Mahabharata
Dama, the Root of Dharma12.154.34-36
10667 / 15823
Mahabharata · 12.154.34-36
Devanāgarī

एक एव दमे दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ॥
यद् एनं क्षमया युक्तम् अशक्तं मन्यते जनः ॥
एतस्य तु महाप्राज्ञ दोषस्य सुमहान् गुणः ॥
क्षमायां विपुला लोकाः सुलभा हि सहिष्णुना ॥
दान्तस्य किम् अरण्येन तथादान्तस्य भारत ॥
यत्रैव हि वसेद् दान्तस् तद् अरण्यं स आश्रमः ॥

Transliteration (IAST)

eka eva dame doṣo dvitīyo nopapadyate ||
yad enaṃ kṣamayā yuktam aśaktaṃ manyate janaḥ ||
etasya tu mahāprājña doṣasya sumahān guṇaḥ ||
kṣamāyāṃ vipulā lokāḥ sulabhā hi sahiṣṇunā ||
dāntasya kim araṇyena tathādāntasya bhārata ||
yatraiva hi vased dāntas tad araṇyaṃ sa āśramaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एकः एव दमे दोषःekaḥ eva dame doṣaḥодин только в самообладании недостаток; изъян
द्वितीयः न उपपद्यतेdvitīyaḥ na upapadyateвторой не возникает; не находится
यत् एनम् क्षमया युक्तम्yat enam kṣamayā yuktamчто его, соединённого с терпением; кротостью
अशक्तम् मन्यते जनःaśaktam manyate janaḥлюди считают слабым; неспособным
एतस्य तु महा प्राज्ञetasya tu mahā prājñaу этого же, о мудрый; разумный
दोषस्य सु महान् गुणःdoṣasya su mahān guṇaḥнедостатка есть очень великий плюс; добродетель
क्षमायाम् विपुलाः लोकाःkṣamāyām vipulāḥ lokāḥв терпении широкие миры; обширные
सुलभाः हि सहिष्णुनाsulabhāḥ hi sahiṣṇunāлегко достижимы терпеливым; выносливым
दान्तस्य किम् अरण्येनdāntasya kim araṇyenaобузданному зачем лес; что лес
तथा अदान्तस्य भारतtathā adāntasya bhārataи так же необузданному, Бхарата; что пользы
यत्र एव हि वसेत् दान्तःyatra eva hi vaset dāntaḥгде бы ни жил обузданный; пребывал
तत् अरण्यम् सः आश्रमःtat araṇyam saḥ āśramaḥто лес и тот ашрам; обитель
Translation

«В самообладании есть только один недостаток, второго нет: люди считают соединённого с терпением слабым. Но у этого недостатка, о мудрый, есть очень великое достоинство: терпеливому легко доступны широкие миры. Обузданному зачем лес? И необузданному что пользы от леса, Бхарата? Где бы ни жил обузданный, то место и есть лес, тот и есть ашрам».

Version

f22ce3c832fb · published Jun 20, 2026, 10:23:05 PM UTC

Available inRU

Page between verses with