Mahabharata
The King as the Root of Dharma12.68.21-29
10259 / 15823
Mahabharata · 12.68.21-29
Devanāgarī

न योनिपोषो वर्तेत न कृषिर् न वणिक्पथः ॥
मज्जेद् धर्मस् त्रयी न स्याद् यदि राजा न पालयेत् ॥
न यज्ञाः संप्रवर्तेरन् विधिवत् स्वाप्तदक्षिणाः ॥
न विवाहाः समाजा वा यदि राजा न पालयेत् ॥
न वृषाः संप्रवर्तेरन् न मथ्येरंश् च गर्गराः ॥
घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर् यदि राजा न पालयेत् ॥
त्रस्तम् उद्विग्नहृदयं हाहाभूतम् अचेतनम् ॥
क्षणेन विनशेत् सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुर् अकुतोभयाः ॥
विधिवद् दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत् ॥
ब्राह्मणाश् चतुरो वेदान् नाधीयेरंस् तपस्विनः ॥
विद्यास्नातास् तपःस्नाता यदि राजा न पालयेत् ॥
हस्तो हस्तं स मुष्णीयाद् भिद्येरन् सर्वसेतवः ॥
भयार्तं विद्रवेत् सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥
न लभेद् धर्मसंश्लेषं हतविप्रहतो जनः ॥
कर्ता स्वेच्छेन्द्रियो गच्छेद् यदि राजा न पालयेत् ॥
अनयाः संप्रवर्तेरन् भवेद् वै वर्णसंकरः ॥
दुर्भिक्षम् आविशेद् राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत् ॥

Transliteration (IAST)

na yonipoṣo varteta na kṛṣir na vaṇikpathaḥ ||
majjed dharmas trayī na syād yadi rājā na pālayet ||
na yajñāḥ saṃpravarteran vidhivat svāptadakṣiṇāḥ ||
na vivāhāḥ samājā vā yadi rājā na pālayet ||
na vṛṣāḥ saṃpravarteran na mathyeraṃś ca gargarāḥ ||
ghoṣāḥ praṇāśaṃ gaccheyur yadi rājā na pālayet ||
trastam udvignahṛdayaṃ hāhābhūtam acetanam ||
kṣaṇena vinaśet sarvaṃ yadi rājā na pālayet ||
na saṃvatsarasatrāṇi tiṣṭheyur akutobhayāḥ ||
vidhivad dakṣiṇāvanti yadi rājā na pālayet ||
brāhmaṇāś caturo vedān nādhīyeraṃs tapasvinaḥ ||
vidyāsnātās tapaḥsnātā yadi rājā na pālayet ||
hasto hastaṃ sa muṣṇīyād bhidyeran sarvasetavaḥ ||
bhayārtaṃ vidravet sarvaṃ yadi rājā na pālayet ||
na labhed dharmasaṃśleṣaṃ hataviprahato janaḥ ||
kartā svecchendriyo gacched yadi rājā na pālayet ||
anayāḥ saṃpravarteran bhaved vai varṇasaṃkaraḥ ||
durbhikṣam āviśed rāṣṭraṃ yadi rājā na pālayet ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
न योनि पोषः वर्तेतna yoni poṣaḥ vartetaне продолжалось бы содержание рода; потомства
न कृषिः न वणिक् पथःna kṛṣiḥ na vaṇik pathaḥни земледелие, ни торговый путь; торговля
मज्ज्ēत् धर्मः त्रयी न स्यात्majjēt dharmaḥ trayī na syātутонула бы дхарма, трёх Вед не было бы; Веда
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
न यज्ञाः संप्रवर्तेरन्na yajñāḥ saṃpravarteranжертвоприношения не совершались бы; не шли
विधिवत् सु आप्त दक्षिणाःvidhivat su āpta dakṣiṇāḥпо правилу, с хорошо полученной дакшиной; вознаграждением
न विवाहाः समाजाः वाna vivāhāḥ samājāḥ vāни браки, ни собрания; праздники
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
न वृषाः संप्रवर्तेरन्na vṛṣāḥ saṃpravarteranбыки не ходили бы; не работали
न मथ्येरन् च गर्गराःna mathyeran ca gargarāḥи кувшины не взбивались бы; маслобойки
घोषाः प्रणाशम् गच्छेयुःghoṣāḥ praṇāśam gaccheyuḥпастушьи селения пошли бы к гибели; стада
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
त्रस्तम् उद्विग्न हृदयम्trastam udvigna hṛdayamиспуганное, с встревоженным сердцем; потрясённое
हाहा भूतम् अचेतनम्hāhā bhūtam acetanamставшее криком «ха-ха», без сознания; растерянное
क्षणेन विनशेत् सर्वम्kṣaṇena vinaśet sarvamв мгновение всё погибло бы; разрушилось
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
न संवत्सर सत्राणिna saṃvatsara satrāṇiне годовые сатры; долгие жертвоприношения
तिष्ठेयुः अकुतोभयाःtiṣṭheyuḥ akutobhayāḥстояли бы без страха; продолжались
विधिवत् दक्षिणावन्तिvidhivat dakṣiṇāvantiпо правилу, с дакшиной; щедрые
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
ब्राह्मणाः चतुरः वेदान्brāhmaṇāḥ caturaḥ vedānбрахманы четыре Веды; священные тексты
न अधीयेरन् तपस्विनःna adhīyeran tapasvinaḥне изучали бы, подвижники; аскеты
विद्या स्नाताः तपः स्नाताःvidyā snātāḥ tapaḥ snātāḥомытые знанием, омытые аскезой; завершившие обучение
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
हस्तः हस्तम् स मुष्णीयात्hastaḥ hastam sa muṣṇīyātрука руку воровала бы; обирала
भिद्येरन् सर्व सेतवःbhidyeran sarva setavaḥразбивались бы все мосты; границы
भय आर्तम् विद्रवेत् सर्वम्bhaya ārtam vidravet sarvamвсё, мучимое страхом, разбежалось бы; рассеялось
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
न लभेत् धर्म संश्लेषम्na labhet dharma saṃśleṣamне получил бы соприкосновения с дхармой; связи
हत विप्र हतः जनःhata vipra hataḥ janaḥнарод, где убиты брахманы, погибший; истреблённый
कर्ता स्व इच्छ इन्द्रियःkartā sva iccha indriyaḥделатель с чувствами по своей воле; самовольный
गच्छेत् यदि राजा न पालयेत्gacchet yadi rājā na pālayetшёл бы, если царь не защищал; бродил
अनयाः संप्रवर्तेरन्anayāḥ saṃpravarteranнепорядки начались бы; беззакония
भवेत् वै वर्ण संकरःbhavet vai varṇa saṃkaraḥвозникло бы смешение варн; разлад
दुर्भिक्षम् आविशेत् राष्ट्रम्durbhikṣam āviśet rāṣṭramголод вошёл бы в царство; бедствие
यदि राजा न पालयेत्yadi rājā na pālayetесли бы царь не защищал; не охранял
Translation

Если бы царь не защищал, не продолжалось бы питание рода, не было бы ни земледелия, ни торговли; дхарма утонула бы, и не стало бы трёх Вед. Не совершались бы жертвоприношения по правилу и с должной дакшиной; не было бы ни браков, ни собраний. Быки не выходили бы на работу, кувшины не взбивали бы масло, пастушьи селения шли бы к гибели. Всё, испуганное, с встревоженным сердцем, потерявшее разум и кричащее “ха-ха!”, погибло бы в одно мгновение. Годовые сатры, бесстрашные, правильные и снабжённые дакшиной, не продолжались бы. Брахманы-подвижники, омытые знанием и аскезой, не изучали бы четыре Веды. Рука обирала бы руку, все мосты и границы разрушались бы, и всё, измученное страхом, разбегалось бы. Народ, где убиты брахманы, не соприкасался бы с дхармой; каждый делатель, ведомый своими своевольными чувствами, шёл бы куда угодно. Начались бы беззакония, возникло бы смешение варн, и голод вошёл бы в царство, если бы царь не защищал».

Version

60f863c8137d · published Jun 20, 2026, 6:23:54 PM UTC

Available inRU

Page between verses with