Mahabharata 3.299.21-29

Devanāgarī

अथाब्रवीन् महाबाहुर् भीमसेनो महाबलः ॥
राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन् ॥
अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वना ॥
धर्मानुगतया बुद्ध्या न किं चित् साहसं कृतम् ॥
सहदेवो मया नित्यं नकुलश् च निवारितौ ॥
शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ ॥
न वयं तत् प्रहास्यामो यस्मिन् योक्ष्यति नो भवान् ॥
भवान् विधत्तां तत् सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान् ॥
इत्य् उक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषः ॥
प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान् यथास्वान् स्वान् ययुर् गृहान् ॥
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस् तथा ॥
आशीर् उक्त्वा यथान्यायं पुनर् दर्शनकाङ्क्षिणः ॥
सह धौम्येन विद्वांसस् तथा ते पञ्च पाण्डवाः ॥
उत्थाय प्रययुर् वीराः कृष्णाम् आदाय भारत ॥
क्रोशमात्रम् अतिक्रम्य तस्माद् देशान् निमित्ततः ॥
श्वोभूते मनुजव्याघ्राश् छन्नवासार्थम् उद्यताः ॥
पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः ॥
संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन् ॥

Transliteration (IAST)

athābravīn mahābāhur bhīmaseno mahābalaḥ ||
rājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā saṃpariharṣayan ||
avekṣayā mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā ||
dharmānugatayā buddhyā na kiṃ cit sāhasaṃ kṛtam ||
sahadevo mayā nityaṃ nakulaś ca nivāritau ||
śaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau ||
na vayaṃ tat prahāsyāmo yasmin yokṣyati no bhavān ||
bhavān vidhattāṃ tat sarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān ||
ity ukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ ||
prayujyāpṛcchya bharatān yathāsvān svān yayur gṛhān ||
sarve vedavido mukhyā yatayo munayas tathā ||
āśīr uktvā yathānyāyaṃ punar darśanakāṅkṣiṇaḥ ||
saha dhaumyena vidvāṃsas tathā te pañca pāṇḍavāḥ ||
utthāya prayayur vīrāḥ kṛṣṇām ādāya bhārata ||
krośamātram atikramya tasmād deśān nimittataḥ ||
śvobhūte manujavyāghrāś channavāsārtham udyatāḥ ||
pṛthakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ ||
saṃdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथाब्रवीन् महाबाहुर् भीमसेनो महाबलः ॥ राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा संपरिहर्षयन् ॥ अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वना ॥ धर्मानुगतया बुद्ध्या न किं चित् साहसं कृतम् ॥ सहदेवो मया नित्यं नकुलश् च निवारितौ ॥ शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रुघ्नौ भीमविक्रमौ ॥ न वयं तत् प्रहास्यामो यस्मिन् योक्ष्यति नो भवान् ॥ भवान् विधत्तां तत् सर्वं क्षिप्रं जेष्यामहे परान् ॥ इत्य् उक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणाः परमाशिषः ॥ प्रयुज्यापृच्छ्य भरतान् यथास्वान् स्वान् ययुर् गृहान् ॥ सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस् तथा ॥ आशीर् उक्त्वा यथान्यायं पुनर् दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ सह धौम्येन विद्वांसस् तथा ते पञ्च पाण्डवाः ॥ उत्थाय प्रययुर् वीराः कृष्णाम् आदाय भारत ॥ क्रोशमात्रम् अतिक्रम्य तस्माद् देशान् निमित्ततः ॥ श्वोभूते मनुजव्याघ्राश् छन्नवासार्थम् उद्यताः ॥ पृथक्शास्त्रविदः सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदाः ॥ संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन् ॥athābravīn mahābāhur bhīmaseno mahābalaḥ || rājānaṃ balināṃ śreṣṭho girā saṃpariharṣayan || avekṣayā mahārāja tava gāṇḍīvadhanvanā || dharmānugatayā buddhyā na kiṃ cit sāhasaṃ kṛtam || sahadevo mayā nityaṃ nakulaś ca nivāritau || śaktau vidhvaṃsane teṣāṃ śatrughnau bhīmavikramau || na vayaṃ tat prahāsyāmo yasmin yokṣyati no bhavān || bhavān vidhattāṃ tat sarvaṃ kṣipraṃ jeṣyāmahe parān || ity ukte bhīmasenena brāhmaṇāḥ paramāśiṣaḥ || prayujyāpṛcchya bharatān yathāsvān svān yayur gṛhān || sarve vedavido mukhyā yatayo munayas tathā || āśīr uktvā yathānyāyaṃ punar darśanakāṅkṣiṇaḥ || saha dhaumyena vidvāṃsas tathā te pañca pāṇḍavāḥ || utthāya prayayur vīrāḥ kṛṣṇām ādāya bhārata || krośamātram atikramya tasmād deśān nimittataḥ || śvobhūte manujavyāghrāś channavāsārtham udyatāḥ || pṛthakśāstravidaḥ sarve sarve mantraviśāradāḥ || saṃdhivigrahakālajñā mantrāya samupāviśan ||Бхимасена ободряет царя: из уважения к Юдхиштхире, к носителю Гандивы и разуму, следующему дхарме, он не совершил ничего поспешного; Сахадеву и Накулу он постоянно удерживал, хотя они, сильные и страшные губители врагов, способны уничтожить противников; Пандавы не оставят того, к чему Юдхиштхира их направит, пусть он все устроит, и они быстро победят врагов; после слов Бхимы брахманы произносят высшие благословения, прощаются с Бхаратами и возвращаются по домам, желая снова увидеть их; ведоведы, яти и муни благословляют по правилу; пять Пандавов с Дхаумьей встают и уходят, взяв Кришну; пройдя примерно крошу от того места, на следующий день герои, готовясь к скрытому проживанию, знатоки разных шастр, искусные в совете и знающие время союза и раздора, садятся на совет.

Translation

Бхимасена, великий могучерукий, ободрил царя: «Из уважения к тебе, великий царь, к носителю Гандивы и к разуму, следующему дхарме, я не совершил ничего поспешного. Сахадеву и Накулу я постоянно удерживал, хотя эти губители врагов, страшные доблестью, способны уничтожить противников. Мы не оставим того, к чему ты нас направишь. Устрой все; мы быстро победим врагов». После слов Бхимы брахманы произнесли высшие благословения, простились с Бхаратами и вернулись каждый в свой дом, желая снова увидеть их. Ведоведы, яти и муни благословили их по правилу. Пять Пандавов вместе с мудрым Дхаумьей встали и ушли, взяв Кришну. Пройдя примерно крошу от того места, на следующий день герои, готовясь к скрытому проживанию, все знатоки разных шастр, искусные в совете и знающие время союза и раздора, сели на совет».

Commentary

Вана-парва завершается не победой в битве, а собранностью перед скрытым годом. Пандавы выходят из леса проверенными: теперь их сила должна стать терпением и стратегией.

Version

e6163ea3431f · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC