Mahabharata
Vasuhoma on the Origin of Daṇḍa12.122.19-25
10495 / 15823
Mahabharata · 12.122.19-25
Devanāgarī

तस्मिन्न् अन्तर्हिते चाथ प्रजानां संकरो ऽभवत् ॥
नैव कार्यं न चाकार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते ॥
पेयापेयं कुतः सिद्धिर् हिंसन्ति च परस्परम् ॥
गम्यागम्यं तदा नासीत् परस्वं स्वं च वै समम् ॥
परस्परं विलुम्पन्ते सारमेया इवामिषम् ॥
अबलं बलिनो जघ्नुर् निर्मर्यादम् अवर्तत ॥
ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम् ॥
संपूज्य वरदं देवं महादेवम् अथाब्रवीत् ॥
अत्र साध्व् अनुकम्पां वै कर्तुम् अर्हसि केवलम् ॥
संकरो न भवेद् अत्र यथा वै तद् विधीयताम् ॥
ततः स भगवान् ध्यात्वा चिरं शूलजटाधरः ॥
आत्मानम् आत्मना दण्डम् असृजद् देवसत्तमः ॥
तस्माच् च धर्मचरणां नीतिं देवीं सरस्वतीम् ॥
असृजद् दण्डनीतिः सा त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥

Transliteration (IAST)

tasminn antarhite cātha prajānāṃ saṃkaro 'bhavat ||
naiva kāryaṃ na cākāryaṃ bhojyābhojyaṃ na vidyate ||
peyāpeyaṃ kutaḥ siddhir hiṃsanti ca parasparam ||
gamyāgamyaṃ tadā nāsīt parasvaṃ svaṃ ca vai samam ||
parasparaṃ vilumpante sārameyā ivāmiṣam ||
abalaṃ balino jaghnur nirmaryādam avartata ||
tataḥ pitāmaho viṣṇuṃ bhagavantaṃ sanātanam ||
saṃpūjya varadaṃ devaṃ mahādevam athābravīt ||
atra sādhv anukampāṃ vai kartum arhasi kevalam ||
saṃkaro na bhaved atra yathā vai tad vidhīyatām ||
tataḥ sa bhagavān dhyātvā ciraṃ śūlajaṭādharaḥ ||
ātmānam ātmanā daṇḍam asṛjad devasattamaḥ ||
tasmāc ca dharmacaraṇāṃ nītiṃ devīṃ sarasvatīm ||
asṛjad daṇḍanītiḥ sā triṣu lokeṣu viśrutā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्मिन् अन्तर्हिते च अथtasmin antarhite ca athaи когда он исчез затем; скрылся
प्रजानाम् संकरः अभवत्prajānām saṃkaraḥ abhavatсмешение подданных возникло; людей
न एव कार्यम्na eva kāryamне было должного дела; обязанности
न च अकार्यम्na ca akāryamи недолжного не; запрета
भोज्य अभोज्यम् न विद्यतेbhojya abhojyam na vidyateсъедобного и несъедобного не было; различия
पेय अपेयम्peya apeyamпитьевого и непитьевого; различия
कुतः सिद्धिःkutaḥ siddhiḥоткуда совершенство; успех
हिंसन्ति च परस्परम्hiṃsanti ca parasparamи они вредят друг другу; ранят
गम्य अगम्यम् तदा न आसीत्gamya agamyam tadā na āsītтогда не было доступного и недоступного; запретного
पर स्वम्para svamчужое имущество; другого
स्वम् च वै समम्svam ca vai samamи своё стало равным; одинаковым
परस्परम् विलुम्पन्तेparasparam vilumpanteдруг друга грабят; расхищают
सारमेयाः इव आमिषम्sārameyāḥ iva āmiṣamкак псы мясо; добычу
अबलम् बलिनः जघ्नुःabalam balinaḥ jaghnuḥсильные убивали слабого; бессильного
निर्मर्यादम् अवर्ततnirmaryādam avartataбез границ всё действовало; без порядка
ततः पितामहःtataḥ pitāmahaḥтогда Прародитель; Брахма
विष्णुम् भगवन्तम् सनातनम्viṣṇum bhagavantam sanātanamВишну, вечного Бхагавана; Господа
संपूज्य वरदम् देवम्saṃpūjya varadam devamпочтив бога, дающего дары; благословения
महा देवम् अथ अब्रवीत्mahā devam atha abravītзатем сказал Махадеве; великому богу
अत्र साधु अनुकम्पाम् वैatra sādhu anukampām vaiздесь именно благую милость; сострадание
कर्तुम् अर्हसि केवलम्kartum arhasi kevalamты должен оказать полностью; сделать
संकरः न भवेत् अत्रsaṃkaraḥ na bhavet atraпусть здесь не будет смешения; хаоса
यथा वै तत् विधीयताम्yathā vai tat vidhīyatāmтак пусть это будет устроено; установлено
ततः सः भगवान् ध्यात्वाtataḥ saḥ bhagavān dhyātvāтогда тот Бхагаван, помедитировав; созерцая
चिरम् शूल जटा धरःciram śūla jaṭā dharaḥдолго, носящий трезубец и джаты; Шива
आत्मानम् आत्मना दण्डम्ātmānam ātmanā daṇḍamсебя самим собой как daṇḍa; наказание
असृजत् देव सत्तमःasṛjat deva sattamaḥсоздал лучший из богов; извёл
तस्मात् च धर्म चरणाम्tasmāt ca dharma caraṇāmи из него следующую дхарме; поступающую
नीतिम् देवीम् सरस्वतीम्nītim devīm sarasvatīmнити, богиню Сарасвати; политику
असृजत् दण्ड नीतिः साasṛjat daṇḍa nītiḥ sāсоздал; это daṇḍa-nīti; наука наказания
त्रिषु लोकेषु विश्रुताtriṣu lokeṣu viśrutāв трёх мирах прославлена; известна
Translation

«Когда daṇḍa исчез, среди существ возникло смешение. Уже не было ни должного, ни недолжного, ни съедобного, ни несъедобного; откуда было взяться успеху, если люди стали вредить друг другу? Тогда не было различия между доступным и недоступным, чужое и своё стало одинаковым. Люди грабили друг друга, как псы мясо; сильные убивали слабых, и всё стало безграничным беспорядком. Тогда Прародитель, почтив вечного Бхагавана Вишну, бога, дающего дары, обратился к Махадеве: “Здесь ты должен оказать благую милость. Устрой так, чтобы не было этого смешения”. Тогда Бхагаван, носящий трезубец и джаты, долго созерцал и из самого себя создал daṇḍa. Из него он создал и следующую дхарме богиню нити, Сарасвати; она стала daṇḍa-nīti, наукой daṇḍa, прославленной в трёх мирах».

Version

aa46d437cfae · published Jun 20, 2026, 9:36:58 PM UTC

Available inRU

Page between verses with