धृतराष्ट्र उवाच
ये ऽत्रानाथा जनस्यास्य सनाथा ये च भारत ॥
कच्चित् तेषां शरीराणि धक्ष्यन्ति विधिपूर्वकम् ॥
न येषां सन्ति कर्तारो न च ये ऽत्राहिताग्नयः ॥
वयं च कस्य कुर्यामो बहुत्वात् तात कर्मणः ॥
यान् सुपर्णाश् च गृध्राश् च विकर्षन्ति ततस् ततः ॥
तेषां तु कर्मणा लोका भविष्यन्ति युधिष्ठिर ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तो महाप्राज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
आदिदेश सुधर्माणं धौम्यं सूतं च संजयम् ॥
विदुरं च महाबुद्धिं युयुत्सुं चैव कौरवम् ॥
इन्द्रसेनमुखांश् चैव भृत्यान् सूतांश् च सर्वशः ॥
भवन्तः कारयन्त्व् एषां प्रेतकार्याणि सर्वशः ॥
यथा चानाथवत् किं चिच् छरीरं न विनश्यति ॥
शासनाद् धर्मराजस्य क्षत्ता सूतश् च संजयः ॥
सुधर्मा धौम्यसहित इन्द्रसेनादयस् तथा ॥
चन्दनागुरुकाष्ठानि तथा कालीयकान्य् उत ॥
घृतं तैलं च गन्धांश् च क्षौमाणि वसनानि च ॥
समाहृत्य महार्हाणि दारूणां चैव संचयान् ॥
रथांश् च मृदितांस् तत्र नानाप्रहरणानि च ॥
चिताः कृत्वा प्रयत्नेन यथामुख्यान् नराधिपान् ॥
दाहयाम् आसुर् अव्यग्रा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca
ye 'trānāthā janasyāsya sanāthā ye ca bhārata ||
kaccit teṣāṃ śarīrāṇi dhakṣyanti vidhipūrvakam ||
na yeṣāṃ santi kartāro na ca ye 'trāhitāgnayaḥ ||
vayaṃ ca kasya kuryāmo bahutvāt tāta karmaṇaḥ ||
yān suparṇāś ca gṛdhrāś ca vikarṣanti tatas tataḥ ||
teṣāṃ tu karmaṇā lokā bhaviṣyanti yudhiṣṭhira ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam ukto mahāprājñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
ādideśa sudharmāṇaṃ dhaumyaṃ sūtaṃ ca saṃjayam ||
viduraṃ ca mahābuddhiṃ yuyutsuṃ caiva kauravam ||
indrasenamukhāṃś caiva bhṛtyān sūtāṃś ca sarvaśaḥ ||
bhavantaḥ kārayantv eṣāṃ pretakāryāṇi sarvaśaḥ ||
yathā cānāthavat kiṃ cic charīraṃ na vinaśyati ||
śāsanād dharmarājasya kṣattā sūtaś ca saṃjayaḥ ||
sudharmā dhaumyasahita indrasenādayas tathā ||
candanāgurukāṣṭhāni tathā kālīyakāny uta ||
ghṛtaṃ tailaṃ ca gandhāṃś ca kṣaumāṇi vasanāni ca ||
samāhṛtya mahārhāṇi dārūṇāṃ caiva saṃcayān ||
rathāṃś ca mṛditāṃs tatra nānāpraharaṇāni ca ||
citāḥ kṛtvā prayatnena yathāmukhyān narādhipān ||
dāhayām āsur avyagrā vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
Дхритараштра сказал: «А те из этих людей, кто здесь без защитников, и те, у кого есть родные, о Бхарата, будут ли их тела сожжены по правилу? У кого нет исполнителей обряда, кто не поддерживал священных огней, для кого мы совершим обряды, когда дел так много, дорогой? Тех, кого супарны и грифы растаскивают туда и сюда, их миры, Юдхиштхира, будут зависеть от обряда». Вайшампаяна сказал: «Так спрошенный, великий мудрец Юдхиштхира, сын Кунти, приказал Судхарману, Дхаумье, вознице Санджае, великомудрому Видуре, Юютсу-Каураве, слугам и возницам во главе с Индрасеной: “Пусть вы совершите для них все погребальные обряды так, чтобы ни одно тело не погибло как безродное”. По приказу Дхармараджи Кшатта-Видура, возница Санджая, Судхарман с Дхаумьей, Индрасена и другие собрали сандал, агар, калияку, топлёное масло, масло, благовония, льняные одежды, дорогие ткани, груды дерева, разбитые колесницы и разное оружие; старательно устроив костры для главных царей по достоинству, они спокойно сожгли их установленным обрядом».
db164208ac67 · published Jun 20, 2026, 2:29:02 PM UTC
Available inRUPage between verses with
После подсчёта и учения о мирах Юдхиштхира делает самое практическое дело дхармы: никто не должен остаться без погребения, даже безымянный и безродный.