Mahabharata 3.289.1-11

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
सा तु कन्या महाराज ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥
तोषयाम् आस शुद्धेन मनसा संशितव्रता ॥
प्रातर् आयास्य इत्य् उक्त्वा कदा चिद् द्विजसत्तमः ॥
तत आयाति राजेन्द्र साये रात्राव् अथो पुनः ॥
तं च सर्वासु वेलासु भक्ष्यभोज्यप्रतिश्रयैः ॥
पूजयाम् आस सा कन्या वर्धमानैस् तु सर्वदा ॥
अन्नादिसमुदाचारः शय्यासनकृतस् तथा ॥
दिवसे दिवसे तस्य वर्धते न तु हीयते ॥
निर्भर्त्सनापवादैश् च तथैवाप्रियया गिरा ॥
ब्राह्मणस्य पृथा राजन् न चकाराप्रियं तदा ॥
व्यस्ते काले पुनश् चैति न चैति बहुशो द्विजः ॥
दुर्लभ्यम् अपि चैवान्नं दीयताम् इति सो ऽब्रवीत् ॥
कृतम् एव च तत् सर्वं पृथा तस्मै न्यवेदयत् ॥
शिष्यवत् पुत्रवच् चैव स्वसृवच् च सुसंयता ॥
यथोपजोषं राजेन्द्र द्विजातिप्रवरस्य सा ॥
प्रीतिम् उत्पादयाम् आस कन्या यत्नैर् अनिन्दिता ॥
तस्यास् तु शीलवृत्तेन तुतोष द्विजसत्तमः ॥
अवधानेन भूयो ऽस्य परं यत्नम् अथाकरोत् ॥
तां प्रभाते च साये च पिता पप्रच्छ भारत ॥
अपि तुष्यति ते पुत्रि ब्राह्मणः परिचर्यया ॥
तं सा परमम् इत्य् एव प्रत्युवाच यशस्विनी ॥
ततः प्रीतिम् अवापाग्र्यां कुन्तिभोजो महामनाः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sā tu kanyā mahārāja brāhmaṇaṃ saṃśitavratam ||
toṣayām āsa śuddhena manasā saṃśitavratā ||
prātar āyāsya ity uktvā kadā cid dvijasattamaḥ ||
tata āyāti rājendra sāye rātrāv atho punaḥ ||
taṃ ca sarvāsu velāsu bhakṣyabhojyapratiśrayaiḥ ||
pūjayām āsa sā kanyā vardhamānais tu sarvadā ||
annādisamudācāraḥ śayyāsanakṛtas tathā ||
divase divase tasya vardhate na tu hīyate ||
nirbhartsanāpavādaiś ca tathaivāpriyayā girā ||
brāhmaṇasya pṛthā rājan na cakārāpriyaṃ tadā ||
vyaste kāle punaś caiti na caiti bahuśo dvijaḥ ||
durlabhyam api caivānnaṃ dīyatām iti so 'bravīt ||
kṛtam eva ca tat sarvaṃ pṛthā tasmai nyavedayat ||
śiṣyavat putravac caiva svasṛvac ca susaṃyatā ||
yathopajoṣaṃ rājendra dvijātipravarasya sā ||
prītim utpādayām āsa kanyā yatnair aninditā ||
tasyās tu śīlavṛttena tutoṣa dvijasattamaḥ ||
avadhānena bhūyo 'sya paraṃ yatnam athākarot ||
tāṃ prabhāte ca sāye ca pitā papraccha bhārata ||
api tuṣyati te putri brāhmaṇaḥ paricaryayā ||
taṃ sā paramam ity eva pratyuvāca yaśasvinī ||
tataḥ prītim avāpāgryāṃ kuntibhojo mahāmanāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच सा तु कन्या महाराज ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ तोषयाम् आस शुद्धेन मनसा संशितव्रता ॥ प्रातर् आयास्य इत्य् उक्त्वा कदा चिद् द्विजसत्तमः ॥ तत आयाति राजेन्द्र साये रात्राव् अथो पुनः ॥ तं च सर्वासु वेलासु भक्ष्यभोज्यप्रतिश्रयैः ॥ पूजयाम् आस सा कन्या वर्धमानैस् तु सर्वदा ॥ अन्नादिसमुदाचारः शय्यासनकृतस् तथा ॥ दिवसे दिवसे तस्य वर्धते न तु हीयते ॥ निर्भर्त्सनापवादैश् च तथैवाप्रियया गिरा ॥ ब्राह्मणस्य पृथा राजन् न चकाराप्रियं तदा ॥ व्यस्ते काले पुनश् चैति न चैति बहुशो द्विजः ॥ दुर्लभ्यम् अपि चैवान्नं दीयताम् इति सो ऽब्रवीत् ॥ कृतम् एव च तत् सर्वं पृथा तस्मै न्यवेदयत् ॥ शिष्यवत् पुत्रवच् चैव स्वसृवच् च सुसंयता ॥ यथोपजोषं राजेन्द्र द्विजातिप्रवरस्य सा ॥ प्रीतिम् उत्पादयाम् आस कन्या यत्नैर् अनिन्दिता ॥ तस्यास् तु शीलवृत्तेन तुतोष द्विजसत्तमः ॥ अवधानेन भूयो ऽस्य परं यत्नम् अथाकरोत् ॥ तां प्रभाते च साये च पिता पप्रच्छ भारत ॥ अपि तुष्यति ते पुत्रि ब्राह्मणः परिचर्यया ॥ तं सा परमम् इत्य् एव प्रत्युवाच यशस्विनी ॥ ततः प्रीतिम् अवापाग्र्यां कुन्तिभोजो महामनाः ॥vaiśaṃpāyana uvāca sā tu kanyā mahārāja brāhmaṇaṃ saṃśitavratam || toṣayām āsa śuddhena manasā saṃśitavratā || prātar āyāsya ity uktvā kadā cid dvijasattamaḥ || tata āyāti rājendra sāye rātrāv atho punaḥ || taṃ ca sarvāsu velāsu bhakṣyabhojyapratiśrayaiḥ || pūjayām āsa sā kanyā vardhamānais tu sarvadā || annādisamudācāraḥ śayyāsanakṛtas tathā || divase divase tasya vardhate na tu hīyate || nirbhartsanāpavādaiś ca tathaivāpriyayā girā || brāhmaṇasya pṛthā rājan na cakārāpriyaṃ tadā || vyaste kāle punaś caiti na caiti bahuśo dvijaḥ || durlabhyam api caivānnaṃ dīyatām iti so 'bravīt || kṛtam eva ca tat sarvaṃ pṛthā tasmai nyavedayat || śiṣyavat putravac caiva svasṛvac ca susaṃyatā || yathopajoṣaṃ rājendra dvijātipravarasya sā || prītim utpādayām āsa kanyā yatnair aninditā || tasyās tu śīlavṛttena tutoṣa dvijasattamaḥ || avadhānena bhūyo 'sya paraṃ yatnam athākarot || tāṃ prabhāte ca sāye ca pitā papraccha bhārata || api tuṣyati te putri brāhmaṇaḥ paricaryayā || taṃ sā paramam ity eva pratyuvāca yaśasvinī || tataḥ prītim avāpāgryāṃ kuntibhojo mahāmanāḥ ||Юная Кунти с чистым умом удовлетворяет брахмана сурового обета; иногда лучший дваждырожденный, сказав, что придет утром, приходит вечером или ночью; в любое время она почитает его пищей, угощением и жильем, всегда умножая почести; пища, сиденье и постель для него день ото дня увеличиваются и не уменьшаются; несмотря на укоры, обвинения и неприятные слова брахмана, Притха не делает ему неприятного; иногда он приходит в необычное время или часто не приходит, а потом велит дать даже трудно добываемую пищу, и сдержанная Притха, как ученица, дочь и сестра, сообщает, что все уже сделано; безупречная девица стараниями рождает любовь у лучшего дваждырожденного; довольный ее нравом и вниманием, он еще больше испытывает ее усилие; отец утром и вечером спрашивает, доволен ли брахман ее служением, и славная отвечает: «в высшей степени», отчего Кунтибходжа обретает великую радость.

Translation

Юная Кунти с чистым умом удовлетворяла брахмана сурового обета. Иногда лучший дваждырожденный, сказав: «Приду утром», приходил вечером или ночью. В любое время она почитала его пищей, угощением и жильем, всегда умножая почести. Пища, сиденье и постель для него день ото дня увеличивались и не уменьшались. Несмотря на укоры, обвинения и неприятные слова брахмана, Притха не делала ему неприятного. Иногда он приходил в необычное время или часто не приходил, а потом велел дать даже трудно добываемую пищу; сдержанная Притха, как ученица, дочь и сестра, сообщала, что все уже сделано. Безупречная девица стараниями рождала любовь у лучшего дваждырожденного. Довольный ее нравом и вниманием, он еще больше испытывал ее усилие. Отец утром и вечером спрашивал: «Дочь, доволен ли брахман твоим служением?» Славная отвечала: «В высшей степени», и великодушный Кунтибходжа обретал великую радость».

Commentary

Испытание длится год и проявляется в непредсказуемости гостя. Притха не просто терпит, а увеличивает заботу; так служение становится устойчивым качеством.

Version

531f4f79c0a8 · published Jun 18, 2026, 7:51:36 AM UTC