Mahabharata 3.287.4-18

Devanāgarī

कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः ॥
तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥
दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस् तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥
मधुपिङ्गो मधुरवाक् तपःस्वाध्यायभूषणः ॥
स राजानं कुन्तिभोजम् अब्रवीत् सुमहातपाः ॥
भिक्षाम् इच्छाम्य् अहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥
न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः ॥
एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचते ऽनघ ॥
यथाकामं च गच्छेयम् आगच्छेयं तथैव च ॥
शय्यासने च मे राजन् नापराध्येत कश् चन ॥
तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः ॥
एवम् अस्तु परं चेति पुनश् चैनम् अथाब्रवीत् ॥
मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी ॥
शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥
उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च ॥
तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥
एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि ॥
उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥
अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति ॥
मम गेहे मया चास्य तथेत्य् एवं प्रतिश्रुतम् ॥
त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥
तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हि चित् ॥
अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः ॥
यद् यद् ब्रूयान् महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥
ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः ॥
ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥
अमानयन् हि मानार्हान् वातापिश् च महासुरः ॥
निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस् तथैव च ॥
सो ऽयं वत्से महाभार आहितस् त्वयि सांप्रतम् ॥
त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥

Transliteration (IAST)

kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ ||
tigmatejā mahāprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ ||
darśanīyo 'navadyāṅgas tejasā prajvalann iva ||
madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ ||
sa rājānaṃ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ ||
bhikṣām icchāmy ahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara ||
na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ ||
evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate 'nagha ||
yathākāmaṃ ca gaccheyam āgaccheyaṃ tathaiva ca ||
śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaś cana ||
tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ ||
evam astu paraṃ ceti punaś cainam athābravīt ||
mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī ||
śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī ||
upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayānavamanya ca ||
tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi ||
evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi ||
uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām ||
ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati ||
mama gehe mayā cāsya tathety evaṃ pratiśrutam ||
tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam ||
tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhi cit ||
ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ ||
yad yad brūyān mahātejās tat tad deyam amatsarāt ||
brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ ||
brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ||
amānayan hi mānārhān vātāpiś ca mahāsuraḥ ||
nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca ||
so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitas tvayi sāṃpratam ||
tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः ॥ तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥ दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस् तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥ मधुपिङ्गो मधुरवाक् तपःस्वाध्यायभूषणः ॥ स राजानं कुन्तिभोजम् अब्रवीत् सुमहातपाः ॥ भिक्षाम् इच्छाम्य् अहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥ न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः ॥ एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचते ऽनघ ॥ यथाकामं च गच्छेयम् आगच्छेयं तथैव च ॥ शय्यासने च मे राजन् नापराध्येत कश् चन ॥ तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः ॥ एवम् अस्तु परं चेति पुनश् चैनम् अथाब्रवीत् ॥ मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी ॥ शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥ उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च ॥ तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥ एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि ॥ उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥ अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति ॥ मम गेहे मया चास्य तथेत्य् एवं प्रतिश्रुतम् ॥ त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥ तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हि चित् ॥ अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः ॥ यद् यद् ब्रूयान् महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥ ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः ॥ ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥ अमानयन् हि मानार्हान् वातापिश् च महासुरः ॥ निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस् तथैव च ॥ सो ऽयं वत्से महाभार आहितस् त्वयि सांप्रतम् ॥ त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ || tigmatejā mahāprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ || darśanīyo 'navadyāṅgas tejasā prajvalann iva || madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ || sa rājānaṃ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ || bhikṣām icchāmy ahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara || na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ || evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate 'nagha || yathākāmaṃ ca gaccheyam āgaccheyaṃ tathaiva ca || śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaś cana || tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ || evam astu paraṃ ceti punaś cainam athābravīt || mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī || śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī || upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayānavamanya ca || tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi || evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi || uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām || ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati || mama gehe mayā cāsya tathety evaṃ pratiśrutam || tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam || tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhi cit || ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ || yad yad brūyān mahātejās tat tad deyam amatsarāt || brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ || brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate || amānayan hi mānārhān vātāpiś ca mahāsuraḥ || nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca || so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitas tvayi sāṃpratam || tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||Некогда к Кунтибходже пришел брахман: остро сияющий, высокий, с бородой, посохом и джата, прекрасный, безупречный телом, словно пылающий, медово-рыжий, сладкоречивый, украшенный тапасом и свадхьяей; великий тапасвин попросил царя без зависти кормить его в доме и сказал, что будет жить там, если ему не причинят неприятного ни царь, ни слуги; он должен приходить и уходить по желанию, и никто не должен нарушать его постель и сиденье; Кунтибходжа радостно соглашается и говорит, что его дочь Притха, славная, добродетельная, сдержанная и не гордая, будет служить брахману без пренебрежения, и тот будет доволен ее нравом; затем царь почитает брахмана и приходит к широкоглазой Притхе, говоря: этот великий брахман хочет жить в его доме, обещание уже дано, и на ней лежит удовлетворение брахмана; она не должна делать его слово ложным; что бы великий тапасвин ни сказал, надо давать без зависти; брахманы — высшее сияние и высший тапас, солнце сияет на небе от поклонов брахманам; Ватапи и Таладжангха погибли от брахманского жезла, пренебрегши достойными почтения; теперь этот великий груз возложен на нее, и она всегда должна быть сдержанной ради удовлетворения брахмана.

Translation

Некогда к Кунтибходже пришел брахман: остро сияющий, высокий, с бородой, посохом и джата, прекрасный, безупречный телом, словно пылающий, медово-рыжий, сладкоречивый, украшенный тапасом и свадхьяей. Этот великий тапасвин сказал царю: «Я хочу питаться в твоем доме. Не причиняй мне неприятного ни ты, ни твои люди. Так я буду жить у тебя, если тебе это угодно. Я буду приходить и уходить по желанию; пусть никто не нарушает мою постель и сиденье». Кунтибходжа радостно согласился и сказал: «У меня есть дочь, великая брахман, Притха: славная, добродетельная, сдержанная и не гордая. Она будет служить тебе с почтением и без пренебрежения; ее нравом ты будешь доволен». Почтив брахмана, царь пришел к широкоглазой Притхе: «Этот великий брахман хочет жить в моем доме, и я обещал ему это. На тебя, дочь, я возлагаю его удовлетворение. Не делай мое слово ложным. Что бы этот великий тапасвин ни сказал, давай без зависти. Брахманы - высшее сияние и высший тапас; от поклонов брахманам солнце сияет в небе. Ватапи и Таладжангха погибли от брахманского жезла, пренебрегши достойными почтения. Теперь этот великий груз возложен на тебя; будь всегда сдержанной и удовлетворяй брахмана».

Commentary

Кунтибходжа понимает служение святому гостю как испытание всего дома. Доверие к Притхе становится началом событий, которые изменят судьбу Куру.

Version

40edb7ec074f · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC