स कदा चित् परिपतञ् श्वपचानां निवेशनम् ॥
हिंस्राणां प्राणिहन्तॄणाम् आससाद वने क्व चित् ॥
विभिन्नकलशाकीर्णं श्वचर्माच्छादनायुतम् ॥
वराहखरभग्नास्थिकपालघटसंकुलम् ॥
मृतचेलपरिस्तीर्णं निर्माल्यकृतभूषणम् ॥
सर्पनिर्मोकमालाभिः कृतचिह्नकुटीमठम् ॥
उलूकपक्षध्वजिभिर् देवतायतनैर् वृतम् ॥
लोहघण्टापरिष्कारं श्वयूथपरिवारितम् ॥
तत् प्रविश्य क्षुधाविष्टो गाधेः पुत्रो महान् ऋषिः ॥
आहारान्वेषणे युक्तः परं यत्नं समास्थितः ॥
न च क्व चिद् अविन्दत् स भिक्षमाणो ऽपि कौशिकः ॥
मांसम् अन्नं मूलफलम् अन्यद् वा तत्र किं चन ॥
अहो कृच्छ्रं मया प्राप्तम् इति निश्चित्य कौशिकः ॥
पपात भूमौ दौर्बल्यात् तस्मिंश् चण्डालपक्कणे ॥
चिन्तयाम् आस स मुनिः किं नु मे सुकृतं भवेत् ॥
कथं वृथा न मृत्युः स्याद् इति पार्थिवसत्तम ॥
स ददर्श श्वमांसस्य कुतन्तीं विततां मुनिः ॥
चण्डालस्य गृहे राजन् सद्यः शस्त्रहतस्य च ॥
स चिन्तयाम् आस तदा स्तेयं कार्यम् इतो मया ॥
न हीदानीम् उपायो ऽन्यो विद्यते प्राणधारणे ॥
आपत्सु विहितं स्तेयं विशिष्टसमहीनतः ॥
परं परं भवेत् पूर्वम् अस्तेयम् इति निश्चयः ॥
हीनाद् आदेयम् आदौ स्यात् समानात् तदनन्तरम् ॥
असंभवाद् आददीत विशिष्टाद् अपि धार्मिकात् ॥
सो ऽहम् अन्तावसानानां हरमाणः परिग्रहात् ॥
न स्तेयदोषं पश्यामि हरिष्याम्य् एतद् आमिषम् ॥
एतां बुद्धिं समास्थाय विश्वामित्रो महामुनिः ॥
तस्मिन् देशे प्रसुष्वाप पतितो यत्र भारत ॥
sa kadā cit paripatañ śvapacānāṃ niveśanam ||
hiṃsrāṇāṃ prāṇihantṝṇām āsasāda vane kva cit ||
vibhinnakalaśākīrṇaṃ śvacarmācchādanāyutam ||
varāhakharabhagnāsthikapālaghaṭasaṃkulam ||
mṛtacelaparistīrṇaṃ nirmālyakṛtabhūṣaṇam ||
sarpanirmokamālābhiḥ kṛtacihnakuṭīmaṭham ||
ulūkapakṣadhvajibhir devatāyatanair vṛtam ||
lohaghaṇṭāpariṣkāraṃ śvayūthaparivāritam ||
tat praviśya kṣudhāviṣṭo gādheḥ putro mahān ṛṣiḥ ||
āhārānveṣaṇe yuktaḥ paraṃ yatnaṃ samāsthitaḥ ||
na ca kva cid avindat sa bhikṣamāṇo 'pi kauśikaḥ ||
māṃsam annaṃ mūlaphalam anyad vā tatra kiṃ cana ||
aho kṛcchraṃ mayā prāptam iti niścitya kauśikaḥ ||
papāta bhūmau daurbalyāt tasmiṃś caṇḍālapakkaṇe ||
cintayām āsa sa muniḥ kiṃ nu me sukṛtaṃ bhavet ||
kathaṃ vṛthā na mṛtyuḥ syād iti pārthivasattama ||
sa dadarśa śvamāṃsasya kutantīṃ vitatāṃ muniḥ ||
caṇḍālasya gṛhe rājan sadyaḥ śastrahatasya ca ||
sa cintayām āsa tadā steyaṃ kāryam ito mayā ||
na hīdānīm upāyo 'nyo vidyate prāṇadhāraṇe ||
āpatsu vihitaṃ steyaṃ viśiṣṭasamahīnataḥ ||
paraṃ paraṃ bhavet pūrvam asteyam iti niścayaḥ ||
hīnād ādeyam ādau syāt samānāt tadanantaram ||
asaṃbhavād ādadīta viśiṣṭād api dhārmikāt ||
so 'ham antāvasānānāṃ haramāṇaḥ parigrahāt ||
na steyadoṣaṃ paśyāmi hariṣyāmy etad āmiṣam ||
etāṃ buddhiṃ samāsthāya viśvāmitro mahāmuniḥ ||
tasmin deśe prasuṣvāpa patito yatra bhārata ||
«Однажды, скитаясь, он в лесу достиг поселения швапачей - жестоких убийц живых существ. Оно было усеяно разбитыми кувшинами, покрывалами из собачьих шкур, костями свиней и ослов, черепами и горшками; устлано одеждами мёртвых, украшено выброшенными гирляндами и гирляндами из сброшенной змеиной кожи. Хижины были отмечены знаками, святилища окружены флагами из совиных крыльев, железными колокольцами и стаями собак. Войдя туда, сын Гадхи, великий риши, охваченный голодом, стал изо всех сил искать пищу. Но даже прося милостыню, Каушика нигде не нашёл ни мяса, ни зерна, ни корней, ни плодов, ни чего-либо другого. 'Увы, какое бедствие пришло ко мне', - решил он и от слабости упал на землю в том селении чандал. Мудрец подумал: 'Что теперь будет для меня благом? Как бы смерть не стала напрасной?' И увидел в доме чандалы растянутую связку собачьего мяса, только что убитого оружием. Тогда он решил: 'Мне придётся украсть отсюда. Для поддержания жизни теперь нет другого средства. В бедствии кража допускается, но порядок таков: сначала у низшего, затем у равного, а при невозможности - даже у превосходного дхармичного. Я беру у самых низких из их имущества и не вижу здесь порока кражи; заберу эту плоть'. Приняв такую мысль, великий мудрец Вишвамитра уснул на том месте, где упал».
74f11a5a11de · published Jun 21, 2026, 9:24:41 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рассуждение Вишвамитры не отменяет запрета на кражу и нечистую пищу. Он ищет минимально разрушительный выход: сохранить жизнь, не беря у достойного, когда иной возможности нет.