Mahabharata
Kṛṣṇa Saves Bhīma from Dhṛtarāṣṭra11.11.7-12
9891 / 15823
Mahabharata · 11.11.7-12
Devanāgarī

क्व नु धर्मज्ञता राज्ञः क्व नु साद्यानृशंसता ॥
यदावधीत् पितॄन् भ्रातॄन् गुरून् पुत्रान् सखीन् अपि ॥
घातयित्वा कथं द्रोणं भीष्मं चापि पितामहम् ॥
मनस् ते ऽभून् महाबाहो हत्वा चापि जयद्रथम् ॥
किं नु राज्येन ते कार्यं पितॄन् भ्रातॄन् अपश्यतः ॥
अभिमन्युं च दुर्धर्षं द्रौपदेयांश् च भारत ॥
अतीत्य ता महाबाहुः क्रोशन्तीः कुररीर् इव ॥
ववन्दे पितरं ज्येष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
ततो ऽभिवाद्य पितरं धर्मेणामित्रकर्शनाः ॥
न्यवेदयन्त नामानि पाण्डवास् ते ऽपि सर्वशः ॥
तम् आत्मजान्तकरणं पिता पुत्रवधार्दितः ॥
अप्रीयमाणः शोकार्तः पाण्डवं परिषस्वजे ॥

Transliteration (IAST)

kva nu dharmajñatā rājñaḥ kva nu sādyānṛśaṃsatā ||
yadāvadhīt pitṝn bhrātṝn gurūn putrān sakhīn api ||
ghātayitvā kathaṃ droṇaṃ bhīṣmaṃ cāpi pitāmaham ||
manas te 'bhūn mahābāho hatvā cāpi jayadratham ||
kiṃ nu rājyena te kāryaṃ pitṝn bhrātṝn apaśyataḥ ||
abhimanyuṃ ca durdharṣaṃ draupadeyāṃś ca bhārata ||
atītya tā mahābāhuḥ krośantīḥ kurarīr iva ||
vavande pitaraṃ jyeṣṭhaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
tato 'bhivādya pitaraṃ dharmeṇāmitrakarśanāḥ ||
nyavedayanta nāmāni pāṇḍavās te 'pi sarvaśaḥ ||
tam ātmajāntakaraṇaṃ pitā putravadhārditaḥ ||
aprīyamāṇaḥ śokārtaḥ pāṇḍavaṃ pariṣasvaje ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
क्व नु धर्मज्ञता राज्ञःkva nu dharmajñatā rājñaḥгде же знание дхармы царя; где его праведность
क्व नु सा अद्य अनृशंसताkva nu sā adya anṛśaṃsatāгде же сегодня та незлобивость; где милосердие
यद् अवधीत् पितॄन् भ्रातॄन्yad avadhīt pitṝn bhrātṝnчто убил отцов, братьев; если убил старших
गुरून् पुत्रान् सखीन् अपिgurūn putrān sakhīn apiучителей, сыновей, друзей также; учителей и близких
घातयित्वा कथम् द्रोणम्ghātayitvā katham droṇamубив как Дрону; после убийства Дроны
भीष्मम् च अपि पितामहम्bhīṣmam ca api pitāmahamи Бхишму также, деда; и Бхишмы
मनः ते अभूत् महाबाहोmanaḥ te abhūt mahābāhoум твой был, мощнорукий; как сердце выдержало
हत्वा च अपि जयद्रथम्hatvā ca api jayadrathamи убив Джаядратху также; и после Джаядратхи
किम् नु राज्येन ते कार्यम्kim nu rājyena te kāryamчто же тебе делать с царством; зачем царство
पितॄन् भ्रातॄन् अपश्यतःpitṝn bhrātṝn apaśyataḥне видящему отцов и братьев; без родных
अभिमन्युम् च दुर्धर्षम्abhimanyum ca durdharṣamи неприступного Абхиманью; Абхиманью
द्रौपदेयान् च भारतdraupadeyān ca bhārataи сыновей Драупади, Бхарата; детей Драупади
अतीत्य ताः महाबाहुःatītya tāḥ mahābāhuḥпройдя мимо них, мощнорукий; минуя женщин
क्रोशन्तीः कुररीः इवkrośantīḥ kurarīḥ ivaкричащих как курари; рыдающих птиц
ववन्दे पितरम् ज्येष्ठम्vavande pitaram jyeṣṭhamпоклонился старшему отцу; почтил Дхритараштру
धर्मराजः युधिष्ठिरःdharmarājaḥ yudhiṣṭhiraḥДхармараджа Юдхиштхира; Юдхиштхира
ततः अभिवाद्य पितरम्tataḥ abhivādya pitaramзатем, приветствовав отца; поклонившись ему
धर्मेण अमित्रकर्शनाःdharmeṇa amitrakarśanāḥпо дхарме, мучители врагов; согласно долгу
न्यवेदयन्त नामानिnyavedayanta nāmāniназвали имена; представились
पाण्डवाः ते अपि सर्वशःpāṇḍavāḥ te api sarvaśaḥПандавы те все полностью; все братья
तम् आत्मजान्तकरणम्tam ātmajāntakaraṇamего, сделавшего конец сыновьям; виновника смерти детей
पिता पुत्रवध आर्दितःpitā putravadha ārditaḥотец, убийством сыновей мучимый; Дхритараштра
अप्रीयमाणः शोकार्तःaprīyamāṇaḥ śokārtaḥне радуясь, скорбью мучимый; без любви
पाण्डवम् परिषस्वजेpāṇḍavam pariṣasvajeПандаву обнял; обнял Юдхиштхиру
Translation

Женщины говорили: «Где же знание дхармы у царя? Где сегодня его милосердие, если он убил отцов, братьев, учителей, сыновей и друзей? Как твоё сердце выдержало, о мощнорукий, после убийства Дроны, деда Бхишмы и Джаядратхи? Зачем тебе царство, о Бхарата, когда ты не видишь отцов, братьев, неприступного Абхиманью и сыновей Драупади?» Мощнорукий Дхармараджа Юдхиштхира прошёл мимо них, кричавших словно птицы курари, и поклонился старшему отцу. Затем Пандавы, мучители врагов, по дхарме приветствовали отца и все назвали свои имена. Дхритараштра, отец, измученный гибелью сыновей, без радости и в скорби обнял Пандаву, виновника конца его детей».

Version

2444fa803a2a · published Jun 20, 2026, 1:49:49 PM UTC

Available inRU

Page between verses with