Mahabharata
The Seven Sarasvatīs; the Sage Maṅkaṇaka9.37.3-8
9508 / 15823
Mahabharata · 9.37.3-8
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
राजन् सप्त सरस्वत्यो याभिर् व्याप्तम् इदं जगत् ॥
आहूता बलवद्भिर् हि तत्र तत्र सरस्वती ॥
सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला मानसह्रदा ॥
सरस्वती ओघवती सुवेणुर् विमलोदका ॥
पितामहस्य महतो वर्तमाने महीतले ॥
वितते यज्ञवाटे वै समेतेषु द्विजातिषु ॥
पुण्याहघोषैर् विमलैर् वेदानां निनदैस् तथा ॥
देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन् यज्ञविधौ तदा ॥
तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे ॥
यजतस् तत्र सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना ॥
मनसा चिन्तिता ह्य् अर्था धर्मार्थकुशलैस् तदा ॥
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस् तत्र तत्र ह ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
rājan sapta sarasvatyo yābhir vyāptam idaṃ jagat ||
āhūtā balavadbhir hi tatra tatra sarasvatī ||
suprabhā kāñcanākṣī ca viśālā mānasahradā ||
sarasvatī oghavatī suveṇur vimalodakā ||
pitāmahasya mahato vartamāne mahītale ||
vitate yajñavāṭe vai sameteṣu dvijātiṣu ||
puṇyāhaghoṣair vimalair vedānāṃ ninadais tathā ||
deveṣu caiva vyagreṣu tasmin yajñavidhau tadā ||
tatra caiva mahārāja dīkṣite prapitāmahe ||
yajatas tatra satreṇa sarvakāmasamṛddhinā ||
manasā cintitā hy arthā dharmārthakuśalais tadā ||
upatiṣṭhanti rājendra dvijātīṃs tatra tatra ha ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
राजन् सप्त सरस्वत्यःrājan sapta sarasvatyaḥо царь, семь Сарасвати
याभिः व्याप्तम् इदं जगत्yābhiḥ vyāptam idaṃ jagatкоими пронизан этот мир
आहूता बलवद्भिः हिāhūtā balavadbhiḥ hiпризванная могучими
तत्र तत्र सरस्वतीtatra tatra sarasvatīтам и тут, Сарасвати
सुप्रभा काञ्चनाक्षी चsuprabhā kāñcanākṣī caСупрабха и Канчанакши
विशाला मानसह्रदाviśālā mānasahradāВишала, Манасахрада
सरस्वती ओघवतीsarasvatī oghavatīСарасвати, Огхавати
सुवेणुः विमलोदकाsuveṇuḥ vimalodakāСувену, Вималодака
पितामहस्य महतःpitāmahasya mahataḥу великого Питамахи (Брахмы)
वर्तमाने महीतलेvartamāne mahītaleна земле, при идущей
वितते यज्ञवाटे वैvitate yajñavāṭe vaiпри раскинутой жертвенной ограде
समेतेषु द्विजातिषुsameteṣu dvijātiṣuкогда собрались дваждырождённые
पुण्याहघोषैः विमलैःpuṇyāhaghoṣaiḥ vimalaiḥчистыми возгласами «пунья-аха»
वेदानां निनदैः तथाvedānāṃ ninadaiḥ tathāи звуками Вед
देवेषु च एव व्यग्रेषुdeveṣu ca eva vyagreṣuи когда боги были заняты
तस्मिन् यज्ञविधौ तदाtasmin yajñavidhau tadāв том жертвенном обряде тогда
तत्र च एव महाराजtatra ca eva mahārājaи там, о великий царь
दीक्षिते प्रपितामहेdīkṣite prapitāmaheкогда посвящён Прапитамаха
यजतः तत्र सत्रेणyajataḥ tatra satreṇaжертвующего там саттрой
सर्वकामसमृद्धिनाsarvakāmasamṛddhināбогатой всеми желанными благами
मनसा चिन्तिताः हि अर्थाःmanasā cintitāḥ hi arthāḥумом помысленные предметы
धर्मार्थकुशलैः तदाdharmārthakuśalaiḥ tadāискусными в дхарме и артхе, тогда
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्रupatiṣṭhanti rājendraприближались, о владыка царей
द्विजातीन् तत्र तत्र हdvijātīn tatra tatra haк дваждырождённым там и тут
Translation

Вайшампаяна сказал: «О царь, семь Сарасвати, коими пронизан этот мир, — призванная могучими, там и тут, Сарасвати: Супрабха и Канчанакши, Вишала, Манасахрада, Сарасвати Огхавати, Сувену, Вималодака. У великого Питамахи на земле, при раскинутой жертвенной ограде, когда собрались дваждырождённые, с чистыми возгласами „пунья-аха“ и звуками Вед, когда боги были заняты в том жертвенном обряде тогда, — и там, о великий царь, когда посвящён был Прапитамаха, жертвующего там саттрой, богатой всеми желанными благами, — умом помысленные предметы, искусными в дхарме и артхе, тогда приближались, о владыка царей, к дваждырождённым там и тут».

Version

b2dd794ebe53 · published Jun 20, 2026, 4:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with