Mahabharata 3.299.8-20

Devanāgarī

तम् अथाश्वासयन् सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥
अथ धौम्यो ऽब्रवीद् वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ॥
राजन् विद्वान् भवान् दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियः ॥
नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यां चिद् आपदि ॥
देवैर् अप्य् आपदः प्राप्ताश् छन्नैश् च बहुशस् तथा ॥
तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः ॥
इन्द्रेण निषधान् प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा ॥
छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे ॥
विष्णुनाश्वशिरः प्राप्य तथादित्यां निवत्स्यता ॥
गर्भे वधार्थं दैत्यानाम् अज्ञातेनोषितं चिरम् ॥
प्राप्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मरूपिणा ॥
बलेर् यथा हृतं राज्यं विक्रमैस् तच् च ते श्रुतम् ॥
और्वेण वसता छन्नम् ऊरौ ब्रह्मर्षिणा तदा ॥
यत्कृतं तात लोकेषु तच् च सर्वं श्रुतं त्वया ॥
प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहे ॥
वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच् च ते श्रुतम् ॥
हुताशनेन यच् चापः प्रविश्य छन्नम् आसता ॥
विबुधानां कृतं कर्म तच् च सर्वं श्रुतं त्वया ॥
एवं विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा ॥
निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता भुवि सर्वशः ॥
विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वै ॥
दशग्रीवो हतश् छन्नं संयुगे भीमकर्मणा ॥
एवम् एते महात्मानः प्रच्छन्नास् तत्र तत्र ह ॥
अजयञ् शात्रवान् युद्धे तथा त्वम् अपि जेष्यसि ॥
तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः संपरितोषितः ॥
शास्त्रबुद्ध्या स्वबुद्ध्या च न चचाल युधिष्ठिरः ॥

Transliteration (IAST)

tam athāśvāsayan sarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha ||
atha dhaumyo 'bravīd vākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā ||
rājan vidvān bhavān dāntaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥ ||
naivaṃvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṃ cid āpadi ||
devair apy āpadaḥ prāptāś channaiś ca bahuśas tathā ||
tatra tatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ ||
indreṇa niṣadhān prāpya giriprasthāśrame tadā ||
channenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe ||
viṣṇunāśvaśiraḥ prāpya tathādityāṃ nivatsyatā ||
garbhe vadhārthaṃ daityānām ajñātenoṣitaṃ ciram ||
prāpya vāmanarūpeṇa pracchannaṃ brahmarūpiṇā ||
baler yathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramais tac ca te śrutam ||
aurveṇa vasatā channam ūrau brahmarṣiṇā tadā ||
yatkṛtaṃ tāta lokeṣu tac ca sarvaṃ śrutaṃ tvayā ||
pracchannaṃ cāpi dharmajña hariṇā vṛtranigrahe ||
vajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tac ca te śrutam ||
hutāśanena yac cāpaḥ praviśya channam āsatā ||
vibudhānāṃ kṛtaṃ karma tac ca sarvaṃ śrutaṃ tvayā ||
evaṃ vivasvatā tāta channenottamatejasā ||
nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā bhuvi sarvaśaḥ ||
viṣṇunā vasatā cāpi gṛhe daśarathasya vai ||
daśagrīvo hataś channaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā ||
evam ete mahātmānaḥ pracchannās tatra tatra ha ||
ajayañ śātravān yuddhe tathā tvam api jeṣyasi ||
tathā dhaumyena dharmajño vākyaiḥ saṃparitoṣitaḥ ||
śāstrabuddhyā svabuddhyā ca na cacāla yudhiṣṭhiraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तम् अथाश्वासयन् सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥ अथ धौम्यो ऽब्रवीद् वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ॥ राजन् विद्वान् भवान् दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रियः ॥ नैवंविधाः प्रमुह्यन्ति नराः कस्यां चिद् आपदि ॥ देवैर् अप्य् आपदः प्राप्ताश् छन्नैश् च बहुशस् तथा ॥ तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थं महात्मभिः ॥ इन्द्रेण निषधान् प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा ॥ छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां बलनिग्रहे ॥ विष्णुनाश्वशिरः प्राप्य तथादित्यां निवत्स्यता ॥ गर्भे वधार्थं दैत्यानाम् अज्ञातेनोषितं चिरम् ॥ प्राप्य वामनरूपेण प्रच्छन्नं ब्रह्मरूपिणा ॥ बलेर् यथा हृतं राज्यं विक्रमैस् तच् च ते श्रुतम् ॥ और्वेण वसता छन्नम् ऊरौ ब्रह्मर्षिणा तदा ॥ यत्कृतं तात लोकेषु तच् च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ प्रच्छन्नं चापि धर्मज्ञ हरिणा वृत्रनिग्रहे ॥ वज्रं प्रविश्य शक्रस्य यत्कृतं तच् च ते श्रुतम् ॥ हुताशनेन यच् चापः प्रविश्य छन्नम् आसता ॥ विबुधानां कृतं कर्म तच् च सर्वं श्रुतं त्वया ॥ एवं विवस्वता तात छन्नेनोत्तमतेजसा ॥ निर्दग्धाः शत्रवः सर्वे वसता भुवि सर्वशः ॥ विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वै ॥ दशग्रीवो हतश् छन्नं संयुगे भीमकर्मणा ॥ एवम् एते महात्मानः प्रच्छन्नास् तत्र तत्र ह ॥ अजयञ् शात्रवान् युद्धे तथा त्वम् अपि जेष्यसि ॥ तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यैः संपरितोषितः ॥ शास्त्रबुद्ध्या स्वबुद्ध्या च न चचाल युधिष्ठिरः ॥tam athāśvāsayan sarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha || atha dhaumyo 'bravīd vākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā || rājan vidvān bhavān dāntaḥ satyasaṃdho jitendriyaḥ || naivaṃvidhāḥ pramuhyanti narāḥ kasyāṃ cid āpadi || devair apy āpadaḥ prāptāś channaiś ca bahuśas tathā || tatra tatra sapatnānāṃ nigrahārthaṃ mahātmabhiḥ || indreṇa niṣadhān prāpya giriprasthāśrame tadā || channenoṣya kṛtaṃ karma dviṣatāṃ balanigrahe || viṣṇunāśvaśiraḥ prāpya tathādityāṃ nivatsyatā || garbhe vadhārthaṃ daityānām ajñātenoṣitaṃ ciram || prāpya vāmanarūpeṇa pracchannaṃ brahmarūpiṇā || baler yathā hṛtaṃ rājyaṃ vikramais tac ca te śrutam || aurveṇa vasatā channam ūrau brahmarṣiṇā tadā || yatkṛtaṃ tāta lokeṣu tac ca sarvaṃ śrutaṃ tvayā || pracchannaṃ cāpi dharmajña hariṇā vṛtranigrahe || vajraṃ praviśya śakrasya yatkṛtaṃ tac ca te śrutam || hutāśanena yac cāpaḥ praviśya channam āsatā || vibudhānāṃ kṛtaṃ karma tac ca sarvaṃ śrutaṃ tvayā || evaṃ vivasvatā tāta channenottamatejasā || nirdagdhāḥ śatravaḥ sarve vasatā bhuvi sarvaśaḥ || viṣṇunā vasatā cāpi gṛhe daśarathasya vai || daśagrīvo hataś channaṃ saṃyuge bhīmakarmaṇā || evam ete mahātmānaḥ pracchannās tatra tatra ha || ajayañ śātravān yuddhe tathā tvam api jeṣyasi || tathā dhaumyena dharmajño vākyaiḥ saṃparitoṣitaḥ || śāstrabuddhyā svabuddhyā ca na cacāla yudhiṣṭhiraḥ ||Дхаумья говорит царю: он мудр, сдержан, верен истине и владеет чувствами, а такие люди не теряются ни в какой беде; даже боги много раз попадали в беду и жили скрыто ради подавления врагов; Индра жил скрыто у Нишадхов в горном ашраме и сделал дело подавления врагов; Вишну в облике Ашваширы жил в Адити, скрытый в утробе ради гибели дайтьев, а в образе Ваманы, скрытый как брахман, тремя шагами забрал царство Бали; Аурва жил скрыто в бедре, Хари скрыто вошел в ваджру Индры для уничтожения Вритры, Огонь скрыто вошел в воды и совершил дело богов, Вивасват скрыто жил на земле и сжег врагов, а Вишну, живя в доме Дашаратхи, скрыто убил страшного Дашагриву в бою; так великие души, скрываясь, побеждали врагов, и Юдхиштхира тоже победит; удовлетворенный словами Дхаумьи, знанием шастры и собственным разумом, Юдхиштхира не колеблется.

Translation

Дхаумья сказал царю: «Ты мудр, сдержан, верен истине и владеешь чувствами. Такие люди не теряются ни в какой беде. Даже боги много раз попадали в беду и жили скрыто ради подавления врагов. Индра, оказавшись у Нишадхов, жил скрыто в горном ашраме и сделал дело подавления вражеской силы. Вишну в облике Ашваширы жил в Адити, скрытый в утробе ради гибели дайтьев. В образе Ваманы, скрытый как брахман, он тремя шагами забрал царство Бали. Ты слышал, что сделал в мирах брахмарши Аурва, скрыто живя в бедре. Ты слышал, как Хари, скрытый в ваджре Индры, помог уничтожить Вритру. Ты слышал, что сделал Огонь, скрыто войдя в воды ради богов. Так и Вивасват, скрытый на земле, сжег всех врагов. И Вишну, живя в доме Дашаратхи, скрыто убил страшного Дашагриву в бою. Так эти великие души, скрываясь, побеждали врагов; так и ты победишь». Удовлетворенный словами Дхаумьи, знанием шастры и собственным разумом, Юдхиштхира не поколебался».

Commentary

Дхаумья показывает, что скрытость не всегда слабость. Иногда дхарма действует невидимо, чтобы дождаться верного времени и затем восстановить порядок.

Version

931d7c0a0c17 · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC