Mahabharata 3.295.11-17

Devanāgarī

ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा संतप्तो ऽथ युधिष्ठिरः ॥
धनुर् आदाय कौन्तेयः प्राद्रवद् भ्रातृभिः सह ॥
सन्नद्धा धन्विनः सर्वे प्राद्रवन् नरपुंगवाः ॥
ब्राह्मणार्थे यतन्तस् ते शीघ्रम् अन्वगमन् मृगम् ॥
कर्णिनालीकनाराचान् उत्सृजन्तो महारथाः ॥
नाविध्यन् पाण्डवास् तत्र पश्यन्तो मृगम् अन्तिकात् ॥
तेषां प्रयतमानानां नादृश्यत महामृगः ॥
अपश्यन्तो मृगं श्रान्ता दुःखं प्राप्ता मनस्विनः ॥
शीतलच्छायम् आसाद्य न्यग्रोधं गहने वने ॥
क्षुत्पिपासापरीताङ्गाः पाण्डवाः समुपाविशन् ॥
तेषां समुपविष्टानां नकुलो दुःखितस् तदा ॥
अब्रवीद् भ्रातरं ज्येष्ठम् अमर्षात् कुरुसत्तम ॥
नास्मिन् कुले जातु ममज्ज धर्मो; न चालस्याद् अर्थलोपो बभूव ॥
अनुत्तराः सर्वभूतेषु भूयः; संप्राप्ताः स्मः संशयं केन राजन् ॥

Transliteration (IAST)

brāhmaṇasya vacaḥ śrutvā saṃtapto 'tha yudhiṣṭhiraḥ ||
dhanur ādāya kaunteyaḥ prādravad bhrātṛbhiḥ saha ||
sannaddhā dhanvinaḥ sarve prādravan narapuṃgavāḥ ||
brāhmaṇārthe yatantas te śīghram anvagaman mṛgam ||
karṇinālīkanārācān utsṛjanto mahārathāḥ ||
nāvidhyan pāṇḍavās tatra paśyanto mṛgam antikāt ||
teṣāṃ prayatamānānāṃ nādṛśyata mahāmṛgaḥ ||
apaśyanto mṛgaṃ śrāntā duḥkhaṃ prāptā manasvinaḥ ||
śītalacchāyam āsādya nyagrodhaṃ gahane vane ||
kṣutpipāsāparītāṅgāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan ||
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ nakulo duḥkhitas tadā ||
abravīd bhrātaraṃ jyeṣṭham amarṣāt kurusattama ||
nāsmin kule jātu mamajja dharmo; na cālasyād arthalopo babhūva ||
anuttarāḥ sarvabhūteṣu bhūyaḥ; saṃprāptāḥ smaḥ saṃśayaṃ kena rājan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा संतप्तो ऽथ युधिष्ठिरः ॥ धनुर् आदाय कौन्तेयः प्राद्रवद् भ्रातृभिः सह ॥ सन्नद्धा धन्विनः सर्वे प्राद्रवन् नरपुंगवाः ॥ ब्राह्मणार्थे यतन्तस् ते शीघ्रम् अन्वगमन् मृगम् ॥ कर्णिनालीकनाराचान् उत्सृजन्तो महारथाः ॥ नाविध्यन् पाण्डवास् तत्र पश्यन्तो मृगम् अन्तिकात् ॥ तेषां प्रयतमानानां नादृश्यत महामृगः ॥ अपश्यन्तो मृगं श्रान्ता दुःखं प्राप्ता मनस्विनः ॥ शीतलच्छायम् आसाद्य न्यग्रोधं गहने वने ॥ क्षुत्पिपासापरीताङ्गाः पाण्डवाः समुपाविशन् ॥ तेषां समुपविष्टानां नकुलो दुःखितस् तदा ॥ अब्रवीद् भ्रातरं ज्येष्ठम् अमर्षात् कुरुसत्तम ॥ नास्मिन् कुले जातु ममज्ज धर्मो; न चालस्याद् अर्थलोपो बभूव ॥ अनुत्तराः सर्वभूतेषु भूयः; संप्राप्ताः स्मः संशयं केन राजन् ॥brāhmaṇasya vacaḥ śrutvā saṃtapto 'tha yudhiṣṭhiraḥ || dhanur ādāya kaunteyaḥ prādravad bhrātṛbhiḥ saha || sannaddhā dhanvinaḥ sarve prādravan narapuṃgavāḥ || brāhmaṇārthe yatantas te śīghram anvagaman mṛgam || karṇinālīkanārācān utsṛjanto mahārathāḥ || nāvidhyan pāṇḍavās tatra paśyanto mṛgam antikāt || teṣāṃ prayatamānānāṃ nādṛśyata mahāmṛgaḥ || apaśyanto mṛgaṃ śrāntā duḥkhaṃ prāptā manasvinaḥ || śītalacchāyam āsādya nyagrodhaṃ gahane vane || kṣutpipāsāparītāṅgāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan || teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ nakulo duḥkhitas tadā || abravīd bhrātaraṃ jyeṣṭham amarṣāt kurusattama || nāsmin kule jātu mamajja dharmo; na cālasyād arthalopo babhūva || anuttarāḥ sarvabhūteṣu bhūyaḥ; saṃprāptāḥ smaḥ saṃśayaṃ kena rājan ||Юдхиштхира, услышав брахмана, берет лук и бежит с братьями; все вооруженные герои ради брахмана быстро преследуют оленя, выпускают разные стрелы, видя его рядом, но не поражают; пока они стараются, великий олень исчезает; не видя его, усталые и страдающие Пандавы садятся в глубоком лесу под прохладной тенью баньяна, мучимые голодом и жаждой; Накула, огорченный и негодующий, говорит старшему брату: в их роду никогда не тонула дхарма и не было утраты цели из-за лени, и все же они, лучшие среди существ, попали в сомнение — из-за чего, царь?

Translation

Юдхиштхира, услышав слова брахмана, взял лук и побежал с братьями. Все вооруженные герои ради брахмана быстро преследовали оленя, выпускали разные стрелы, видя его рядом, но не поражали. Пока они старались, великий олень исчез. Не видя его, усталые и страдающие Пандавы сели в глубоком лесу под прохладной тенью баньяна, мучимые голодом и жаждой. Тогда огорченный Накула сказал старшему брату с негодованием: «В нашем роду никогда не тонула дхарма, и из-за лени не пропадала цель. Мы снова лучшие среди всех существ - но из-за чего, царь, попали в сомнение?»

Commentary

Исчезнувший олень выводит Пандавов к последнему испытанию леса. Накула чувствует несоответствие: праведное дело должно удаться, но дхарма сейчас проверяет не силу стрел, а смирение.

Version

572f7fa7f6ad · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC