Mahabharata 3.287.4-18

Devanāgarī

कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः ॥
तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥
दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस् तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥
मधुपिङ्गो मधुरवाक् तपःस्वाध्यायभूषणः ॥
स राजानं कुन्तिभोजम् अब्रवीत् सुमहातपाः ॥
भिक्षाम् इच्छाम्य् अहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥
न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः ॥
एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचते ऽनघ ॥
यथाकामं च गच्छेयम् आगच्छेयं तथैव च ॥
शय्यासने च मे राजन् नापराध्येत कश् चन ॥
तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः ॥
एवम् अस्तु परं चेति पुनश् चैनम् अथाब्रवीत् ॥
मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी ॥
शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥
उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च ॥
तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥
एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि ॥
उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥
अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति ॥
मम गेहे मया चास्य तथेत्य् एवं प्रतिश्रुतम् ॥
त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥
तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हि चित् ॥
अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः ॥
यद् यद् ब्रूयान् महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥
ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः ॥
ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥
अमानयन् हि मानार्हान् वातापिश् च महासुरः ॥
निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस् तथैव च ॥
सो ऽयं वत्से महाभार आहितस् त्वयि सांप्रतम् ॥
त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥

Transliteration (IAST)

kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ ||
tigmatejā mahāprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ ||
darśanīyo 'navadyāṅgas tejasā prajvalann iva ||
madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ ||
sa rājānaṃ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ ||
bhikṣām icchāmy ahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara ||
na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ ||
evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate 'nagha ||
yathākāmaṃ ca gaccheyam āgaccheyaṃ tathaiva ca ||
śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaś cana ||
tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ ||
evam astu paraṃ ceti punaś cainam athābravīt ||
mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī ||
śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī ||
upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayānavamanya ca ||
tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi ||
evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi ||
uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām ||
ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati ||
mama gehe mayā cāsya tathety evaṃ pratiśrutam ||
tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam ||
tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhi cit ||
ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ ||
yad yad brūyān mahātejās tat tad deyam amatsarāt ||
brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ ||
brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate ||
amānayan hi mānārhān vātāpiś ca mahāsuraḥ ||
nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca ||
so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitas tvayi sāṃpratam ||
tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कुन्तिभोजं पुरा राजन् ब्राह्मणः समुपस्थितः ॥ तिग्मतेजा महाप्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः ॥ दर्शनीयो ऽनवद्याङ्गस् तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥ मधुपिङ्गो मधुरवाक् तपःस्वाध्यायभूषणः ॥ स राजानं कुन्तिभोजम् अब्रवीत् सुमहातपाः ॥ भिक्षाम् इच्छाम्य् अहं भोक्तुं तव गेहे विमत्सर ॥ न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः ॥ एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचते ऽनघ ॥ यथाकामं च गच्छेयम् आगच्छेयं तथैव च ॥ शय्यासने च मे राजन् नापराध्येत कश् चन ॥ तम् अब्रवीत् कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तम् इदं वचः ॥ एवम् अस्तु परं चेति पुनश् चैनम् अथाब्रवीत् ॥ मम कन्या महाब्रह्मन् पृथा नाम यशस्विनी ॥ शीलवृत्तान्विता साध्वी नियता न च मानिनी ॥ उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयानवमन्य च ॥ तस्याश् च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि ॥ एवम् उक्त्वा तु तं विप्रम् अभिपूज्य यथाविधि ॥ उवाच कन्याम् अभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम् ॥ अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुम् इच्छति ॥ मम गेहे मया चास्य तथेत्य् एवं प्रतिश्रुतम् ॥ त्वयि वत्से पराश्वस्य ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥ तन् मे वाक्यं न मिथ्या त्वं कर्तुम् अर्हसि कर्हि चित् ॥ अयं तपस्वी भगवान् स्वाध्यायनियतो द्विजः ॥ यद् यद् ब्रूयान् महातेजास् तत् तद् देयम् अमत्सरात् ॥ ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः ॥ ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते ॥ अमानयन् हि मानार्हान् वातापिश् च महासुरः ॥ निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस् तथैव च ॥ सो ऽयं वत्से महाभार आहितस् त्वयि सांप्रतम् ॥ त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम् ॥kuntibhojaṃ purā rājan brāhmaṇaḥ samupasthitaḥ || tigmatejā mahāprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ || darśanīyo 'navadyāṅgas tejasā prajvalann iva || madhupiṅgo madhuravāk tapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ || sa rājānaṃ kuntibhojam abravīt sumahātapāḥ || bhikṣām icchāmy ahaṃ bhoktuṃ tava gehe vimatsara || na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ || evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate 'nagha || yathākāmaṃ ca gaccheyam āgaccheyaṃ tathaiva ca || śayyāsane ca me rājan nāparādhyeta kaś cana || tam abravīt kuntibhojaḥ prītiyuktam idaṃ vacaḥ || evam astu paraṃ ceti punaś cainam athābravīt || mama kanyā mahābrahman pṛthā nāma yaśasvinī || śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā na ca māninī || upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayānavamanya ca || tasyāś ca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi || evam uktvā tu taṃ vipram abhipūjya yathāvidhi || uvāca kanyām abhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām || ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastum icchati || mama gehe mayā cāsya tathety evaṃ pratiśrutam || tvayi vatse parāśvasya brāhmaṇasyābhirādhanam || tan me vākyaṃ na mithyā tvaṃ kartum arhasi karhi cit || ayaṃ tapasvī bhagavān svādhyāyaniyato dvijaḥ || yad yad brūyān mahātejās tat tad deyam amatsarāt || brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ || brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate || amānayan hi mānārhān vātāpiś ca mahāsuraḥ || nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghas tathaiva ca || so 'yaṃ vatse mahābhāra āhitas tvayi sāṃpratam || tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam ||Once, a brahmin came to Kuntibhoja: fiercely radiant, tall, bearing a beard, a staff and matted locks, handsome, flawless of body, as if ablaze, honey-tawny, sweet-voiced, adorned with tapas and Vedic study; the great ascetic asked the king to feed him in his house without grudging and said that he would dwell there if neither the king nor his servants caused him any unpleasantness; he must be free to come and go as he wished, and no one should disturb his bed and seat; Kuntibhoja gladly agrees and says that his daughter Pritha, renowned, virtuous, restrained, and free of pride, will serve the brahmin without disdain, and he will be pleased with her character; then the king honors the brahmin and comes to wide-eyed Pritha, saying: this great brahmin wishes to live in his house, the promise has already been given, and the satisfaction of the brahmin rests upon her; she must not make his word false; whatever the great ascetic may say, it must be given without grudging; brahmins are the highest radiance and the highest austerity, the sun shines in heaven from the salutations paid to brahmins; Vatapi and Talajangha perished by the brahmin's rod, having disdained those worthy of honor; now this great burden is placed upon her, and she must always be restrained for the satisfaction of the brahmin.

