Mahabharata
Arjuna Checks Karṇa and the Day's Battle Ends8.21.1-8
8745 / 15823
Mahabharata · 8.21.1-8
Devanāgarī

संजय उवाच
ततः कर्णं पुरस्कृत्य त्वदीया युद्धदुर्मदाः ॥
पुनर् आवृत्य संग्रामं चक्रुर् देवासुरोपमम् ॥
द्विरदरथनराश्वशङ्खशब्दैः; परिहृषिता विविधैश् च शस्त्रपातैः ॥
द्विरदरथपदातिसार्थवाहाः; परिपतिताभिमुखाः प्रजह्रिरे ते ॥
शरपरशुवरासिपट्टिशैर्; इषुभिर् अनेकविधैश् च सादिताः ॥
द्विरदरथहया महाहवे; वरपुरुषैः पुरुषाश् च वाहनैः ॥
कमलदिनकरेन्दुसंनिभैः; सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः ॥
रुचिरमुकुटकुण्डलैर् मही; पुरुषशिरोभिर् अवस्तृता बभौ ॥
परिघमुसलशक्तितोमरैर्; नखरभुशुण्डिगदाशतैर् द्रुताः ॥
द्विरदनरहयाः सहस्रशो; रुधिरनदीप्रवहास् तदाभवन् ॥
प्रहतनररथाश्वकुञ्जरं; प्रतिभयदर्शनम् उल्बणं तदा ॥
तद् अहितनिहतं बभौ बलं; पितृपतिराष्ट्रम् इव प्रजाक्षये ॥
अथ तव नरदेव सैनिकास्; तव च सुताः सुरसूनुसंनिभाः ॥
अमितबलपुरःसरा रणे; कुरुवृषभाः शिनिपुत्रम् अभ्ययुः ॥
तद् अतिरुचिरभीमम् आबभौ; पुरुषवराश्वरथद्विपाकुलम् ॥
लवणजलसमुद्धतस्वनं; बलम् अमरासुरसैन्यसंनिभम् ॥

Transliteration (IAST)

saṃjaya uvāca
tataḥ karṇaṃ puraskṛtya tvadīyā yuddhadurmadāḥ ||
punar āvṛtya saṃgrāmaṃ cakrur devāsuropamam ||
dviradarathanarāśvaśaṅkhaśabdaiḥ; parihṛṣitā vividhaiś ca śastrapātaiḥ ||
dviradarathapadātisārthavāhāḥ; paripatitābhimukhāḥ prajahrire te ||
śaraparaśuvarāsipaṭṭiśair; iṣubhir anekavidhaiś ca sāditāḥ ||
dviradarathahayā mahāhave; varapuruṣaiḥ puruṣāś ca vāhanaiḥ ||
kamaladinakarendusaṃnibhaiḥ; sitadaśanaiḥ sumukhākṣināsikaiḥ ||
ruciramukuṭakuṇḍalair mahī; puruṣaśirobhir avastṛtā babhau ||
parighamusalaśaktitomarair; nakharabhuśuṇḍigadāśatair drutāḥ ||
dviradanarahayāḥ sahasraśo; rudhiranadīpravahās tadābhavan ||
prahatanararathāśvakuñjaraṃ; pratibhayadarśanam ulbaṇaṃ tadā ||
tad ahitanihataṃ babhau balaṃ; pitṛpatirāṣṭram iva prajākṣaye ||
atha tava naradeva sainikās; tava ca sutāḥ surasūnusaṃnibhāḥ ||
amitabalapuraḥsarā raṇe; kuruvṛṣabhāḥ śiniputram abhyayuḥ ||
tad atirucirabhīmam ābabhau; puruṣavarāśvarathadvipākulam ||
lavaṇajalasamuddhatasvanaṃ; balam amarāsurasainyasaṃnibham ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
ततः कर्णम् पुरस्कृत्यtataḥ karṇam puraskṛtyaзатем Карну впереди поставив; выставив Карну впереди
त्वदीयाः युद्धदुर्मदाःtvadīyāḥ yuddhadurmadāḥтвои, боем опьянённые; твои неистовые воины
पुनः आवृत्य संग्रामम्punaḥ āvṛtya saṃgrāmamснова вернувшись к битве; возобновив сражение
चक्रुः देवासुरौपमम्cakruḥ devāsuraupamamсделали богам-асурам подобным; как битву богов с асурами
द्विरदरथनराश्वशङ्खशब्दैःdviradarathanarāśvaśaṅkhaśabdaiḥзвуками слонов, колесниц, людей, коней, раковин; общим боевым грохотом
परिहृषिताः विविधैः च शस्त्रपातैःparihṛṣitāḥ vividhaiḥ ca śastrapātaiḥвозбуждённые и разными падениями оружия; радостные от ударов
द्विरदरथपदातिसार्थवाहाःdviradarathapadātisārthavāhāḥпогонщики слонов, колесничие, пешие, вожаки; предводители разных войск
परिपतिताभिमुखाः प्रजह्रिरे तेparipatitābhimukhāḥ prajahrire teналетевшие лицом к лицу били они; они ударили прямо
शरपरशुवरासिपट्टिशैःśaraparaśuvarāsipaṭṭiśaiḥстрелами, топорами, мечами, паттишами; разным оружием
इषुभिः अनेकविधैः च सादिताःiṣubhiḥ anekavidhaiḥ ca sāditāḥи стрелами многих видов сражённые; поваленные стрелами
द्विरदरथहया महाहवेdviradarathahayā mahāhaveслоны, колесницы, кони в великом бою; боевые животные
वरपुरुषैः पुरुषाः च वाहनैःvarapuruṣaiḥ puruṣāḥ ca vāhanaiḥлучшими мужами и люди средствами передвижения; люди и повозки
कमलदिनकरेन्दुसंनिभैःkamaladinakarendusaṃnibhaiḥлотосу, солнцу, луне подобными; светлыми как лотосы
सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैःsitadaśanaiḥ sumukhākṣināsikaiḥбелозубыми, с прекрасными лицами, глазами, носами; красиволикими головами
रुचिरमुकुटकुण्डलैः महीruciramukuṭakuṇḍalaiḥ mahīпрекрасными венцами и серьгами земля; земля с украшенными
पुरुषशिरोभिः अवस्तृता बभौpuruṣaśirobhiḥ avastṛtā babhauчеловеческими головами покрытая сияла; покрытая головами
परिघमुसलशक्तितोमरैःparighamusalaśaktitomaraiḥпалицами, мусалами, шакти, томарами; тяжёлым оружием
नखरभुशुण्डिगदाशतैः द्रुताःnakharabhuśuṇḍigadāśataiḥ drutāḥсотнями когтей, бхушунди, булав поражённые; разбитые ударами
द्विरदनरहयाः सहस्रशःdviradanarahayāḥ sahasraśaḥслоны, люди и кони тысячами; тысячи бойцов
रुधिरनदीप्रवहाः तदा अभवन्rudhiranadīpravahāḥ tadā abhavanпотоками кровавой реки тогда стали; стали кровавыми потоками
प्रहतनररथाश्वकुञ्जरम्prahatanararathāśvakuñjaramс убитыми людьми, колесницами, конями, слонами; с побитыми войсками
प्रतिभयदर्शनम् उल्बणम् तदाpratibhayadarśanam ulbaṇam tadāстрашное видом, ужасное тогда; ужасное зрелище
तत् अहितनिहतम् बभौ बलम्tat ahitanihatam babhau balamто врагами сражённое войско сияло; разбитая армия выглядела
पितृपतिराष्ट्रम् इव प्रजाक्षयेpitṛpatirāṣṭram iva prajākṣayeкак царство владыки предков при гибели существ; как царство Ямы
अथ तव नरदेव सैनिकाःatha tava naradeva sainikāḥзатем твои, царь людей, воины; твои воины
तव च सुताः सुरसूनुसंनिभाःtava ca sutāḥ surasūnusaṃnibhāḥи твои сыновья, богосынам подобные; подобные сыновьям богов
अमितबलपुरःसराः रणेamitabalapuraḥsarāḥ raṇeс огромной силой впереди в бою; с сильным авангардом
कुरुवृषभाः शिनिपुत्रम् अभ्ययुःkuruvṛṣabhāḥ śiniputram abhyayuḥбыки Куру на сына Шини пошли; напали на Сатьяки
तत् अतिरुचिरभीमम् आबभौtat atirucirabhīmam ābabhauто очень прекрасное и страшное сияло; войско выглядело
पुरुषवराश्वरथद्विपाकुलम्puruṣavarāśvarathadvipākulamполное лучших людей, коней, колесниц, слонов; заполненное бойцами
लवणजलसमुद्धतस्वनम्lavaṇajalasamuddhatasvanamс гулом поднятого солёного моря; шумевшее как океан
बलम् अमरासुरसैन्यसंनिभम्balam amarāsurasainyasaṃnibhamвойско, подобное армиям богов и асуров; как небесная битва
Translation

Санджая сказал: «Затем твои воины, опьянённые боем, выставили Карну впереди, снова вернулись к сражению и сделали его подобным битве богов с асурами. От грохота слонов, колесниц, людей, коней и раковин, от падения разнообразного оружия воины приходили в восторг; погонщики слонов, колесничие, пехотинцы и вожаки отрядов налетали лицом к лицу и били друг друга. Стрелами, топорами, лучшими мечами, паттишами и множеством иных стрел в великом бою были сражены слоны, колесницы, кони, лучшие мужи, люди и их повозки. Земля сияла, покрытая человеческими головами, похожими на лотосы, солнце и луну, с белыми зубами, прекрасными лицами, глазами и носами, с красивыми венцами и серьгами. Поражённые палицами, мусалами, шакти, томарами, сотнями когтистого оружия, бхушунди и булав, слоны, люди и кони тысячами становились потоками кровавой реки. То войско, где были убитые люди, разбитые колесницы, кони и слоны, выглядело тогда страшно и ужасно; сражённое врагами, оно походило на царство Ямы во время гибели существ. Затем твои воины, о царь людей, и твои сыновья, подобные сыновьям богов, с огромной силой впереди, быки рода Куру, пошли в бою на сына Шини. Это прекрасное и страшное войско, полное лучших людей, коней, колесниц и слонов, шумело как поднятое солёное море и походило на армию богов и асуров».

Version

54ceb08784dc · published Jun 20, 2026, 4:41:34 AM UTC

Available inRU

Page between verses with