Mahabharata
Gāndhārī Curses Krishna11.25.13-25
9949 / 15823
Mahabharata · 11.25.13-25
Devanāgarī

द्रोणेन निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाः ॥
द्रोणेनाभिमुखाः सर्वे भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥
तप्तकाञ्चनवर्माणस् ताम्रध्वजरथस्रजः ॥
भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥
द्रोणेन द्रुपदं संख्ये पश्य माधव पातितम् ॥
महाद्विपम् इवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥
पाञ्चालराज्ञो विपुलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् ॥
आतपत्रं समाभाति शरदीव दिवाकरः ॥
एतास् तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश् च दुःखिताः ॥
दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यं राजानम् अपसव्यतः ॥
धृष्टकेतुं महेष्वासं चेदिपुंगवम् अङ्गनाः ॥
द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः ॥
द्रोणास्त्रम् अभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन ॥
महेष्वासो हतः शेते नद्या हृत इव द्रुमः ॥
एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर् महारथः ॥
शेते विनिहतः संख्ये हत्वा शत्रून् सहस्रशः ॥
वितुद्यमानं विहगैस् तं भार्याः प्रत्युपस्थिताः ॥
चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम् ॥
दाशार्हीपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् ॥
आरोप्याङ्के रुदन्त्य् एताश् चेदिराजवराङ्गनाः ॥
अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् ॥
द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥
पितरं नूनम् आजिस्थं युध्यमानं परैः सह ॥
नाजहात् पृष्ठतो वीरम् अद्यापि मधुसूदन ॥
एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरम् अन्वगात् ॥
दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ॥

Transliteration (IAST)

droṇena nihatāḥ śūrāḥ śerate rucirāṅgadāḥ ||
droṇenābhimukhāḥ sarve bhrātaraḥ pañca kekayāḥ ||
taptakāñcanavarmāṇas tāmradhvajarathasrajaḥ ||
bhāsayanti mahīṃ bhāsā jvalitā iva pāvakāḥ ||
droṇena drupadaṃ saṃkhye paśya mādhava pātitam ||
mahādvipam ivāraṇye siṃhena mahatā hatam ||
pāñcālarājño vipulaṃ puṇḍarīkākṣa pāṇḍuram ||
ātapatraṃ samābhāti śaradīva divākaraḥ ||
etās tu drupadaṃ vṛddhaṃ snuṣā bhāryāś ca duḥkhitāḥ ||
dagdhvā gacchanti pāñcālyaṃ rājānam apasavyataḥ ||
dhṛṣṭaketuṃ maheṣvāsaṃ cedipuṃgavam aṅganāḥ ||
droṇena nihataṃ śūraṃ haranti hṛtacetasaḥ ||
droṇāstram abhihatyaiṣa vimarde madhusūdana ||
maheṣvāso hataḥ śete nadyā hṛta iva drumaḥ ||
eṣa cedipatiḥ śūro dhṛṣṭaketur mahārathaḥ ||
śete vinihataḥ saṃkhye hatvā śatrūn sahasraśaḥ ||
vitudyamānaṃ vihagais taṃ bhāryāḥ pratyupasthitāḥ ||
cedirājaṃ hṛṣīkeśa hataṃ sabalabāndhavam ||
dāśārhīputrajaṃ vīraṃ śayānaṃ satyavikramam ||
āropyāṅke rudanty etāś cedirājavarāṅganāḥ ||
asya putraṃ hṛṣīkeśa suvaktraṃ cārukuṇḍalam ||
droṇena samare paśya nikṛttaṃ bahudhā śaraiḥ ||
pitaraṃ nūnam ājisthaṃ yudhyamānaṃ paraiḥ saha ||
nājahāt pṛṣṭhato vīram adyāpi madhusūdana ||
evaṃ mamāpi putrasya putraḥ pitaram anvagāt ||
duryodhanaṃ mahābāho lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
द्रोणेन निहताः शूराःdroṇena nihatāḥ śūrāḥДроной убитые герои; воины, сражённые Дроной
शेरते रुचिर अङ्गदाःśerate rucira aṅgadāḥлежат с прекрасными браслетами; покоятся украшенные
द्रोणेन अभिमुखाः सर्वेdroṇena abhimukhāḥ sarveДроной лицом к лицу все; в прямом бою
भ्रातरः पञ्च केकयाःbhrātaraḥ pañca kekayāḥпять братьев Кекеев; братья Кекеи
तप्त काञ्चन वर्माणःtapta kāñcana varmāṇaḥс доспехами из расплавленного золота; златопанцирные
ताम्र ध्वज रथ स्रजःtāmra dhvaja ratha srajaḥс медными знамёнами и гирляндами колесниц; с алыми стягами
भासयन्ति महीम् भासाbhāsayanti mahīm bhāsāосвещают землю сиянием; озаряют землю
ज्वलिताः इव पावकाःjvalitāḥ iva pāvakāḥкак пылающие огни; словно костры
द्रोणेन द्रुपदम् संख्येdroṇena drupadam saṃkhyeДроной Друпаду в бою; Друпаду, сражённого Дроной
पश्य माधव पातितम्paśya mādhava pātitamпосмотри, Мадхава, поверженного; взгляни
महा द्विपम् इव अरण्येmahā dvipam iva araṇyeкак великого слона в лесу; словно слона
सिंहेन महता हतम्siṃhena mahatā hatamвеликим львом убитого; сражённого львом
पाञ्चाल राज्ञः विपुलम्pāñcāla rājñaḥ vipulamцаря Панчалов широкий; его большой
पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम्puṇḍarīkākṣa pāṇḍuramлотосоокий, белый; белоснежный
आतपत्रम् समाभातिātapatram samābhātiзонт сияет; зонт выглядит
शरदि इव दिवाकरःśaradi iva divākaraḥкак осенью солнце; словно осеннее солнце
एताः तु द्रुपदम् वृद्धम्etāḥ tu drupadam vṛddhamэти же старого Друпаду; старца Друпаду
स्नुषाः भार्याः च दुःखिताःsnuṣāḥ bhāryāḥ ca duḥkhitāḥневестки и жёны страдающие; снохи и супруги
दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चाल्यम्dagdhvā gacchanti pāñcālyamсожгли и уходят к Панчале; после кремации
राजानम् अपसव्यतःrājānam apasavyataḥцаря противосолонь; обойдя погребально
धृष्टकेतुम् महेष्वासम्dhṛṣṭaketum maheṣvāsamДхришткету великого лучника; сильного стрелка
चेदि पुंगवम् अङ्गनाःcedi puṃgavam aṅganāḥбыка среди чеди женщины; женщины Чеди
द्रोणेन निहतम् शूरम्droṇena nihatam śūramДроной убитого героя; павшего от Дроны
हरन्ति हृत चेतसःharanti hṛta cetasaḥуносят с потерянным сознанием; несут обезумевшие
द्रोण अस्त्रम् अभिहत्य एषdroṇa astram abhihatya eṣaоружием Дроны поражённый этот; сражённый оружием Дроны
विमर्दे मधुसूदनvimarde madhusūdanaв смятении битвы, Мадхусудана; в жестокой схватке
महेष्वासः हतः शेतेmaheṣvāsaḥ hataḥ śeteвеликий лучник убитый лежит; покоится павший
नद्या हृतः इव द्रुमःnadyā hṛtaḥ iva drumaḥкак дерево, унесённое рекой; словно вырванное потоком
एष चेदि पतिः शूरःeṣa cedi patiḥ śūraḥэтот владыка Чеди, герой; царь Чеди
धृष्टकेतुः महारथःdhṛṣṭaketuḥ mahārathaḥДхришткету махаратха; великий воин
शेते विनिहतः संख्येśete vinihataḥ saṃkhyeлежит убитый в бою; пал в сражении
हत्वा शत्रून् सहस्रशःhatvā śatrūn sahasraśaḥубив врагов тысячами; сразив множество
वितुद्यमानम् विहगैः तम्vitudyamānam vihagaiḥ tamего, терзаемого птицами; клюемого птицами
भार्याः प्रत्युपस्थिताःbhāryāḥ pratyupasthitāḥжёны приблизились; супруги стоят рядом
चेदि राजम् हृषीकेशcedi rājam hṛṣīkeśaцаря Чеди, Хришикеша; владыку Чеди
हतम् स बल बान्धवम्hatam sa bala bāndhavamубитого с войском и родными; павшего с близкими
दाशार्ही पुत्रजम् वीरम्dāśārhī putrajam vīramсына дашархской женщины, героя; героя из рода Дашархов
शयानम् सत्य विक्रमम्śayānam satya vikramamлежащего истинно доблестного; простёртого воина
आरोप्य अङ्के रुदन्ति एताःāropya aṅke rudanti etāḥположив на колени, плачут эти; рыдают, подняв
चेदि राज वर अङ्गनाःcedi rāja vara aṅganāḥлучшие женщины царя Чеди; знатные жёны Чеди
अस्य पुत्रम् हृषीकेशasya putram hṛṣīkeśaего сына, Хришикеша; сына Дхришткету
सुवक्त्रम् चारु कुण्डलम्suvaktram cāru kuṇḍalamс красивым лицом и серьгами; прекрасноликого
द्रोणेन समरे पश्यdroṇena samare paśyaДроной в бою, посмотри; взгляни
निकृत्तम् बहुधा शरैःnikṛttam bahudhā śaraiḥмногократно рассечённого стрелами; изрубленного
पितरम् नूनम् आजिस्थम्pitaram nūnam ājisthamотца, наверное, стоявшего в бою; сражавшегося отца
युध्यमानम् परैः सहyudhyamānam paraiḥ sahaсражающегося с врагами; бьющегося
न अजहात् पृष्ठतः वीरम्na ajahāt pṛṣṭhataḥ vīramне оставил сзади героя; следовал за ним
अद्य अपि मधुसूदनadya api madhusūdanaдаже сегодня, Мадхусудана; и теперь
एवम् मम अपि पुत्रस्यevam mama api putrasyaтак же и моего сына; так же у Дурьодханы
पुत्रः पितरम् अन्वगात्putraḥ pitaram anvagātсын последовал за отцом; сын пошёл за отцом
दुर्योधनम् महाबाहोduryodhanam mahābāhoДурьодханой, сильнорукий; за Дурьодханой
लक्ष्मणः पर वीर हाlakṣmaṇaḥ para vīra hāЛакшмана, губитель чужих героев; Лакшмана-воин
Translation

«Пять братьев Кекеев, герои с прекрасными браслетами, убитые Дроной в прямом бою, лежат здесь. Их золотые доспехи, медные знамёна и гирлянды колесниц озаряют землю, словно пылающие огни. Посмотри, Мадхава, на Друпаду, поверженного Дроной в бою, словно великого слона в лесу, сражённого могучим львом. О лотосоокий, широкий белый зонт царя Панчалов сияет, как осеннее солнце. Его страдающие невестки и жёны, сжегши старого царя Друпаду, уходят после погребального обхода. Женщины Чеди, потеряв разум от горя, уносят Дхришткету, великого лучника, быка среди чеди, героя, убитого Дроной. О Мадхусудана, этот великий лучник, поражённый оружием Дроны в смятении битвы, лежит убитым, словно дерево, унесённое рекой. Вот царь Чеди, герой Дхришткету, махаратха: убив тысячи врагов, он лежит сражённым в битве. Его жёны приблизились к царю Чеди, которого клюют птицы, к павшему вместе с войском и родными. Лучшие женщины Чеди, положив на колени этого истинно доблестного героя, сына женщины из рода Дашархов, плачут. Посмотри, Хришикеша, на его прекрасноликого сына с красивыми серьгами, многократно рассечённого стрелами Дроны в бою. Наверное, этот юноша не оставлял сзади своего отца-героя, когда тот сражался с врагами; он следует за ним даже теперь, о Мадхусудана. Так же и сын моего сына, Лакшмана, губитель чужих героев, последовал за своим отцом Дурьодханой, о сильнорукий».

Version

d0b35bd1ae16 · published Jun 20, 2026, 2:25:44 PM UTC

Available inRU

Page between verses with