Mahabharata
Sairandhrī-sudeṣṇā-saṃvāda-parva (Draupadī with the Queen)4.8.20-26
3798 / 15823
Mahabharata · 4.8.20-26
Devanāgarī

सुदेष्णोवाच
मूर्ध्नि त्वां वासयेयं वै संशयो मे न विद्यते ॥
नो चेद् इह तु राजा त्वां गच्छेत् सर्वेण चेतसा ॥
स्त्रियो राजकुले पश्य याश् चेमा मम वेश्मनि ॥
प्रसक्तास् त्वां निरीक्षन्ते पुमांसं कं न मोहयेः ॥
वृक्षांश् चावस्थितान् पश्य य इमे मम वेश्मनि ॥
ते ऽपि त्वां संनमन्तीव पुमांसं कं न मोहयेः ॥
राजा विराटः सुश्रोणि दृष्ट्वा वपुर् अमानुषम् ॥
विहाय मां वरारोहे त्वां गच्छेत् सर्वचेतसा ॥
यं हि त्वम् अनवद्याङ्गि नरम् आयतलोचने ॥
प्रसक्तम् अभिवीक्षेथाः स कामवशगो भवेत् ॥
यश् च त्वां सततं पश्येत् पुरुषश् चारुहासिनि ॥
एवं सर्वानवद्याङ्गि स चानङ्गवशो भवेत् ॥
यथा कर्कटकी गर्भम् आधत्ते मृत्युम् आत्मनः ॥
तथाविधम् अहं मन्ये वासं तव शुचिस्मिते ॥

Transliteration (IAST)

