Mahabharata 3.287.19-29

Devanāgarī

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात् प्रभृति नन्दिनि ॥
ब्राह्मणेष्व् इह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ॥
तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसंबन्धिमातृषु ॥
मयि चैव यथावत् त्वं सर्वम् आदृत्य वर्तसे ॥
न ह्य् अतुष्टो जनो ऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते ॥
सम्यग्वृत्त्यानवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्व् अपि ॥
संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति ॥
पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासि ममेति च ॥
वृष्णीनां त्वं कुले जाता शूरस्य दयिता सुता ॥
दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरा स्वयम् ॥
वसुदेवस्य भगिनी सुतानां प्रवरा मम ॥
अग्र्यम् अग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ॥
तादृशे हि कुले जाता कुले चैव विवर्धिता ॥
सुखात् सुखम् अनुप्राप्ता ह्रदाद् ध्रदम् इवागता ॥
दौष्कुलेया विशेषेण कथं चित् प्रग्रहं गताः ॥
बालभावाद् विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ॥
पृथे राजकुले जन्म रूपं चाद्भुतदर्शनम् ॥
तेन तेनासि संपन्ना समुपेता च भामिनी ॥
सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि ॥
आराध्य वरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ॥
एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणम् अनघे ध्रुवम् ॥
कोपिते तु द्विजश्रेष्ठे कृत्स्नं दह्येत मे कुलम् ॥

Transliteration (IAST)

jānāmi praṇidhānaṃ te bālyāt prabhṛti nandini ||
brāhmaṇeṣv iha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha ||
tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasaṃbandhimātṛṣu ||
mayi caiva yathāvat tvaṃ sarvam ādṛtya vartase ||
na hy atuṣṭo jano 'stīha pure cāntaḥpure ca te ||
samyagvṛttyānavadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣv api ||
saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati ||
pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsi mameti ca ||
vṛṣṇīnāṃ tvaṃ kule jātā śūrasya dayitā sutā ||
dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purā svayam ||
vasudevasya bhaginī sutānāṃ pravarā mama ||
agryam agre pratijñāya tenāsi duhitā mama ||
tādṛśe hi kule jātā kule caiva vivardhitā ||
sukhāt sukham anuprāptā hradād dhradam ivāgatā ||
dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃ cit pragrahaṃ gatāḥ ||
bālabhāvād vikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe ||
pṛthe rājakule janma rūpaṃ cādbhutadarśanam ||
tena tenāsi saṃpannā samupetā ca bhāminī ||
sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini ||
ārādhya varadaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe ||
evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇam anaghe dhruvam ||
kopite tu dvijaśreṣṭhe kṛtsnaṃ dahyeta me kulam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात् प्रभृति नन्दिनि ॥ ब्राह्मणेष्व् इह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह ॥ तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसंबन्धिमातृषु ॥ मयि चैव यथावत् त्वं सर्वम् आदृत्य वर्तसे ॥ न ह्य् अतुष्टो जनो ऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते ॥ सम्यग्वृत्त्यानवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्व् अपि ॥ संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति ॥ पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासि ममेति च ॥ वृष्णीनां त्वं कुले जाता शूरस्य दयिता सुता ॥ दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरा स्वयम् ॥ वसुदेवस्य भगिनी सुतानां प्रवरा मम ॥ अग्र्यम् अग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम ॥ तादृशे हि कुले जाता कुले चैव विवर्धिता ॥ सुखात् सुखम् अनुप्राप्ता ह्रदाद् ध्रदम् इवागता ॥ दौष्कुलेया विशेषेण कथं चित् प्रग्रहं गताः ॥ बालभावाद् विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे ॥ पृथे राजकुले जन्म रूपं चाद्भुतदर्शनम् ॥ तेन तेनासि संपन्ना समुपेता च भामिनी ॥ सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि ॥ आराध्य वरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे ॥ एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणम् अनघे ध्रुवम् ॥ कोपिते तु द्विजश्रेष्ठे कृत्स्नं दह्येत मे कुलम् ॥jānāmi praṇidhānaṃ te bālyāt prabhṛti nandini || brāhmaṇeṣv iha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha || tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasaṃbandhimātṛṣu || mayi caiva yathāvat tvaṃ sarvam ādṛtya vartase || na hy atuṣṭo jano 'stīha pure cāntaḥpure ca te || samyagvṛttyānavadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣv api || saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati || pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsi mameti ca || vṛṣṇīnāṃ tvaṃ kule jātā śūrasya dayitā sutā || dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purā svayam || vasudevasya bhaginī sutānāṃ pravarā mama || agryam agre pratijñāya tenāsi duhitā mama || tādṛśe hi kule jātā kule caiva vivardhitā || sukhāt sukham anuprāptā hradād dhradam ivāgatā || dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃ cit pragrahaṃ gatāḥ || bālabhāvād vikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe || pṛthe rājakule janma rūpaṃ cādbhutadarśanam || tena tenāsi saṃpannā samupetā ca bhāminī || sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini || ārādhya varadaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe || evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇam anaghe dhruvam || kopite tu dvijaśreṣṭhe kṛtsnaṃ dahyeta me kulam ||Кунтибходжа говорит, что с детства знает внимательность Притхи к брахманам, родным старшим, слугам, друзьям, родственникам, матерям и к нему самому; в городе и во внутренних покоях нет недовольных ее правильным поведением даже среди слуг; он поручает ей гневливого дваждырожденного, потому что она еще юна и его дочь; она рождена в роду Вришни как любимая дочь Шуры и была дана Кунтибходже с любовью ее отцом, когда была ребенком; она сестра Васудевы и лучшая среди его детей, сперва обещанная ему, поэтому стала его дочерью; рожденная и выросшая в таком роде, она перешла из счастья в счастье, словно из озера в озеро; женщины низкого рода, достигнув положения, часто от детскости искажаются, но Притха имеет царское рождение, удивительную красоту и все достоинства; пусть она оставит гордость, лицемерие и самомнение, умилостивит дарующего дары брахмана и обретет благо; иначе, если разгневать лучшего дваждырожденного, весь род царя сгорит.

Translation

Кунтибходжа продолжал: «Я знаю твою внимательность с детства: к брахманам, родным старшим, слугам, друзьям, родственникам, матерям и ко мне самому. В городе и во внутренних покоях нет никого, кто был бы недоволен твоим правильным поведением, даже среди слуг. Я поручаю тебе гневливого дваждырожденного, потому что ты еще юна и ты моя дочь. Ты рождена в роду Вришни как любимая дочь Шуры; отец сам с любовью дал тебя мне, когда ты была ребенком. Ты сестра Васудевы, лучшая среди моих детей; сперва он обещал тебя мне, поэтому ты стала моей дочерью. Рожденная и выросшая в таком роду, ты перешла из счастья в счастье, словно из озера в озеро. Женщины низкого рода, достигнув положения, часто из-за детскости искажаются; но у тебя царское рождение, удивительная красота и все достоинства. Оставь гордость, лицемерие и самомнение, умилостивь дарующего дары брахмана, и ты обретешь благо. Если же разгневать лучшего дваждырожденного, весь мой род сгорит».

Commentary

Происхождение Притхи связывает ее с Вришни и Васудевой, но сейчас решающим становится не род, а смиренное служение. Благородство должно быть доказано поведением.

Version

902eb47ab4a1 · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC