Mahabharata 3.288.1-10

Devanāgarī

कुन्त्य् उवाच
ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन् उपस्थास्यामि पूजया ॥
यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्र न च मिथ्या ब्रवीम्य् अहम् ॥
एष चैव स्वभावो मे पूजयेयं द्विजान् इति ॥
तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश् चैतत् परं मम ॥
यद्य् एवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातर् अथो निशि ॥
यद्य् अर्धरात्रे भगवान् न मे कोपं करिष्यति ॥
लाभो ममैष राजेन्द्र यद् वै पूजयती द्विजान् ॥
आदेशे तव तिष्ठन्ती हितं कुर्यां नरोत्तम ॥
विस्रब्धो भव राजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः ॥
वसन् प्राप्स्यति ते गेहे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥
यत् प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ ॥
यतिष्यामि तथा राजन् व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥
ब्राह्मणा हि महाभागाः पूजिताः पृथिवीपते ॥
तारणाय समर्थाः स्युर् विपरीते वधाय च ॥
साहम् एतद् विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम् ॥
न मत्कृते व्यथां राजन् प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ॥
अपराधे हि राजेन्द्र राज्ञाम् अश्रेयसे द्विजाः ॥
भवन्ति च्यवनो यद्वत् सुकन्यायाः कृते पुरा ॥
नियमेन परेणाहम् उपस्थास्ये द्विजोत्तमम् ॥
यथा त्वया नरेन्द्रेदं भाषितं ब्राह्मणं प्रति ॥

Transliteration (IAST)

kunty uvāca
brāhmaṇaṃ yantritā rājan upasthāsyāmi pūjayā ||
yathāpratijñaṃ rājendra na ca mithyā bravīmy aham ||
eṣa caiva svabhāvo me pūjayeyaṃ dvijān iti ||
tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaś caitat paraṃ mama ||
yady evaiṣyati sāyāhne yadi prātar atho niśi ||
yady ardharātre bhagavān na me kopaṃ kariṣyati ||
lābho mamaiṣa rājendra yad vai pūjayatī dvijān ||
ādeśe tava tiṣṭhantī hitaṃ kuryāṃ narottama ||
visrabdho bhava rājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ ||
vasan prāpsyati te gehe satyam etad bravīmi te ||
yat priyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha ||
yatiṣyāmi tathā rājan vyetu te mānaso jvaraḥ ||
brāhmaṇā hi mahābhāgāḥ pūjitāḥ pṛthivīpate ||
tāraṇāya samarthāḥ syur viparīte vadhāya ca ||
sāham etad vijānantī toṣayiṣye dvijottamam ||
na matkṛte vyathāṃ rājan prāpsyasi dvijasattamāt ||
aparādhe hi rājendra rājñām aśreyase dvijāḥ ||
bhavanti cyavano yadvat sukanyāyāḥ kṛte purā ||
niyamena pareṇāham upasthāsye dvijottamam ||
yathā tvayā narendredaṃ bhāṣitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कुन्त्य् उवाच ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन् उपस्थास्यामि पूजया ॥ यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्र न च मिथ्या ब्रवीम्य् अहम् ॥ एष चैव स्वभावो मे पूजयेयं द्विजान् इति ॥ तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश् चैतत् परं मम ॥ यद्य् एवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातर् अथो निशि ॥ यद्य् अर्धरात्रे भगवान् न मे कोपं करिष्यति ॥ लाभो ममैष राजेन्द्र यद् वै पूजयती द्विजान् ॥ आदेशे तव तिष्ठन्ती हितं कुर्यां नरोत्तम ॥ विस्रब्धो भव राजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः ॥ वसन् प्राप्स्यति ते गेहे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ यत् प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ ॥ यतिष्यामि तथा राजन् व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ब्राह्मणा हि महाभागाः पूजिताः पृथिवीपते ॥ तारणाय समर्थाः स्युर् विपरीते वधाय च ॥ साहम् एतद् विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम् ॥ न मत्कृते व्यथां राजन् प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ॥ अपराधे हि राजेन्द्र राज्ञाम् अश्रेयसे द्विजाः ॥ भवन्ति च्यवनो यद्वत् सुकन्यायाः कृते पुरा ॥ नियमेन परेणाहम् उपस्थास्ये द्विजोत्तमम् ॥ यथा त्वया नरेन्द्रेदं भाषितं ब्राह्मणं प्रति ॥kunty uvāca brāhmaṇaṃ yantritā rājan upasthāsyāmi pūjayā || yathāpratijñaṃ rājendra na ca mithyā bravīmy aham || eṣa caiva svabhāvo me pūjayeyaṃ dvijān iti || tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaś caitat paraṃ mama || yady evaiṣyati sāyāhne yadi prātar atho niśi || yady ardharātre bhagavān na me kopaṃ kariṣyati || lābho mamaiṣa rājendra yad vai pūjayatī dvijān || ādeśe tava tiṣṭhantī hitaṃ kuryāṃ narottama || visrabdho bhava rājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ || vasan prāpsyati te gehe satyam etad bravīmi te || yat priyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha || yatiṣyāmi tathā rājan vyetu te mānaso jvaraḥ || brāhmaṇā hi mahābhāgāḥ pūjitāḥ pṛthivīpate || tāraṇāya samarthāḥ syur viparīte vadhāya ca || sāham etad vijānantī toṣayiṣye dvijottamam || na matkṛte vyathāṃ rājan prāpsyasi dvijasattamāt || aparādhe hi rājendra rājñām aśreyase dvijāḥ || bhavanti cyavano yadvat sukanyāyāḥ kṛte purā || niyamena pareṇāham upasthāsye dvijottamam || yathā tvayā narendredaṃ bhāṣitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||Kunti promises the king that, being restrained, she will respectfully serve the brahmana according to her promise and will not lie; it is her nature to honor the twice-born, and to do what pleases the king and attain the highest good is her duty; whenever the brahmana comes — in the evening, morning, night, or at midnight — he will not be angry with her; it is a gain for her if, standing under the king's command, she honors the twice-born and does good; let the king be at ease: the best of the twice-born will meet with nothing unpleasant in the house; she will strive to do what is pleasing to the brahmana and beneficial to the king; venerable brahmanas are able to save, and, in the opposite case, to destroy, as Chyavana did for the sake of Sukanya; knowing this, she will satisfy the best of the twice-born and serve him by the highest rule, as the king has said.

Translation

Kunti said: 'O king, being restrained, I will respectfully serve the brahmana according to my promise, and I will not speak falsely. It is my nature to honor the twice-born, and it is my duty to do what pleases you; this is my highest good. Whether the blessed one comes in the evening, in the morning, at night, or at midnight, he will not be angry with me. This is a gain for me: standing under your command, I will honor the twice-born and do good. Be at ease, O king: the best of the twice-born will meet with nothing unpleasant in your house — this is true. Whatever pleases this brahmana and benefits you, I shall strive to accomplish; let the fever of your heart depart. Venerable brahmanas are able to save, and, if treated otherwise, to destroy — as Chyavana once did for the sake of Sukanya. Knowing this, I shall satisfy the best of the twice-born and serve him by the highest rule, as you have said.'

Commentary

Kunti accepts this service not as a humiliation but as an opportunity to fulfill her father's will and honor what is sacred. Her readiness to meet any need at any hour reveals the discipline of her heart.

Version

133e17e48aec · published Jul 16, 2026, 5:33:40 PM UTC

Available inRUEN