नदीः पिबन्ति बहुला गङ्गां सिन्धुं सरस्वतीम् ॥
गोदावरीं नर्मदां च बाहुदां च महानदीम् ॥
शतद्रुं चन्द्रभागां च यमुनां च महानदीम् ॥
दृषद्वतीं विपाशां च विपापां स्थूलवालुकाम् ॥
नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णवेणां च निम्नगाम् ॥
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकाम् अपि ॥
वेदस्मृतिं वेतसिनीं त्रिदिवाम् इष्कुमालिनीम् ॥
करीषिणीं चित्रवहां चित्रसेनां च निम्नगाम् ॥
गोमतीं धूतपापां च वन्दनां च महानदीम् ॥
कौशिकीं त्रिदिवां कृत्यां विचित्रां लोहतारिणीम् ॥
रथस्थां शतकुम्भां च सरयूं च नरेश्वर ॥
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा ॥
शतावरीं पयोष्णीं च परां भैमरथीं तथा ॥
कावेरीं चुलुकां चापि वापीं शतबलाम् अपि ॥
निचीरां महितां चापि सुप्रयोगां नराधिप ॥
पवित्रां कुण्डलां सिन्धुं वाजिनीं पुरमालिनीम् ॥
पूर्वाभिरामां वीरां च भीमाम् ओघवतीं तथा ॥
पलाशिनीं पापहरां महेन्द्रां पिप्पलावतीम् ॥
पारिषेणाम् असिक्नीं च सरलां भारमर्दिनीम् ॥
पुरुहीं प्रवरां मेनां मोघां घृतवतीं तथा ॥
धूमत्याम् अतिकृष्णां च सूचीं छावीं च कौरव ॥
सदानीराम् अधृष्यां च कुशधारां महानदीम् ॥
शशिकान्तां शिवां चैव तथा वीरवतीम् अपि ॥
वास्तुं सुवास्तुं गौरीं च कम्पनां सहिरण्वतीम् ॥
हिरण्वतीं चित्रवतीं चित्रसेनां च निम्नगाम् ॥
रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिञ्जलाम् ॥
उपेन्द्रां बहुलां चैव कुचराम् अम्बुवाहिनीम् ॥
वैनन्दीं पिञ्जलां वेण्णां तुङ्गवेणां महानदीम् ॥
विदिशां कृष्णवेण्णां च ताम्रां च कपिलाम् अपि ॥
शलुं सुवामां वेदाश्वां हरिस्रावां महापगाम् ॥
शीघ्रां च पिच्छिलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् ॥
कौशिकीं निम्नगां शोणां बाहुदाम् अथ चन्दनाम् ॥
दुर्गाम् अन्तःशिलां चैव ब्रह्ममेध्यां बृहद्वतीम् ॥
चरक्षां महिरोहीं च तथा जम्बुनदीम् अपि ॥
सुनसां तमसां दासीं त्रसाम् अन्यां वराणसीम् ॥
लोलोद्धृतकरां चैव पूर्णाशां च महानदीम् ॥
मानवीं वृषभां चैव महानद्यो जनाधिप ॥
सदानिरामयां वृत्यां मन्दगां मन्दवाहिनीम् ॥
ब्रह्माणीं च महागौरीं दुर्गाम् अपि च भारत ॥
चित्रोपलां चित्रबर्हां मञ्जुं मकरवाहिनीम् ॥
मन्दाकिनीं वैतरणीं कोकां चैव महानदीम् ॥
शुक्तिमतीम् अरण्यां च पुष्पवेण्युत्पलावतीम् ॥
लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषभङ्गिनीम् ॥
कुमारीम् ऋषिकुल्यां च ब्रह्मकुल्यां च भारत ॥
सरस्वतीः सुपुण्याश् च सर्वा गङ्गाश् च मारिष ॥
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश् चैव महाबलाः ॥
तथा नद्यस् त्व् अप्रकाशाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
इत्य् एताः सरितो राजन् समाख्याता यथास्मृति ॥
nadīḥ pibanti bahulā gaṅgāṃ sindhuṃ sarasvatīm ||
godāvarīṃ narmadāṃ ca bāhudāṃ ca mahānadīm ||
śatadruṃ candrabhāgāṃ ca yamunāṃ ca mahānadīm ||
dṛṣadvatīṃ vipāśāṃ ca vipāpāṃ sthūlavālukām ||
nadīṃ vetravatīṃ caiva kṛṣṇaveṇāṃ ca nimnagām ||
irāvatīṃ vitastāṃ ca payoṣṇīṃ devikām api ||
vedasmṛtiṃ vetasinīṃ tridivām iṣkumālinīm ||
karīṣiṇīṃ citravahāṃ citrasenāṃ ca nimnagām ||
gomatīṃ dhūtapāpāṃ ca vandanāṃ ca mahānadīm ||
kauśikīṃ tridivāṃ kṛtyāṃ vicitrāṃ lohatāriṇīm ||
rathasthāṃ śatakumbhāṃ ca sarayūṃ ca nareśvara ||
carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ diśaṃ tathā ||
śatāvarīṃ payoṣṇīṃ ca parāṃ bhaimarathīṃ tathā ||
kāverīṃ culukāṃ cāpi vāpīṃ śatabalām api ||
nicīrāṃ mahitāṃ cāpi suprayogāṃ narādhipa ||
pavitrāṃ kuṇḍalāṃ sindhuṃ vājinīṃ puramālinīm ||
pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmām oghavatīṃ tathā ||
palāśinīṃ pāpaharāṃ mahendrāṃ pippalāvatīm ||
pāriṣeṇām asiknīṃ ca saralāṃ bhāramardinīm ||
puruhīṃ pravarāṃ menāṃ moghāṃ ghṛtavatīṃ tathā ||
dhūmatyām atikṛṣṇāṃ ca sūcīṃ chāvīṃ ca kaurava ||
sadānīrām adhṛṣyāṃ ca kuśadhārāṃ mahānadīm ||
śaśikāntāṃ śivāṃ caiva tathā vīravatīm api ||
vāstuṃ suvāstuṃ gaurīṃ ca kampanāṃ sahiraṇvatīm ||
hiraṇvatīṃ citravatīṃ citrasenāṃ ca nimnagām ||
rathacitrāṃ jyotirathāṃ viśvāmitrāṃ kapiñjalām ||
upendrāṃ bahulāṃ caiva kucarām ambuvāhinīm ||
vainandīṃ piñjalāṃ veṇṇāṃ tuṅgaveṇāṃ mahānadīm ||
vidiśāṃ kṛṣṇaveṇṇāṃ ca tāmrāṃ ca kapilām api ||
śaluṃ suvāmāṃ vedāśvāṃ harisrāvāṃ mahāpagām ||
śīghrāṃ ca picchilāṃ caiva bhāradvājīṃ ca nimnagām ||
kauśikīṃ nimnagāṃ śoṇāṃ bāhudām atha candanām ||
durgām antaḥśilāṃ caiva brahmamedhyāṃ bṛhadvatīm ||
carakṣāṃ mahirohīṃ ca tathā jambunadīm api ||
sunasāṃ tamasāṃ dāsīṃ trasām anyāṃ varāṇasīm ||
loloddhṛtakarāṃ caiva pūrṇāśāṃ ca mahānadīm ||
mānavīṃ vṛṣabhāṃ caiva mahānadyo janādhipa ||
sadānirāmayāṃ vṛtyāṃ mandagāṃ mandavāhinīm ||
brahmāṇīṃ ca mahāgaurīṃ durgām api ca bhārata ||
citropalāṃ citrabarhāṃ mañjuṃ makaravāhinīm ||
mandākinīṃ vaitaraṇīṃ kokāṃ caiva mahānadīm ||
śuktimatīm araṇyāṃ ca puṣpaveṇyutpalāvatīm ||
lohityāṃ karatoyāṃ ca tathaiva vṛṣabhaṅginīm ||
kumārīm ṛṣikulyāṃ ca brahmakulyāṃ ca bhārata ||
sarasvatīḥ supuṇyāś ca sarvā gaṅgāś ca māriṣa ||
viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāś caiva mahābalāḥ ||
tathā nadyas tv aprakāśāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
ity etāḥ sarito rājan samākhyātā yathāsmṛti ||
Their people make use of the waters of many rivers: the Ganga, Sindhu, Sarasvati, Godavari, Narmada, and the great Bahuda; the Shatadru, Chandrabhaga, and the great Yamuna; the Drishadvati, Vipasha, Vipapa, and Sthulavaluka; the Vetravati and the Krishnavena flowing to the lowlands; the Iravati, Vitasta, Payoshni, and Devika; the Vedasmriti, Vetasini, Tridiva, and Ishkumalini; the Karishini, Chitravaha, and Chitrasena flowing to the lowlands; the Gomati, Dhutapapa, and the great Vandana; the Kaushiki, Tridiva, Kritya, Vichitra, and Lohatarini; the Rathastha, Shatakumbha, and Sarayu, O lord of men; the Charmanvati, Vetravati, Hastisoma, and likewise Disha; the Shatavari, Payoshni, Para, and likewise Bhaimarathi; the Kaveri, Chuluka, Vapi, and also Shatabala; the Nichira, Mahita, and Suprayoga, O lord of men; the Pavitra, Kundala, Sindhu, Vajini, and Puramalini; the Purvabhirama, Vira, Bhima, and likewise Oghavati; the Palashini, Papahara, Mahendra, and Pippalavati; the Parishena, Asikni, Sarala, and Bharamardini; the Puruhi, Pravara, Mena, Mogha, and likewise Ghritavati; the Dhumatya, Atikrishna, Suchi, and Chhavi, O Kaurava; the Sadanira, Adhrishya, and the great Kushadhara; the Shashikanta and Shiva, and likewise Viravati; the Vastu, Suvastu, Gauri, Kampana, and Sahiranvati; the Hiranvati and Chitravati, and Chitrasena flowing to the lowlands; the Rathachitra, Jyotiratha, Vishvamitra, and Kapinjala; the Upendra, Bahula, Kuchara, and Ambuvahini; the Vainandi, Pinjala, Venna, and the great Tungavena; the Vidisha, Krishnavenna, Tamra, and also Kapila; the Shalu, Suvama, Vedashva, and the great Harisrava; the Shighra and Pichchhila, and the Bharadvaji flowing to the lowlands; the Kaushiki, Nimnaga, Shona, Bahuda, and Chandana; the Durga, Antashila, Brahmamedhya, and Brihadvati; the Charaksha and Mahirohi, and likewise Jambunadi; the Sunasa, Tamasa, Dasi, Trasa, and Varanasi; the Loloddhritakara and the great Purnasha; the Manavi and Vrishabha — great rivers, O lord of the people; the Sadaniramaya, Vritya, Mandaga, and Mandavahini; the Brahmani, Mahagauri, and also Durga, O Bharata; the Chitropala, Chitrabarha, Manju, and Makaravahini; the Mandakini, Vaitarani, and the great Koka; the Shuktimati, Aranya, and Pushpavenyutpalavati; the Lohitya, Karatoya, and likewise Vrishabhangini; and the Kumari, Rishikulya, and Brahmakulya, O Bharata. All these Sarasvatis, most sacred, and all these Gangas, O worthy one, are mothers of the world, and all of them are of great might. There are also hundreds and thousands of lesser-known rivers besides. Thus, O king, have these rivers been named, as far as I recall.
b3181f1db26b · published Jul 17, 2026, 8:37:17 PM UTC
Available inRUENPage between verses with
This roster of rivers presents Bharata-varsha as a land nourished by countless sacred streams. The rivers are called mothers of the world: they sustain life, purify, and bind the regions together, a reminder that the land is precious not as mere property to be owned, but as a gift through which living beings receive their sustenance.