Translation

Once, a brahmin came to Kuntibhoja: fiercely radiant, tall, bearing a beard, a staff and matted locks, handsome, flawless of body, as if ablaze, honey-tawny, sweet-voiced, adorned with tapas and study of the Veda. This great ascetic said to the king: "I wish to take my meals in your house. Let neither you nor your people cause me any unpleasantness. Thus I will live with you, if it pleases you. I will come and go as I wish; let no one disturb my bed and seat." Kuntibhoja gladly agreed and said: "O great brahmin, I have a daughter, Pritha: renowned, virtuous, restrained, and free of pride. She will serve you with reverence and without disdain; you will be pleased with her character." Having honored the brahmin, the king came to wide-eyed Pritha: "This great brahmin wishes to live in my house, and I have promised him so. On you, daughter, I place the duty of his satisfaction. Do not make my word false. Whatever this great ascetic may ask, give it without grudging. Brahmins are the highest radiance, brahmins are the highest austerity; by salutations to brahmins the sun shines resplendent in heaven. Vatapi and Talajangha perished by the brahmin's rod, having disdained those worthy of honor. Now this great burden is placed upon you; be always restrained, and satisfy the brahmin."

Commentary

Kuntibhoja understands service to the holy guest as a test of the whole household. The trust placed in Pritha becomes the beginning of events that will change the fate of the Kurus.

Version

d8d0edf1c77e · published Jul 16, 2026, 5:33:40 PM UTC

Available inRUEN