sudeṣṇovāca
mūrdhni tvāṃ vāsayeyaṃ vai saṃśayo me na vidyate ||
no ced iha tu rājā tvāṃ gacchet sarveṇa cetasā ||
striyo rājakule paśya yāś cemā mama veśmani ||
prasaktās tvāṃ nirīkṣante pumāṃsaṃ kaṃ na mohayeḥ ||
vṛkṣāṃś cāvasthitān paśya ya ime mama veśmani ||
te 'pi tvāṃ saṃnamantīva pumāṃsaṃ kaṃ na mohayeḥ ||
rājā virāṭaḥ suśroṇi dṛṣṭvā vapur amānuṣam ||
vihāya māṃ varārohe tvāṃ gacchet sarvacetasā ||
yaṃ hi tvam anavadyāṅgi naram āyatalocane ||
prasaktam abhivīkṣethāḥ sa kāmavaśago bhavet ||
yaś ca tvāṃ satataṃ paśyet puruṣaś cāruhāsini ||
evaṃ sarvānavadyāṅgi sa cānaṅgavaśo bhavet ||
yathā karkaṭakī garbham ādhatte mṛtyum ātmanaḥ ||
tathāvidham ahaṃ manye vāsaṃ tava śucismite ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सुदेष्णोवाचsudeṣṇovācaSudeshna, speech
मूर्ध्निmūrdhnion the head
त्वांtvāṃyou
वासयेयंvāsayeyaṃoriginal form "vāsayeyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वैvaiindeed
संशयोsaṃśayooriginal form "saṃśayo", added to complete the word-by-word coverage
मेmeto me, my
nanot
विद्यतेvidyatethere is
नोnoto us, our
चेद्cedif
इहihahere
तुtubut, however
राजाrājāking
त्वांtvāṃyou
गच्छेत्gacchetlet him go
सर्वेणsarveṇaoriginal form "sarveṇa", added to complete the word-by-word coverage
चेतसाcetasāoriginal form "cetasā", added to complete the word-by-word coverage
स्त्रियोstriyowomen
राजकुलेrājakuleking
पश्यpaśyato see
याश्yāśoriginal form "yāś", added to complete the word-by-word coverage
चेमाcemāoriginal form "cemā", added to complete the word-by-word coverage
ममmamamy, of mine
वेश्मनिveśmaniin the house
प्रसक्तास्prasaktāsoriginal form "prasaktās", added to complete the word-by-word coverage
त्वांtvāṃyou
निरीक्षन्तेnirīkṣanteoriginal form "nirīkṣante", added to complete the word-by-word coverage
पुमांसंpumāṃsaṃoriginal form "pumāṃsaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कंkaṃwhom? what?
nanot
मोहयेःmohayeḥoriginal form "mohayeḥ", added to complete the word-by-word coverage
वृक्षांश्vṛkṣāṃśoriginal form "vṛkṣāṃś", added to complete the word-by-word coverage
चावस्थितान्cāvasthitānoriginal form "cāvasthitān", added to complete the word-by-word coverage
पश्यpaśyato see
yawho
इमेimethese
ममmamamy, of mine
वेश्मनिveśmaniin the house
तेtethey; to you
ऽपि'pialso, even
त्वांtvāṃyou
संनमन्तीवsaṃnamantīvaoriginal form "saṃnamantīva", added to complete the word-by-word coverage
पुमांसंpumāṃsaṃoriginal form "pumāṃsaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कंkaṃwhom? what?
nanot
मोहयेःmohayeḥoriginal form "mohayeḥ", added to complete the word-by-word coverage
राजाrājāking
विराटःvirāṭaḥVirata
सुश्रोणिsuśroṇiO fair-hipped one
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
वपुर्vapuroriginal form "vapur", added to complete the word-by-word coverage
अमानुषम्amānuṣamoriginal form "amānuṣam", added to complete the word-by-word coverage
विहायvihāyahaving abandoned
मांmāṃme
वरारोहेvarāroheoriginal form "varārohe", added to complete the word-by-word coverage
त्वांtvāṃyou
गच्छेत्gacchetlet him go
सर्वचेतसाsarvacetasāoriginal form "sarvacetasā", added to complete the word-by-word coverage
यंyaṃwhom
हिhiindeed
त्वम्tvamyou
अनवद्याङ्गिanavadyāṅgito say
नरम्naramman, husband
आयतलोचनेāyatalocaneoriginal form "āyatalocane", added to complete the word-by-word coverage
प्रसक्तम्prasaktamoriginal form "prasaktam", added to complete the word-by-word coverage
अभिवीक्षेथाःabhivīkṣethāḥoriginal form "abhivīkṣethāḥ", added to complete the word-by-word coverage
sahe, this one
कामवशगोkāmavaśagocow
भवेत्bhavetlet him become
यश्yaśoriginal form "yaś", added to complete the word-by-word coverage
caand
त्वांtvāṃyou
सततंsatataṃconstantly
पश्येत्paśyetto see
पुरुषश्puruṣaśoriginal form "puruṣaś", added to complete the word-by-word coverage
चारुहासिनिcāruhāsinibeautiful
एवंevaṃthus
सर्वानवद्याङ्गिsarvānavadyāṅgito say
sahe, this one
चानङ्गवशोcānaṅgavaśocow
भवेत्bhavetlet him become
यथाyathāas
कर्कटकीkarkaṭakīoriginal form "karkaṭakī", added to complete the word-by-word coverage
गर्भम्garbhamoriginal form "garbham", added to complete the word-by-word coverage
आधत्तेādhatteoriginal form "ādhatte", added to complete the word-by-word coverage
मृत्युम्mṛtyumoriginal form "mṛtyum", added to complete the word-by-word coverage
आत्मनःātmanaḥherself, her own
तथाविधम्tathāvidhamoriginal form "tathāvidham", added to complete the word-by-word coverage
अहंahaṃI
मन्येmanyeI consider
वासंvāsaṃdwelling
तवtavayour, of yours
शुचिस्मितेśucismiteoriginal form "śucismite", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Sudeshna said: 'I would gladly set you upon my own head, and I have no doubt of it — were it not that the king here might go to you with his whole heart. Look at the women of the royal household, and those in my own dwelling: they gaze at you intently. What man would you not bewilder? Look at the trees standing in my house: even they seem to bow toward you. What man would you not bewilder? King Virata, fair-hipped one, on seeing your more-than-human beauty, would abandon me, lovely one, and go to you with his whole heart. Flawless one, wide-eyed one, any man on whom you fix your gaze will fall under the sway of desire. And a man who looks on you continually, sweetly-smiling one, will likewise fall under the sway of Ananga. I think that your dwelling with me, pure-smiling one, is like the female crab, who carries her own pregnancy toward her own death.'

Version

1c87e3bf2693 · published Jul 16, 2026, 5:58:59 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with