Mahabharata 3.295.1-10

Devanāgarī

जनमेजय उवाच
एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशम् अनुत्तमम् ॥
प्रतिलभ्य ततः कृष्णां किम् अकुर्वत पाण्डवाः ॥
वैशंपायन उवाच
एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशम् अनुत्तमम् ॥
विहाय काम्यकं राजा सह भ्रातृभिर् अच्युतः ॥
पुनर् द्वैतवनं रम्यम् आजगाम युधिष्ठिरः ॥
स्वादुमूलफलं रम्यं मार्कण्डेयाश्रमं प्रति ॥
अनुगुप्तफलाहाराः सर्व एव मिताशनाः ॥
न्यवसन् पाण्डवास् तत्र कृष्णया सह भारत ॥
वसन् द्वैतवने राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
भीमसेनो ऽर्जुनश् चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥
ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ता धर्मात्मानो यतव्रताः ॥
क्लेशम् आर्छन्त विपुलं सुखोदर्कं परंतपाः ॥
अजातशत्रुम् आसीनं भ्रातृभिः सहितं वने ॥
आगम्य ब्राह्मणस् तूर्णं संतप्त इदम् अब्रवीत् ॥
अरणीसहितं मह्यं समासक्तं वनस्पतौ ॥
मृगस्य घर्षमाणस्य विषाणे समसज्जत ॥
तद् आदाय गतो राजंस् त्वरमाणो महामृगः ॥
आश्रमात् त्वरितः शीघ्रं प्लवमानो महाजवः ॥
तस्य गत्वा पदं शीघ्रम् आसाद्य च महामृगम् ॥
अग्निहोत्रं न लुप्येत तदानयत पाण्डवाः ॥

Transliteration (IAST)

janamejaya uvāca
evaṃ hṛtāyāṃ kṛṣṇāyāṃ prāpya kleśam anuttamam ||
pratilabhya tataḥ kṛṣṇāṃ kim akurvata pāṇḍavāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ hṛtāyāṃ kṛṣṇāyāṃ prāpya kleśam anuttamam ||
vihāya kāmyakaṃ rājā saha bhrātṛbhir acyutaḥ ||
punar dvaitavanaṃ ramyam ājagāma yudhiṣṭhiraḥ ||
svādumūlaphalaṃ ramyaṃ mārkaṇḍeyāśramaṃ prati ||
anuguptaphalāhārāḥ sarva eva mitāśanāḥ ||
nyavasan pāṇḍavās tatra kṛṣṇayā saha bhārata ||
vasan dvaitavane rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
bhīmaseno 'rjunaś caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau ||
brāhmaṇārthe parākrāntā dharmātmāno yatavratāḥ ||
kleśam ārchanta vipulaṃ sukhodarkaṃ paraṃtapāḥ ||
ajātaśatrum āsīnaṃ bhrātṛbhiḥ sahitaṃ vane ||
āgamya brāhmaṇas tūrṇaṃ saṃtapta idam abravīt ||
araṇīsahitaṃ mahyaṃ samāsaktaṃ vanaspatau ||
mṛgasya gharṣamāṇasya viṣāṇe samasajjata ||
tad ādāya gato rājaṃs tvaramāṇo mahāmṛgaḥ ||
āśramāt tvaritaḥ śīghraṃ plavamāno mahājavaḥ ||
tasya gatvā padaṃ śīghram āsādya ca mahāmṛgam ||
agnihotraṃ na lupyeta tadānayata pāṇḍavāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जनमेजय उवाच एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशम् अनुत्तमम् ॥ प्रतिलभ्य ततः कृष्णां किम् अकुर्वत पाण्डवाः ॥ वैशंपायन उवाच एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशम् अनुत्तमम् ॥ विहाय काम्यकं राजा सह भ्रातृभिर् अच्युतः ॥ पुनर् द्वैतवनं रम्यम् आजगाम युधिष्ठिरः ॥ स्वादुमूलफलं रम्यं मार्कण्डेयाश्रमं प्रति ॥ अनुगुप्तफलाहाराः सर्व एव मिताशनाः ॥ न्यवसन् पाण्डवास् तत्र कृष्णया सह भारत ॥ वसन् द्वैतवने राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ भीमसेनो ऽर्जुनश् चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ता धर्मात्मानो यतव्रताः ॥ क्लेशम् आर्छन्त विपुलं सुखोदर्कं परंतपाः ॥ अजातशत्रुम् आसीनं भ्रातृभिः सहितं वने ॥ आगम्य ब्राह्मणस् तूर्णं संतप्त इदम् अब्रवीत् ॥ अरणीसहितं मह्यं समासक्तं वनस्पतौ ॥ मृगस्य घर्षमाणस्य विषाणे समसज्जत ॥ तद् आदाय गतो राजंस् त्वरमाणो महामृगः ॥ आश्रमात् त्वरितः शीघ्रं प्लवमानो महाजवः ॥ तस्य गत्वा पदं शीघ्रम् आसाद्य च महामृगम् ॥ अग्निहोत्रं न लुप्येत तदानयत पाण्डवाः ॥janamejaya uvāca evaṃ hṛtāyāṃ kṛṣṇāyāṃ prāpya kleśam anuttamam || pratilabhya tataḥ kṛṣṇāṃ kim akurvata pāṇḍavāḥ || vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ hṛtāyāṃ kṛṣṇāyāṃ prāpya kleśam anuttamam || vihāya kāmyakaṃ rājā saha bhrātṛbhir acyutaḥ || punar dvaitavanaṃ ramyam ājagāma yudhiṣṭhiraḥ || svādumūlaphalaṃ ramyaṃ mārkaṇḍeyāśramaṃ prati || anuguptaphalāhārāḥ sarva eva mitāśanāḥ || nyavasan pāṇḍavās tatra kṛṣṇayā saha bhārata || vasan dvaitavane rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ || bhīmaseno 'rjunaś caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau || brāhmaṇārthe parākrāntā dharmātmāno yatavratāḥ || kleśam ārchanta vipulaṃ sukhodarkaṃ paraṃtapāḥ || ajātaśatrum āsīnaṃ bhrātṛbhiḥ sahitaṃ vane || āgamya brāhmaṇas tūrṇaṃ saṃtapta idam abravīt || araṇīsahitaṃ mahyaṃ samāsaktaṃ vanaspatau || mṛgasya gharṣamāṇasya viṣāṇe samasajjata || tad ādāya gato rājaṃs tvaramāṇo mahāmṛgaḥ || āśramāt tvaritaḥ śīghraṃ plavamāno mahājavaḥ || tasya gatvā padaṃ śīghram āsādya ca mahāmṛgam || agnihotraṃ na lupyeta tadānayata pāṇḍavāḥ ||Джанамеджая спрашивает, что сделали Пандавы после похищения Кришны и возвращения ее из великой беды; Вайшампаяна рассказывает, что Юдхиштхира с братьями оставил Камьяку и снова пришел в прекрасный Двайтаван к ашраму Маркандеи, где были вкусные корни и плоды; Пандавы с Кришной жили там, охраняя пищу из плодов и умеряя еду; ради брахмана эти дхарматмы сдержанного обета совершили усилие и приняли великое страдание, которое имело счастливый конец; к сидящему с братьями Аджаташатру пришел встревоженный брахман и сказал: его арани с принадлежностями зацепились за рог трущегося о дерево оленя, и великий быстрый олень унес их из ашрама; пусть Пандавы быстро проследят его след, догонят и принесут арани, чтобы не прекратилась агнихотра.

Translation

Джанамеджая спросил: «Когда Кришна была похищена, а затем, после великой беды, возвращена, что сделали Пандавы?» Вайшампаяна ответил: «Юдхиштхира с братьями оставил Камьяку и снова пришел в прекрасный Двайтаван, к ашраму Маркандеи, где были вкусные корни и плоды. Пандавы с Кришной жили там, охраняя пищу из плодов и умеряя еду. Ради брахмана эти дхарматмы сдержанного обета приняли великое страдание, которое имело счастливый конец. К сидящему с братьями Аджаташатру быстро пришел встревоженный брахман и сказал: “Мои арани с принадлежностями зацепились за рог оленя, который терся о дерево. Великий быстрый олень унес их из ашрама. Быстро идите по его следу, догоните его и принесите, Пандавы, чтобы моя агнихотра не прекратилась”».

Commentary

После великих рассказов проверка снова приходит в простой форме: надо помочь брахману сохранить огонь. Дхарма часто начинается с малого поручения.

Version

419cafcd8a04 · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC