Mahabharata 3.283.9-16

Devanāgarī

ततो ऽभिवाद्य तान् वृद्धान् द्विजान् आश्रमवासिनः ॥
तैश् चाभिपूजितः सर्वैः प्रययौ नगरं प्रति ॥
शैब्या च सह सावित्र्या स्वास्तीर्णेन सुवर्चसा ॥
नरयुक्तेन यानेन प्रययौ सेनया वृता ॥
ततो ऽभिषिषिचुः प्रीत्या द्युमत्सेनं पुरोहिताः ॥
पुत्रं चास्य महात्मानं यौवराज्ये ऽभ्यषेचयन् ॥
ततः कालेन महता सावित्र्याः कीर्तिवर्धनम् ॥
तद् वै पुत्रशतं जज्ञे शूराणाम् अनिवर्तिनाम् ॥
भ्रातॄणां सोदराणां च तथैवास्याभवच् छतम् ॥
मद्राधिपस्याश्वपतेर् मालव्यां सुमहाबलम् ॥
एवम् आत्मा पिता माता श्वश्रूः श्वशुर एव च ॥
भर्तुः कुलं च सावित्र्या सर्वं कृच्छ्रात् समुद्धृतम् ॥
तथैवैषापि कल्याणी द्रौपदी शीलसंमता ॥
तारयिष्यति वः सर्वान् सावित्रीव कुलाङ्गना ॥
वैशंपायन उवाच
एवं स पाण्डवस् तेन अनुनीतो महात्मना ॥
विशोको विज्वरो राजन् काम्यके न्यवसत् तदा ॥

Transliteration (IAST)

tato 'bhivādya tān vṛddhān dvijān āśramavāsinaḥ ||
taiś cābhipūjitaḥ sarvaiḥ prayayau nagaraṃ prati ||
śaibyā ca saha sāvitryā svāstīrṇena suvarcasā ||
narayuktena yānena prayayau senayā vṛtā ||
tato 'bhiṣiṣicuḥ prītyā dyumatsenaṃ purohitāḥ ||
putraṃ cāsya mahātmānaṃ yauvarājye 'bhyaṣecayan ||
tataḥ kālena mahatā sāvitryāḥ kīrtivardhanam ||
tad vai putraśataṃ jajñe śūrāṇām anivartinām ||
bhrātṝṇāṃ sodarāṇāṃ ca tathaivāsyābhavac chatam ||
madrādhipasyāśvapater mālavyāṃ sumahābalam ||
evam ātmā pitā mātā śvaśrūḥ śvaśura eva ca ||
bhartuḥ kulaṃ ca sāvitryā sarvaṃ kṛcchrāt samuddhṛtam ||
tathaivaiṣāpi kalyāṇī draupadī śīlasaṃmatā ||
tārayiṣyati vaḥ sarvān sāvitrīva kulāṅganā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ sa pāṇḍavas tena anunīto mahātmanā ||
viśoko vijvaro rājan kāmyake nyavasat tadā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ऽभिवाद्य तान् वृद्धान् द्विजान् आश्रमवासिनः ॥ तैश् चाभिपूजितः सर्वैः प्रययौ नगरं प्रति ॥ शैब्या च सह सावित्र्या स्वास्तीर्णेन सुवर्चसा ॥ नरयुक्तेन यानेन प्रययौ सेनया वृता ॥ ततो ऽभिषिषिचुः प्रीत्या द्युमत्सेनं पुरोहिताः ॥ पुत्रं चास्य महात्मानं यौवराज्ये ऽभ्यषेचयन् ॥ ततः कालेन महता सावित्र्याः कीर्तिवर्धनम् ॥ तद् वै पुत्रशतं जज्ञे शूराणाम् अनिवर्तिनाम् ॥ भ्रातॄणां सोदराणां च तथैवास्याभवच् छतम् ॥ मद्राधिपस्याश्वपतेर् मालव्यां सुमहाबलम् ॥ एवम् आत्मा पिता माता श्वश्रूः श्वशुर एव च ॥ भर्तुः कुलं च सावित्र्या सर्वं कृच्छ्रात् समुद्धृतम् ॥ तथैवैषापि कल्याणी द्रौपदी शीलसंमता ॥ तारयिष्यति वः सर्वान् सावित्रीव कुलाङ्गना ॥ वैशंपायन उवाच एवं स पाण्डवस् तेन अनुनीतो महात्मना ॥ विशोको विज्वरो राजन् काम्यके न्यवसत् तदा ॥tato 'bhivādya tān vṛddhān dvijān āśramavāsinaḥ || taiś cābhipūjitaḥ sarvaiḥ prayayau nagaraṃ prati || śaibyā ca saha sāvitryā svāstīrṇena suvarcasā || narayuktena yānena prayayau senayā vṛtā || tato 'bhiṣiṣicuḥ prītyā dyumatsenaṃ purohitāḥ || putraṃ cāsya mahātmānaṃ yauvarājye 'bhyaṣecayan || tataḥ kālena mahatā sāvitryāḥ kīrtivardhanam || tad vai putraśataṃ jajñe śūrāṇām anivartinām || bhrātṝṇāṃ sodarāṇāṃ ca tathaivāsyābhavac chatam || madrādhipasyāśvapater mālavyāṃ sumahābalam || evam ātmā pitā mātā śvaśrūḥ śvaśura eva ca || bhartuḥ kulaṃ ca sāvitryā sarvaṃ kṛcchrāt samuddhṛtam || tathaivaiṣāpi kalyāṇī draupadī śīlasaṃmatā || tārayiṣyati vaḥ sarvān sāvitrīva kulāṅganā || vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ sa pāṇḍavas tena anunīto mahātmanā || viśoko vijvaro rājan kāmyake nyavasat tadā ||Дьюматсена приветствует старых брахманов, жителей ашрама, получает от них почести и отправляется в город; Шайбья с Савитри едет на хорошо устланной сияющей повозке, запряженной людьми, окруженная войском; жрецы с радостью помазывают Дьюматсену, а его великого сына помазывают ювараджей; спустя много времени у Савитри рождается сто сыновей, увеличивающих ее славу, героев, не отступающих в бою; также у ее родных братьев, сыновей мадрского царя Ашвапати и Малави, рождается сто могучих сыновей; так Савитри спасает себя, отца, мать, свекровь, свекра, мужа и его род от беды; Маркандея говорит, что так и благонравная Драупади спасет Пандавов, как Савитри спасла род; Вайшампаяна завершает: утешенный великим Маркандеей Пандав жил в Камьяке без скорби и горячки.

Translation

Дьюматсена приветствовал старых брахманов, жителей ашрама, получил от них почести и отправился в город. Шайбья с Савитри ехала на хорошо устланной сияющей повозке, запряженной людьми, окруженная войском. Жрецы с радостью помазали Дьюматсену, а его великого сына помазали ювараджей. Спустя много времени у Савитри родилось сто сыновей, увеличивающих ее славу, героев, не отступающих в бою. Также у ее родных братьев, сыновей мадрского царя Ашвапати и Малави, родилось сто могучих сыновей. Так Савитри спасла от беды себя, отца, мать, свекровь, свекра, мужа и его род. Маркандея сказал: «Так и эта благонравная Драупади, почтенная своим нравом, спасет вас всех, как Савитри спасла род». Вайшампаяна сказал: «Так Пандав, утешенный великим Маркандеей, жил тогда в Камьяке без скорби и горячки».

Commentary

Маркандея возвращает рассказ к Драупади: ее достоинство не только повод для скорби, но и сила спасения. История Савитри учит видеть в верной жене опору рода.

Version

563d45f5e026 · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC