Mahabharata
Yāna-saṃdhi (067) (Conversations about Peace and War, Chapters 46-70)5.67.1-5
4467 / 15823
Mahabharata · 5.67.1-5
Devanāgarī

धृतराष्ट्र उवाच
कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् ॥
कथम् एनं न वेदाहं तन् ममाचक्ष्व संजय ॥
संजय उवाच
विद्या राजन् न ते विद्या मम विद्या न हीयते ॥
विद्याहीनस् तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम् ॥
विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥
कर्तारम् अकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥
धृतराष्ट्र उवाच
गावल्गणे ऽत्र का भक्तिर् या ते नित्या जनार्दने ॥
यया त्वम् अभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम् ॥
संजय उवाच
मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्मम् आचरे ॥
शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्राद् वेद्मि जनार्दनम् ॥

Transliteration (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ tvaṃ mādhavaṃ vettha sarvalokamaheśvaram ||
katham enaṃ na vedāhaṃ tan mamācakṣva saṃjaya ||
saṃjaya uvāca
vidyā rājan na te vidyā mama vidyā na hīyate ||
vidyāhīnas tamodhvasto nābhijānāti keśavam ||
vidyayā tāta jānāmi triyugaṃ madhusūdanam ||
kartāram akṛtaṃ devaṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayam ||
dhṛtarāṣṭra uvāca
gāvalgaṇe 'tra kā bhaktir yā te nityā janārdane ||
yayā tvam abhijānāsi triyugaṃ madhusūdanam ||
saṃjaya uvāca
māyāṃ na seve bhadraṃ te na vṛthādharmam ācare ||
śuddhabhāvaṃ gato bhaktyā śāstrād vedmi janārdanam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धृतराष्ट्रdhṛtarāṣṭraDhritarashtra; King Dhritarashtra
उवाचuvācasaid; spoke
कथंkathaṃhow; in what way
त्वंtvaṃyou; you yourself
माधवंmādhavaṃMadhava; Krishna
वेत्थvetthayou know; you are aware
सर्वलोकमहेश्वरम्sarvalokamaheśvaramthe great lord of all worlds; the supreme lord of all worlds
कथम्kathamhow; in what way
एनंenaṃhim; this one
nanot; no
वेदाहंvedāhaṃI know; I am aware
तन्tanthat; this
ममाचक्ष्वmamācakṣvatell me; inform me
संजयsaṃjayaSanjaya; O Sanjaya; son of Gavalgana
संजयsaṃjayaSanjaya; O Sanjaya; son of Gavalgana
उवाचuvācasaid; spoke
विद्याvidyāknowledge; vidya
राजन्rājanO king; sovereign
nanot; no
तेtethey; those
विद्याvidyāknowledge; vidya
ममmamato me; mine
विद्याvidyāknowledge; vidya
nanot; no
हीयतेhīyatefalls; is lost
विद्याहीनस्vidyāhīnasdevoid of knowledge; lacking vidya
तमोध्वस्तोtamodhvastodestroyed by darkness; ruined by ignorance
नाभिजानातिnābhijānātidoes not recognize; does not understand
केशवम्keśavamKeshava; Krishna
विद्ययाvidyayāby knowledge; through vidya
तातtātadear one; my son
जानामिjānāmiI know; I understand
त्रियुगंtriyugaṃTriyuga; the one who manifests in three yugas
मधुसूदनम्madhusūdanamMadhusudana; Krishna
कर्तारम्kartāramthe doer; the creator
अकृतंakṛtaṃthe uncreated; the unborn
देवंdevaṃthe god; the divine one
भूतानांbhūtānāṃamong beings; of all creatures
प्रभवाप्ययम्prabhavāpyayamorigin and dissolution; source and end
धृतराष्ट्रdhṛtarāṣṭraDhritarashtra; King Dhritarashtra
उवाचuvācasaid; spoke
गावल्गणेgāvalgaṇeO Gavalgana; son of Gavalgana
ऽत्र'trahere; in this
काwho; what
भक्तिर्bhaktirdevotion; bhakti
याwhich; that which
तेtethey; those
नित्याnityāconstant; eternal
जनार्दनेjanārdanein Janardana; toward Krishna
ययाyayāby which; by that which
त्वम्tvamyou; you yourself
अभिजानासिabhijānāsiyou know; you understand
त्रियुगंtriyugaṃTriyuga; the one who manifests in three yugas
मधुसूदनम्madhusūdanamMadhusudana; Krishna
संजयsaṃjayaSanjaya; O Sanjaya; son of Gavalgana
उवाचuvācasaid; spoke
मायांmāyāṃillusion; maya
nanot; no
सेवेseveI serve; I resort to
भद्रंbhadraṃgood; welfare
तेtethey; those
nanot; no
वृथाधर्मम्vṛthādharmamfalse dharma; vain righteousness
आचरेācareI perform; I practice
शुद्धभावंśuddhabhāvaṃpure state; pure disposition
गतोgatowent; departed
भक्त्याbhaktyāby devotion; by bhakti
शास्त्राद्śāstrādfrom scripture; through the shastra
वेद्मिvedmiI know; I understand; I comprehend
जनार्दनम्janārdanamJanardana; Krishna
Translation

Vaishampayana said: 'When Duryodhana, son of Dhritarashtra, paid little heed to the words spoken by Sanjaya, and the rest remained silent, the assembled kings rose and departed. And after all the kings of the earth had departed, King Dhritarashtra, who out of love always followed his son's counsel, wishing success to the assembled kings, began to question Sanjaya in private about the resolve of his own party and of the Pandavas, who were hostile to him.'

Version

ea99f8c9a049 · published Jul 17, 2026, 4:56:09 AM UTC

Available inRUEN

Page between verses with