न कर्मणा लभ्यते चिन्तया वा; नाप्य् अस्य दाता पुरुषस्य कश् चित् ॥
पर्याययोगाद् विहितं विधात्रा; कालेन सर्वं लभते मनुष्यः ॥
न बुद्धिशास्त्राध्ययनेन शक्यं; प्राप्तुं विशेषैर् मनुजैर् अकाले ॥
मूर्खो ऽपि प्राप्नोति कदा चिद् अर्थान्; कालो हि कार्यं प्रति निर्विशेषः ॥
नाभूतिकाले च फलं ददाति; शिल्पं न मन्त्राश् च तथौषधानि ॥
तान्य् एव कालेन समाहितानि; सिध्यन्ति चेध्यन्ति च भूतिकाले ॥
कालेन शीघ्राः प्रविवान्ति वाताः; कालेन वृष्टिर् जलदान् उपैति ॥
कालेन पद्मोत्पलवज् जलं च; कालेन पुष्यन्ति नगा वनेषु ॥
कालेन कृष्णाश् च सिताश् च रात्र्यः; कालेन चन्द्रः परिपूर्णबिम्बः ॥
नाकालतः पुष्पफलं नगानां; नाकालवेगाः सरितो वहन्ति ॥
नाकालमत्ताः खगपन्नगाश् च; मृगद्विपाः शैलमहाग्रहाश् च ॥
नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा; नायान्त्य् अकाले शिशिरोष्णवर्षाः ॥
नाकालतो म्रियते जायते वा; नाकालतो व्याहरते च बालः ॥
नाकालतो यौवनम् अभ्युपैति; नाकालतो रोहति बीजम् उप्तम् ॥
नाकालतो भानुर् उपैति योगं; नाकालतो ऽस्तं गिरिम् अभ्युपैति ॥
नाकालतो वर्धते हीयते च; चन्द्रः समुद्रश् च महोर्मिमाली ॥
na karmaṇā labhyate cintayā vā; nāpy asya dātā puruṣasya kaś cit ||
paryāyayogād vihitaṃ vidhātrā; kālena sarvaṃ labhate manuṣyaḥ ||
na buddhiśāstrādhyayanena śakyaṃ; prāptuṃ viśeṣair manujair akāle ||
mūrkho 'pi prāpnoti kadā cid arthān; kālo hi kāryaṃ prati nirviśeṣaḥ ||
nābhūtikāle ca phalaṃ dadāti; śilpaṃ na mantrāś ca tathauṣadhāni ||
tāny eva kālena samāhitāni; sidhyanti cedhyanti ca bhūtikāle ||
kālena śīghrāḥ pravivānti vātāḥ; kālena vṛṣṭir jaladān upaiti ||
kālena padmotpalavaj jalaṃ ca; kālena puṣyanti nagā vaneṣu ||
kālena kṛṣṇāś ca sitāś ca rātryaḥ; kālena candraḥ paripūrṇabimbaḥ ||
nākālataḥ puṣpaphalaṃ nagānāṃ; nākālavegāḥ sarito vahanti ||
nākālamattāḥ khagapannagāś ca; mṛgadvipāḥ śailamahāgrahāś ca ||
nākālataḥ strīṣu bhavanti garbhā; nāyānty akāle śiśiroṣṇavarṣāḥ ||
nākālato mriyate jāyate vā; nākālato vyāharate ca bālaḥ ||
nākālato yauvanam abhyupaiti; nākālato rohati bījam uptam ||
nākālato bhānur upaiti yogaṃ; nākālato 'staṃ girim abhyupaiti ||
nākālato vardhate hīyate ca; candraḥ samudraś ca mahormimālī ||
Вьяса сказал: «Человек получает всё в своё время, по порядку смен, установленному Творцом; это не достигается одним действием или заботой, и никто иной не является дарителем этого человеку. Ни разумом, ни изучением шастр даже выдающиеся люди не могут получить плод вне срока; иногда и глупец достигает благ, ибо время не делает исключений в отношении дела. В неблагоприятный срок ни искусство, ни мантры, ни лекарства не дают плода; те же самые средства, правильно применённые в срок процветания, становятся успешными и возрастают. В своё время дуют стремительные ветры, в своё время дождь приходит из облаков; в своё время воды покрываются лотосами и кувшинками, и в лесах цветут деревья. В своё время бывают тёмные и светлые ночи, в своё время луна становится полнодиской; не вне срока у деревьев появляются цветы и плоды, и не вне срока быстрые реки несут свои воды. Не вне времени приходят в возбуждение птицы, змеи, звери, слоны, горы и великие светила; не вне времени у женщин возникает беременность, и не вне времени приходят холод, жара и дожди. Никто не умирает и не рождается вне срока; ребёнок не начинает говорить вне срока, юность не наступает вне срока, и посеянное семя не прорастает вне срока. Не вне срока солнце входит в свой ход и достигает горы заката; не вне срока растут и убывают луна и океан, увенчанный великими волнами».
1c85fa470c1e · published Jun 20, 2026, 3:59:17 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Вьяса не снимает ответственности с человека, но показывает предел его власти. Действие необходимо, однако плод приходит в связке с временем. Это должно охладить скорбь Юдхиштхиры: не всё случившееся можно свести к личной вине.