Mahabharata 3.288.1-10

Devanāgarī

कुन्त्य् उवाच
ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन् उपस्थास्यामि पूजया ॥
यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्र न च मिथ्या ब्रवीम्य् अहम् ॥
एष चैव स्वभावो मे पूजयेयं द्विजान् इति ॥
तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश् चैतत् परं मम ॥
यद्य् एवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातर् अथो निशि ॥
यद्य् अर्धरात्रे भगवान् न मे कोपं करिष्यति ॥
लाभो ममैष राजेन्द्र यद् वै पूजयती द्विजान् ॥
आदेशे तव तिष्ठन्ती हितं कुर्यां नरोत्तम ॥
विस्रब्धो भव राजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः ॥
वसन् प्राप्स्यति ते गेहे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥
यत् प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ ॥
यतिष्यामि तथा राजन् व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥
ब्राह्मणा हि महाभागाः पूजिताः पृथिवीपते ॥
तारणाय समर्थाः स्युर् विपरीते वधाय च ॥
साहम् एतद् विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम् ॥
न मत्कृते व्यथां राजन् प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ॥
अपराधे हि राजेन्द्र राज्ञाम् अश्रेयसे द्विजाः ॥
भवन्ति च्यवनो यद्वत् सुकन्यायाः कृते पुरा ॥
नियमेन परेणाहम् उपस्थास्ये द्विजोत्तमम् ॥
यथा त्वया नरेन्द्रेदं भाषितं ब्राह्मणं प्रति ॥

Transliteration (IAST)

kunty uvāca
brāhmaṇaṃ yantritā rājan upasthāsyāmi pūjayā ||
yathāpratijñaṃ rājendra na ca mithyā bravīmy aham ||
eṣa caiva svabhāvo me pūjayeyaṃ dvijān iti ||
tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaś caitat paraṃ mama ||
yady evaiṣyati sāyāhne yadi prātar atho niśi ||
yady ardharātre bhagavān na me kopaṃ kariṣyati ||
lābho mamaiṣa rājendra yad vai pūjayatī dvijān ||
ādeśe tava tiṣṭhantī hitaṃ kuryāṃ narottama ||
visrabdho bhava rājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ ||
vasan prāpsyati te gehe satyam etad bravīmi te ||
yat priyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha ||
yatiṣyāmi tathā rājan vyetu te mānaso jvaraḥ ||
brāhmaṇā hi mahābhāgāḥ pūjitāḥ pṛthivīpate ||
tāraṇāya samarthāḥ syur viparīte vadhāya ca ||
sāham etad vijānantī toṣayiṣye dvijottamam ||
na matkṛte vyathāṃ rājan prāpsyasi dvijasattamāt ||
aparādhe hi rājendra rājñām aśreyase dvijāḥ ||
bhavanti cyavano yadvat sukanyāyāḥ kṛte purā ||
niyamena pareṇāham upasthāsye dvijottamam ||
yathā tvayā narendredaṃ bhāṣitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

कुन्त्य् उवाच ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन् उपस्थास्यामि पूजया ॥ यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्र न च मिथ्या ब्रवीम्य् अहम् ॥ एष चैव स्वभावो मे पूजयेयं द्विजान् इति ॥ तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश् चैतत् परं मम ॥ यद्य् एवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातर् अथो निशि ॥ यद्य् अर्धरात्रे भगवान् न मे कोपं करिष्यति ॥ लाभो ममैष राजेन्द्र यद् वै पूजयती द्विजान् ॥ आदेशे तव तिष्ठन्ती हितं कुर्यां नरोत्तम ॥ विस्रब्धो भव राजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः ॥ वसन् प्राप्स्यति ते गेहे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ यत् प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ ॥ यतिष्यामि तथा राजन् व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ब्राह्मणा हि महाभागाः पूजिताः पृथिवीपते ॥ तारणाय समर्थाः स्युर् विपरीते वधाय च ॥ साहम् एतद् विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम् ॥ न मत्कृते व्यथां राजन् प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ॥ अपराधे हि राजेन्द्र राज्ञाम् अश्रेयसे द्विजाः ॥ भवन्ति च्यवनो यद्वत् सुकन्यायाः कृते पुरा ॥ नियमेन परेणाहम् उपस्थास्ये द्विजोत्तमम् ॥ यथा त्वया नरेन्द्रेदं भाषितं ब्राह्मणं प्रति ॥kunty uvāca brāhmaṇaṃ yantritā rājan upasthāsyāmi pūjayā || yathāpratijñaṃ rājendra na ca mithyā bravīmy aham || eṣa caiva svabhāvo me pūjayeyaṃ dvijān iti || tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaś caitat paraṃ mama || yady evaiṣyati sāyāhne yadi prātar atho niśi || yady ardharātre bhagavān na me kopaṃ kariṣyati || lābho mamaiṣa rājendra yad vai pūjayatī dvijān || ādeśe tava tiṣṭhantī hitaṃ kuryāṃ narottama || visrabdho bhava rājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ || vasan prāpsyati te gehe satyam etad bravīmi te || yat priyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha || yatiṣyāmi tathā rājan vyetu te mānaso jvaraḥ || brāhmaṇā hi mahābhāgāḥ pūjitāḥ pṛthivīpate || tāraṇāya samarthāḥ syur viparīte vadhāya ca || sāham etad vijānantī toṣayiṣye dvijottamam || na matkṛte vyathāṃ rājan prāpsyasi dvijasattamāt || aparādhe hi rājendra rājñām aśreyase dvijāḥ || bhavanti cyavano yadvat sukanyāyāḥ kṛte purā || niyamena pareṇāham upasthāsye dvijottamam || yathā tvayā narendredaṃ bhāṣitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||Кунти обещает царю, что, будучи сдержанной, будет почтительно служить брахману согласно обещанию и не солжет; ей свойственно почитать дваждырожденных, а исполнить приятное царю и обрести высшее благо — ее долг; когда бы брахман ни пришел — вечером, утром, ночью или в полночь, он не разгневается на нее; для нее это приобретение, если, стоя в повелении царя, она будет почитать дваждырожденных и делать благо; пусть царь будет спокоен: лучший дваждырожденный не встретит в доме неприятного; она постарается сделать то, что приятно брахману и полезно царю; почтенные брахманы способны спасать, а при обратном — губить, как Чьявана ради Суканьи; зная это, она удовлетворит лучшего дваждырожденного и будет служить ему высшим правилом, как царь сказал.

Translation

Кунти сказала: «Царь, будучи сдержанной, я буду почтительно служить брахману согласно обещанию и не солгу. Мне свойственно почитать дваждырожденных, и мне нужно сделать приятное тебе; это мое высшее благо. Придет ли благословенный вечером, утром, ночью или в полночь, он не разгневается на меня. Для меня это приобретение: стоя в твоем повелении, я буду почитать дваждырожденных и делать благо. Будь спокоен, царь: лучший дваждырожденный не встретит в твоем доме неприятного, это правда. Что будет приятно этому брахману и полезно тебе, я постараюсь исполнить; пусть уйдет твоя сердечная тревога. Почтенные брахманы способны спасать, а при обратном - губить, как Чьявана некогда ради Суканьи. Зная это, я удовлетворю лучшего дваждырожденного и буду служить ему высшим правилом, как ты сказал».

Commentary

Кунти принимает служение не как унижение, а как возможность исполнить волю отца и почтить священное. Ее готовность к любой часовой нужде показывает дисциплину сердца.

Version

13c7f3322dc5 · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC