Mahabharata
Yudhiṣṭhira Strikes Down Duryodhana8.20.19-32
8744 / 15823
Mahabharata · 8.20.19-32
Devanāgarī

ततो युधिष्ठिरो राजा तव पुत्रं त्रिभिः शरैः ॥
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगो दुरासदः ॥
प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिम् ॥
पञ्चभिर् निशितैर् बाणैर् हेमपुङ्खैः शिलाशितैः ॥
ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारत ॥
सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा ॥
ताम् आपतन्तीं सहसा धर्मराजः शिलाशितैः ॥
त्रिभिश् चिच्छेद सहसा तं च विव्याध सप्तभिः ॥
निपपात ततः साथ हेमदण्डा महाघना ॥
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच् छिखिसंनिभा ॥
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस् तव विशां पते ॥
नवभिर् निशितैर् भल्लैर् निजघान युधिष्ठिरम् ॥
सो ऽतिविद्धो बलवताम् अग्रणीः शत्रुतापनः ॥
दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः ॥
समाधत्त च तं बाणं धनुष्य् उग्रं महाबलः ॥
चिक्षेप च ततो राजा राज्ञः क्रुद्धः पराक्रमी ॥
स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम् ॥
व्यमोहयत राजानं धरणीं च जगाम ह ॥
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदाम् उद्यम्य वेगितः ॥
विधित्सुः कलहस्यान्तम् अभिदुद्राव पाण्डवम् ॥
तम् आलक्ष्योद्यतगदं दण्डहस्तम् इवान्तकम् ॥
धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत् तव सूनवे ॥
दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलिताम् इव ॥
रथस्थः स तया विद्धो वर्म भित्त्वा महाहवे ॥
भृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च ॥
ततस् त्वरितम् आगत्य कृतवर्मा तवात्मजम् ॥
प्रत्यपद्यत राजानं मग्नं वै व्यसनार्णवे ॥
भीमो ऽपि महतीं गृह्य गदां हेमपरिष्कृताम् ॥
अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणम् आहवे ॥
एवं तद् अभवद् युद्धं त्वदीयानां परैः सह ॥

Transliteration (IAST)

tato yudhiṣṭhiro rājā tava putraṃ tribhiḥ śaraiḥ ||
ājaghānorasi kruddho vajravego durāsadaḥ ||
prativivyādha taṃ tūrṇaṃ tava putro mahīpatim ||
pañcabhir niśitair bāṇair hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||
tato duryodhano rājā śaktiṃ cikṣepa bhārata ||
sarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ maholkāpratimāṃ tadā ||
tām āpatantīṃ sahasā dharmarājaḥ śilāśitaiḥ ||
tribhiś ciccheda sahasā taṃ ca vivyādha saptabhiḥ ||
nipapāta tataḥ sātha hemadaṇḍā mahāghanā ||
nipatantī maholkeva vyarājac chikhisaṃnibhā ||
śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putras tava viśāṃ pate ||
navabhir niśitair bhallair nijaghāna yudhiṣṭhiram ||
so 'tividdho balavatām agraṇīḥ śatrutāpanaḥ ||
duryodhanaṃ samuddiśya bāṇaṃ jagrāha satvaraḥ ||
samādhatta ca taṃ bāṇaṃ dhanuṣy ugraṃ mahābalaḥ ||
cikṣepa ca tato rājā rājñaḥ kruddhaḥ parākramī ||
sa tu bāṇaḥ samāsādya tava putraṃ mahāratham ||
vyamohayata rājānaṃ dharaṇīṃ ca jagāma ha ||
tato duryodhanaḥ kruddho gadām udyamya vegitaḥ ||
vidhitsuḥ kalahasyāntam abhidudrāva pāṇḍavam ||
tam ālakṣyodyatagadaṃ daṇḍahastam ivāntakam ||
dharmarājo mahāśaktiṃ prāhiṇot tava sūnave ||
dīpyamānāṃ mahāvegāṃ maholkāṃ jvalitām iva ||
rathasthaḥ sa tayā viddho varma bhittvā mahāhave ||
bhṛśaṃ saṃvignahṛdayaḥ papāta ca mumoha ca ||
tatas tvaritam āgatya kṛtavarmā tavātmajam ||
pratyapadyata rājānaṃ magnaṃ vai vyasanārṇave ||
bhīmo 'pi mahatīṃ gṛhya gadāṃ hemapariṣkṛtām ||
abhidudrāva vegena kṛtavarmāṇam āhave ||
evaṃ tad abhavad yuddhaṃ tvadīyānāṃ paraiḥ saha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः युधिष्ठिरः राजाtataḥ yudhiṣṭhiraḥ rājāзатем царь Юдхиштхира; тогда Юдхиштхира
तव पुत्रम् त्रिभिः शरैःtava putram tribhiḥ śaraiḥтвоего сына тремя стрелами; Дурьодхану тремя
आजघान उरसि क्रुद्धःājaghāna urasi kruddhaḥударил в грудь разгневанный; поразил в грудь
वज्रवेगः दुरासदःvajravegaḥ durāsadaḥваджроподобно быстрый, труднодоступный; неодолимый и стремительный
प्रतिविव्याध तम् तूर्णम्prativivyādha tam tūrṇamответно пронзил его быстро; быстро ранил его
तव पुत्रः महीपतिम्tava putraḥ mahīpatimтвой сын царя; Дурьодхана царя
पञ्चभिः निशितैः बाणैःpañcabhiḥ niśitaiḥ bāṇaiḥпятью острыми стрелами; пятью стрелами
हेमपुङ्खैः शिलाशितैःhemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥзолотопёрыми, камнем отточенными; золотопёрыми острыми
ततः दुर्योधनः राजाtataḥ duryodhanaḥ rājāзатем царь Дурьодхана; тогда Дурьодхана
शक्तिम् चिक्षेप भारतśaktim cikṣepa bhārataшакти метнул, Бхарата; бросил копьё
सर्वपारशवीम् तीक्ष्णाम्sarvapāraśavīm tīkṣṇāmцеликом железную, острую; острое железное
महोल्काप्रतिमाम् तदाmaholkāpratimām tadāвеликой головне подобную тогда; словно пылающий метеор
ताम् आपतन्तीम् सहसाtām āpatantīm sahasāеё падающую внезапно; налетевшую вдруг
धर्मराजः शिलाशितैःdharmarājaḥ śilāśitaiḥДхармараджа отточенными стрелами; Юдхиштхира острыми
त्रिभिः चिच्छेद सहसाtribhiḥ ciccheda sahasāтремя рассёк мгновенно; сразу разрубил
तम् च विव्याध सप्तभिःtam ca vivyādha saptabhiḥи его пронзил семью; ранил семью
निपपात ततः सा अथnipapāta tataḥ sā athaупала затем она тогда; после этого упала
हेमदण्डा महाघनाhemadaṇḍā mahāghanāзолотодревковая, очень тяжёлая; тяжёлая с золотым древком
निपतन्ती महोल्का इवnipatantī maholkā ivaпадая как великая головня; словно метеор
व्यराजत् शिखिसंनिभाvyarājat śikhisaṃnibhāсияла огнеподобная; похожая на пламя
शक्तिम् विनिहताम् दृष्ट्वाśaktim vinihatām dṛṣṭvāшакти уничтоженной увидев; увидев разбитое копьё
पुत्रः तव विशाम् पतेputraḥ tava viśām pateсын твой, владыка людей; твой сын
नवभिः निशितैः भल्लैःnavabhiḥ niśitaiḥ bhallaiḥдевятью острыми бхаллами; девятью стрелами
निजघान युधिष्ठिरम्nijaghāna yudhiṣṭhiramпоразил Юдхиштхиру; ударил Юдхиштхиру
सः अतिविद्धः बलवताम्saḥ atividdhaḥ balavatāmон, сильно пронзённый сильнейшими; тяжело раненный
अग्रणीः शत्रुतापनःagraṇīḥ śatrutāpanaḥпервый, врагов мучитель; лучший воин
दुर्योधनम् समुद्दिश्यduryodhanam samuddiśyaна Дурьодхану нацелившись; избрав Дурьодхану
बाणम् जग्राह सत्वरःbāṇam jagrāha satvaraḥстрелу взял быстро; схватил стрелу
समाधत्त च तम् बाणम्samādhatta ca tam bāṇamи наложил ту стрелу; положил на тетиву
धनुषि उग्रम् महाबलःdhanuṣi ugram mahābalaḥна лук грозную, могучий; грозную стрелу
चिक्षेप च ततः राजाcikṣepa ca tataḥ rājāи метнул затем царь; тогда выпустил
राज्ञः क्रुद्धः पराक्रमीrājñaḥ kruddhaḥ parākramīв царя разгневанный, доблестный; яростный герой
सः तु बाणः समासाद्यsaḥ tu bāṇaḥ samāsādyaта же стрела достигнув; та стрела настигла
तव पुत्रम् महारथम्tava putram mahārathamтвоего сына, махаратху; Дурьодхану-махаратху
व्यमोहयत राजानम्vyamohayata rājānamлишила сознания царя; ошеломила царя
धरणीम् च जगाम हdharaṇīm ca jagāma haи на землю ушла; вошла в землю
ततः दुर्योधनः क्रुद्धःtataḥ duryodhanaḥ kruddhaḥзатем Дурьодхана разгневанный; тогда гневный Дурьодхана
गदाम् उद्यम्य वेगितःgadām udyamya vegitaḥпалицу подняв стремительно; подняв булаву
विधित्सुः कलहस्य अन्तम्vidhitsuḥ kalahasya antamжелая сделать конец ссоре; кончить поединок
अभिदुद्राव पाण्डवम्abhidudrāva pāṇḍavamпобежал на Пандаву; ринулся на Пандаву
तम् आलक्ष्य उद्यतगदम्tam ālakṣya udyatagadamего увидев с поднятой палицей; увидев его с булавой
दण्डहस्तम् इव अन्तकम्daṇḍahastam iva antakamкак Антаку с жезлом; словно Смерть с посохом
धर्मराजः महाशक्तिम्dharmarājaḥ mahāśaktimДхармараджа великую шакти; Юдхиштхира копьё
प्राहिणोत् तव सूनवेprāhiṇot tava sūnaveпослал в твоего сына; метнул в Дурьодхану
दीप्यमानाम् महावेगाम्dīpyamānām mahāvegāmсияющую, великоскоростную; пылающую и быструю
महोल्काम् ज्वलिताम् इवmaholkām jvalitām ivaкак великий пылающий метеор; словно огненный болид
रथस्थः सः तया विद्धःrathasthaḥ saḥ tayā viddhaḥна колеснице стоящий он ею пронзённый; он был поражён
वर्म भित्त्वा महाहवेvarma bhittvā mahāhaveброню пробив в великом бою; пробив доспех
भृशम् संविग्नहृदयःbhṛśam saṃvignahṛdayaḥсильно потрясённый сердцем; страшно поражённый
पपात च मुमोह चpapāta ca mumoha caупал и потерял сознание; рухнул без чувств
ततः त्वरितम् आगत्यtataḥ tvaritam āgatyaзатем быстро придя; тут же подоспев
कृतवर्मा तव आत्मजम्kṛtavarmā tava ātmajamКритаварман твоего сына; Критаварман Дурьодхану
प्रत्यपद्यत राजानम्pratyapadyata rājānamподхватил царя; принял царя
मग्नम् वै व्यसनार्णवेmagnam vai vyasanārṇaveпогружённого в океан беды; тонущего в бедствии
भीमः अपि महतीम् गृह्यbhīmaḥ api mahatīm gṛhyaБхима же большую взяв; Бхима взял огромную
गदाम् हेमपरिष्कृताम्gadām hemapariṣkṛtāmпалицу золотом украшенную; золотоукрашенную булаву
अभिदुद्राव वेगेनabhidudrāva vegenaринулся стремительно; быстро бросился
कृतवर्माणम् आहवेkṛtavarmāṇam āhaveна Критавармана в бою; к Критаварману
एवम् तत् अभवत् युद्धम्evam tat abhavat yuddhamтакой тот был бой; так происходила битва
त्वदीयानाम् परैः सहtvadīyānām paraiḥ sahaтвоих с противниками; твоих воинов с врагами
Translation

Затем царь Юдхиштхира, разгневанный, неодолимый и стремительный, как удар ваджры, тремя стрелами поразил твоего сына в грудь. Твой сын быстро ответил царю пятью острыми золотопёрыми стрелами, отточенными на камне. Тогда царь Дурьодхана метнул острую, целиком железную шакти, похожую на пылающий метеор. Когда она внезапно налетела, Дхармараджа тремя острыми стрелами сразу рассёк её и ещё семью стрелами ранил Дурьодхану. Тяжёлая шакти с золотым древком упала, сияя, как огненный метеор. Увидев, что его копьё уничтожено, твой сын, о владыка людей, девятью острыми бхаллами поразил Юдхиштхиру. Тяжело раненный, этот первый среди сильных и мучитель врагов быстро взял стрелу, нацелился на Дурьодхану, наложил на лук грозную стрелу и, разгневанный доблестный царь, выпустил её в царя. Та стрела настигла твоего сына-махаратху, лишила царя сознания и ушла в землю. Тогда разгневанный Дурьодхана, подняв палицу и желая положить конец поединку, бросился на Пандаву. Дхармараджа увидел его с поднятой палицей, словно Антаку с жезлом, и метнул в твоего сына великую шакти, сияющую и стремительную, как пылающий метеор. Она пробила броню Дурьодханы в великом бою; стоя на колеснице, он был поражён ею, страшно содрогнулся сердцем, упал и лишился чувств. Тогда Критаварман быстро подоспел и подхватил твоего сына, царя, погружённого в океан беды. А Бхима, взяв огромную палицу, украшенную золотом, стремительно бросился в бою на Критавармана. Таков был бой твоих воинов с их противниками».

Version

ec90975b1212 · published Jun 20, 2026, 4:38:16 AM UTC

Available inRU

Page between verses with