूजां यथार्हतः ॥ वाचा सुनियतो भूत्वा चकारात्मनिवेदनम् ॥ तस्यार्घ्यम् आसनं चैव गां चावेद्य स धर्मवित् ॥ किम् आगमनम् इत्य् एवं राजा राजानम् अब्रवीत् ॥ तस्य सर्वम् अभिप्रायम् इतिकर्तव्यतां च ताम् ॥ सत्यवन्तं समुद्दिश्य सर्वम् एव न्यवेदयत् ॥mārkaṇḍeya uvāca atha kanyāpradāne sa tam evārthaṃ vicintayan || samāninye ca tat sarvaṃ bhāṇḍaṃ vaivāhikaṃ nṛpaḥ || tato vṛddhān dvijān sarvān ṛtvijaḥ sapurohitān || samāhūya tithau puṇye prayayau saha kanyayā || medhyāraṇyaṃ sa gatvā ca dyumatsenāśramaṃ nṛpaḥ || padbhyām eva dvijaiḥ sārdhaṃ rājarṣiṃ tam upāgamat || tatrāpaśyan mahābhāgaṃ śālavṛkṣam upāśritam || kauśyāṃ bṛsyāṃ samāsīnaṃ cakṣurhīnaṃ nṛpaṃ tadā || sa rājā tasya rājarṣeḥ kṛtvā pūjāṃ yathārhataḥ || vācā suniyato bhūtvā cakārātmanivedanam || tasyārghyam āsanaṃ caiva gāṃ cāvedya sa dharmavit || kim āgamanam ity evaṃ rājā rājānam abravīt || tasya sarvam abhiprāyam itikartavyatāṃ ca tām || satyavantaṃ samuddiśya sarvam eva nyavedayat ||Царь, размышляя о том же деле выдачи дочери, собирает все свадебные принадлежности; созвав старших дваждырожденных, ритвиджей и жрецов, в благой день отправляется с дочерью; достигнув чистого леса и ашрама Дьюматсены, он вместе с брахманами пешком подходит к царственному риши; там он видит великого, лишенного зрения царя, сидящего на кушевой подстилке у дерева шала; Ашвапати достойно почитает его, сдержанно представляет себя; Дьюматсена предлагает аргхью, сиденье и корову и спрашивает причину прихода; Ашвапати сообщает весь свой замысел и необходимое дело, связанное с Сатьяваном.

Translation

Царь, размышляя о том же деле выдачи дочери, собрал все свадебные принадлежности. Созвав старших дваждырожденных, ритвиджей и жрецов, в благой день он отправился с дочерью. Достигнув чистого леса и ашрама Дьюматсены, он вместе с брахманами пешком подошел к царственному риши. Там он увидел великого, лишенного зрения царя, сидящего на кушевой подстилке у дерева шала. Ашвапати достойно почтил его и сдержанно представил себя. Дьюматсена предложил аргхью, сиденье и корову и спросил о причине прихода. Ашвапати сообщил весь свой замысел и необходимое дело, связанное с Сатьяваном».

Commentary

Ашвапати приходит к изгнанному царю пешком и с почтением. Родство в дхарме важнее внешней потери царства.

Version

82f78f2ec730 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC