Mahabharata
Kāpavya and the Boundaries of Force12.133.1-10
10547 / 15823
Mahabharata · 12.133.1-10
Devanāgarī

भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
यथा दस्युः समर्यादः प्रेत्यभावे न नश्यति ॥
प्रहर्ता मतिमाञ् शूरः श्रुतवान् अनृशंसवान् ॥
रक्षन्न् अक्षयिणं धर्मं ब्रह्मण्यो गुरुपूजकः ॥
निषाद्यां क्षत्रियाज् जातः क्षत्रधर्मानुपालकः ॥
कापव्यो नाम नैषादिर् दस्युत्वात् सिद्धिम् आप्तवान् ॥
अरण्ये सायपूर्वाह्णे मृगयूथप्रकोपिता ॥
विधिज्ञो मृगजातीनां निपानानां च कोविदः ॥
सर्वकाननदेशज्ञः पारियात्रचरः सदा ॥
धर्मज्ञः सर्वभूतानाम् अमोघेषुर् दृढायुधः ॥
अप्य् अनेकशताः सेना एक एव जिगाय सः ॥
स वृद्धाव् अन्धपितरौ महारण्ये ऽभ्यपूजयत् ॥
मधुमांसैर् मूलफलैर् अन्नैर् उच्चावचैर् अपि ॥
सत्कृत्य भोजयाम् आस सम्यक् परिचचार च ॥
आरण्यकान् प्रव्रजितान् ब्राह्मणान् परिपालयन् ॥
अपि तेभ्यो मृगान् हत्वा निनाय च महावने ॥
ये स्म न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया ॥
तेषाम् आसज्य गेहेषु काल्य एव स गच्छति ॥
तं बहूनि सहस्राणि ग्रामणित्वे ऽभिवव्रिरे ॥
निर्मर्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशकारिणाम् ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
yathā dasyuḥ samaryādaḥ pretyabhāve na naśyati ||
prahartā matimāñ śūraḥ śrutavān anṛśaṃsavān ||
rakṣann akṣayiṇaṃ dharmaṃ brahmaṇyo gurupūjakaḥ ||
niṣādyāṃ kṣatriyāj jātaḥ kṣatradharmānupālakaḥ ||
kāpavyo nāma naiṣādir dasyutvāt siddhim āptavān ||
araṇye sāyapūrvāhṇe mṛgayūthaprakopitā ||
vidhijño mṛgajātīnāṃ nipānānāṃ ca kovidaḥ ||
sarvakānanadeśajñaḥ pāriyātracaraḥ sadā ||
dharmajñaḥ sarvabhūtānām amogheṣur dṛḍhāyudhaḥ ||
apy anekaśatāḥ senā eka eva jigāya saḥ ||
sa vṛddhāv andhapitarau mahāraṇye 'bhyapūjayat ||
madhumāṃsair mūlaphalair annair uccāvacair api ||
satkṛtya bhojayām āsa samyak paricacāra ca ||
āraṇyakān pravrajitān brāhmaṇān paripālayan ||
api tebhyo mṛgān hatvā nināya ca mahāvane ||
ye sma na pratigṛhṇanti dasyubhojanaśaṅkayā ||
teṣām āsajya geheṣu kālya eva sa gacchati ||
taṃ bahūni sahasrāṇi grāmaṇitve 'bhivavrire ||
nirmaryādāni dasyūnāṃ niranukrośakāriṇām ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamи здесь приводят это; рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнее предание; старую историю
यथा दस्युः स मर्यादःyathā dasyuḥ sa maryādaḥкак разбойник с границей; с мерой
प्रेत्य भावे न नश्यतिpretya bhāve na naśyatiпосле смерти не гибнет; в посмертном состоянии
प्रहर्ता मतिमान् शूरःprahartā matimān śūraḥнаносящий удар, разумный, храбрый; воинственный
श्रुतवान् अनृशंसवान्śrutavān anṛśaṃsavānучёный и не жестокий; сострадательный
रक्षन् अक्षयिणम् धर्मम्rakṣan akṣayiṇam dharmamохраняющий неистощимую дхарму; вечный закон
ब्रह्मण्यः गुरु पूजकःbrahmaṇyaḥ guru pūjakaḥпочитающий брахманов и учителей; уважающий наставников
निषाद्याम् क्षत्रियात् जातःniṣādyām kṣatriyāt jātaḥрождённый от кшатрия в нишадке; женщине-нишада
क्षत्र धर्म अनुपालकःkṣatra dharma anupālakaḥследующий кшатрийской дхарме; охраняющий её
कापव्यः नाम नैषादिःkāpavyaḥ nāma naiṣādiḥКапавья по имени, сын нишадки; найшади
दस्युत्वात् सिद्धिम् आप्तवान्dasyutvāt siddhim āptavānиз разбойничества достиг совершенства; успеха
अरण्ये साय पूर्व अह्णेaraṇye sāya pūrva ahṇeв лесу вечером и утром; в вечерне-утреннее время
मृग यूथ प्रकोपिताmṛga yūtha prakopitāвзволновавший стада зверей; поднявший животных
विधि ज्ञः मृग जातीनाम्vidhi jñaḥ mṛga jātīnāmзнающий правила родов зверей; виды животных
निपानानाम् च कोविदःnipānānām ca kovidaḥи искусный в водопоях; знающий источники
सर्व कानन देश ज्ञःsarva kānana deśa jñaḥзнающий все лесные места; области
पारियात्र चरः सदाpāriyātra caraḥ sadāвсегда ходящий по Париятре; Париатре
धर्म ज्ञः सर्व भूतानाम्dharma jñaḥ sarva bhūtānāmзнающий дхарму всех существ; живых
अमोघ इषुः दृढ आयुधःamogha iṣuḥ dṛḍha āyudhaḥс безошибочными стрелами и крепким оружием; твёрдым
अपि अनेक शताः सेनाःapi aneka śatāḥ senāḥдаже многие сотни войск; отрядов
एकः एव जिगाय सःekaḥ eva jigāya saḥон один побеждал; сам
सः वृद्धौ अन्ध पितरौsaḥ vṛddhau andha pitarauон старых слепых родителей; отца и мать
महा अरण्ये अभ्यपूजयत्mahā araṇye abhyapūjayatв великом лесу почитал; служил им
मधु मांसैः मूल फलैःmadhu māṃsaiḥ mūla phalaiḥмёдом, мясом, кореньями и плодами; лесной пищей
अन्नैः उच्च अवचैः अपिannaiḥ ucca avacaiḥ apiи разными кушаньями; высокими и низкими
सत्कृत्य भोजयाम् आसsatkṛtya bhojayām āsaпочтив, кормил; уважительно угощал
सम्यक् परिचचार चsamyak paricacāra caи правильно служил; ухаживал
आरण्यकान् प्रव्रजितान्āraṇyakān pravrajitānлесных отшельников, ушедших из дома; странников
ब्राह्मणान् परिपालयन्brāhmaṇān paripālayanбрахманов защищая; охраняя
अपि तेभ्यः मृगान् हत्वाapi tebhyaḥ mṛgān hatvāдаже для них убив зверей; добыв дичь
निनाय च महा वनेnināya ca mahā vaneи приносил в великом лесу; доставлял
ये स्म न प्रतिगृह्णन्तिye sma na pratigṛhṇantiте, кто не принимал; не брали
दस्यु भोजन शङ्कयाdasyu bhojana śaṅkayāиз опасения разбойничьей пищи; еды дасью
तेषाम् आसज्य गेहेषुteṣām āsajya geheṣuдля них, повесив у домов; оставив
काल्यः एव सः गच्छतिkālyaḥ eva saḥ gacchatiон уходил рано утром; на рассвете
तम् बहूनि सहस्राणिtam bahūni sahasrāṇiего многие тысячи; множества
ग्रामणित्वे अभिवव्रिरेgrāmaṇitve abhivavrireизбрали на главенство; в вожди
निर्मर्यादानि दस्यूनाम्nirmaryādāni dasyūnāmбезграничные среди разбойников; лишённые меры
निरनुक्रोश कारिणाम्niranukrośa kāriṇāmсовершающих без сострадания; беспощадных
Translation

Бхишма сказал: «И здесь приводят древнее предание о том, как разбойник, имеющий границы, не гибнет после смерти. Был Капавья, сын нишадки от кшатрия: он был ударяющим воином, разумным, храбрым, сведущим, не жестоким, охранял неистощимую дхарму, почитал брахманов и учителей и следовал кшатрийскому долгу. Хотя он жил разбойничеством, он достиг совершенства. В лесу утром и вечером он поднимал стада зверей; знал повадки зверей и места водопоев, все лесные области, всегда ходил по Париятре, понимал дхарму всех существ, имел безошибочные стрелы и крепкое оружие. Один он побеждал даже многие сотни войск. В великом лесу он почитал своих старых слепых родителей: кормил их мёдом, мясом, кореньями, плодами и разной пищей, уважительно служил и правильно ухаживал за ними. Он защищал лесных отшельников и ушедших из дома брахманов; даже убивал зверей для них и приносил добычу в великом лесу. Те, кто не принимал её из опасения разбойничьей пищи, находили её оставленной у своих домов, а он уходил на рассвете. Многие тысячи беспощадных и лишённых меры разбойников избрали его своим вождём».

Version

81aec38088e0 · published Jun 20, 2026, 10:01:56 PM UTC

Available inRU

Page between verses with