Mahabharata 3.299.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
धर्मेण ते ऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ॥
अज्ञातवासं वत्स्यन्तश् छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥
उपोपविश्य विद्वांसः सहिताः संशितव्रताः ॥
ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः ॥
तान् अब्रुवन् महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस् तदा ॥
अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस् तं निवासं धृतव्रताः ॥
विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर् यथा वयम् ॥
छद्मना हृतराज्याश् च निःस्वाश् च बहुशः कृताः ॥
उषिताश् च वने कृच्छ्रं यत्र द्वादश वत्सरान् ॥
अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ॥
तद् वत्स्यामो वयं छन्नास् तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ ॥
सुयोधनश् च दुष्टात्मा कर्णश् च सहसौबलः ॥
जानन्तो विषमं कुर्युर् अस्मास्व् अत्यन्तवैरिणः ॥
युक्ताचाराश् च युक्ताश् च पौरस्य स्वजनस्य च ॥
अपि नस् तद् भवेद् भूयो यद् वयं ब्राह्मणैः सह ॥
समस्ताः स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि ॥
इत्य् उक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर् धर्मसुतस् तदा ॥
संमूर्छितो ऽभवद् राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ॥
तम् अथाश्वासयन् सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥
अथ धौम्यो ऽब्रवीद् वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
dharmeṇa te 'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ ||
ajñātavāsaṃ vatsyantaś channā varṣaṃ trayodaśam ||
upopaviśya vidvāṃsaḥ sahitāḥ saṃśitavratāḥ ||
ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ ||
tān abruvan mahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayas tadā ||
abhyanujñāpayiṣyantas taṃ nivāsaṃ dhṛtavratāḥ ||
viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrair yathā vayam ||
chadmanā hṛtarājyāś ca niḥsvāś ca bahuśaḥ kṛtāḥ ||
uṣitāś ca vane kṛcchraṃ yatra dvādaśa vatsarān ||
ajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam ||
tad vatsyāmo vayaṃ channās tad anujñātum arhatha ||
suyodhanaś ca duṣṭātmā karṇaś ca sahasaubalaḥ ||
jānanto viṣamaṃ kuryur asmāsv atyantavairiṇaḥ ||
yuktācārāś ca yuktāś ca paurasya svajanasya ca ||
api nas tad bhaved bhūyo yad vayaṃ brāhmaṇaiḥ saha ||
samastāḥ sveṣu rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavemahi ||
ity uktvā duḥkhaśokārtaḥ śucir dharmasutas tadā ||
saṃmūrchito 'bhavad rājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ ||
tam athāśvāsayan sarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha ||
atha dhaumyo 'bravīd vākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच धर्मेण ते ऽभ्यनुज्ञाताः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ॥ अज्ञातवासं वत्स्यन्तश् छन्ना वर्षं त्रयोदशम् ॥ उपोपविश्य विद्वांसः सहिताः संशितव्रताः ॥ ये तद्भक्ता वसन्ति स्म वनवासे तपस्विनः ॥ तान् अब्रुवन् महात्मानः शिष्टाः प्राञ्जलयस् तदा ॥ अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस् तं निवासं धृतव्रताः ॥ विदितं भवतां सर्वं धार्तराष्ट्रैर् यथा वयम् ॥ छद्मना हृतराज्याश् च निःस्वाश् च बहुशः कृताः ॥ उषिताश् च वने कृच्छ्रं यत्र द्वादश वत्सरान् ॥ अज्ञातवाससमयं शेषं वर्षं त्रयोदशम् ॥ तद् वत्स्यामो वयं छन्नास् तद् अनुज्ञातुम् अर्हथ ॥ सुयोधनश् च दुष्टात्मा कर्णश् च सहसौबलः ॥ जानन्तो विषमं कुर्युर् अस्मास्व् अत्यन्तवैरिणः ॥ युक्ताचाराश् च युक्ताश् च पौरस्य स्वजनस्य च ॥ अपि नस् तद् भवेद् भूयो यद् वयं ब्राह्मणैः सह ॥ समस्ताः स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि ॥ इत्य् उक्त्वा दुःखशोकार्तः शुचिर् धर्मसुतस् तदा ॥ संमूर्छितो ऽभवद् राजा साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ॥ तम् अथाश्वासयन् सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभिः सह ॥ अथ धौम्यो ऽब्रवीद् वाक्यं महार्थं नृपतिं तदा ॥vaiśaṃpāyana uvāca dharmeṇa te 'bhyanujñātāḥ pāṇḍavāḥ satyavikramāḥ || ajñātavāsaṃ vatsyantaś channā varṣaṃ trayodaśam || upopaviśya vidvāṃsaḥ sahitāḥ saṃśitavratāḥ || ye tadbhaktā vasanti sma vanavāse tapasvinaḥ || tān abruvan mahātmānaḥ śiṣṭāḥ prāñjalayas tadā || abhyanujñāpayiṣyantas taṃ nivāsaṃ dhṛtavratāḥ || viditaṃ bhavatāṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrair yathā vayam || chadmanā hṛtarājyāś ca niḥsvāś ca bahuśaḥ kṛtāḥ || uṣitāś ca vane kṛcchraṃ yatra dvādaśa vatsarān || ajñātavāsasamayaṃ śeṣaṃ varṣaṃ trayodaśam || tad vatsyāmo vayaṃ channās tad anujñātum arhatha || suyodhanaś ca duṣṭātmā karṇaś ca sahasaubalaḥ || jānanto viṣamaṃ kuryur asmāsv atyantavairiṇaḥ || yuktācārāś ca yuktāś ca paurasya svajanasya ca || api nas tad bhaved bhūyo yad vayaṃ brāhmaṇaiḥ saha || samastāḥ sveṣu rāṣṭreṣu svarājyasthā bhavemahi || ity uktvā duḥkhaśokārtaḥ śucir dharmasutas tadā || saṃmūrchito 'bhavad rājā sāśrukaṇṭho yudhiṣṭhiraḥ || tam athāśvāsayan sarve brāhmaṇā bhrātṛbhiḥ saha || atha dhaumyo 'bravīd vākyaṃ mahārthaṃ nṛpatiṃ tadā ||Получив разрешение Дхармы, правдивые Пандавы, готовясь скрыто прожить тринадцатый год, садятся вместе; тем тапасвинам, которые из преданности жили с ними в лесу, великие Пандавы, сложив руки, говорят, что все знают, как Дхритараштрии обманом отняли у них царство и много раз сделали их нищими; двенадцать лет они прожили в лесу, остался год скрытого проживания, и они просят разрешить им уйти и жить тайно; злой Суйодхана, Карна и Саубала, зная их, будут чинить зло как крайние враги; пусть будет так, чтобы они снова вместе с брахманами вернулись в свои страны и свое царство; сказав это, чистый сын Дхармы, Юдхиштхира, охваченный горем, срывающимся голосом и слезами, падает в обморок; брахманы и братья утешают его.

Translation

Получив разрешение Дхармы, правдивые Пандавы, готовясь скрыто прожить тринадцатый год, сели вместе. Тем тапасвинам, которые из преданности жили с ними в лесу, великие Пандавы, сложив руки, сказали: «Вам известно все: как Дхритараштрии обманом отняли у нас царство и много раз сделали нас нищими. Двенадцать лет мы прожили в лесу; остался тринадцатый год скрытого проживания. Мы будем жить тайно, и вы должны разрешить нам уйти. Злой Суйодхана, Карна и Саубала, зная нас, будут чинить зло, ведь они наши крайние враги. Пусть снова будет так, чтобы мы вместе с брахманами вернулись в свои страны и свое царство». Сказав это, чистый сын Дхармы, Юдхиштхира, охваченный горем, срывающимся голосом и слезами, упал в обморок. Брахманы и братья стали утешать его».

Commentary

Даже после благословения Дхармы Юдхиштхира чувствует тяжесть расставания с брахманами. Для него царство важно, но не меньше важна община дхармы, шедшая с ними в лесу.

Version

ccbb97d9fa65 · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC