Mahabharata
Virūpākṣa Honors Gautama12.165.10-18
10719 / 15823
Mahabharata · 12.165.10-18
Devanāgarī

ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलंकृतम् ॥
स्नातानाम् अनुसंप्राप्तम् अहतक्षौमवाससाम् ॥
तान् आगतान् द्विजश्रेष्ठान् विरूपाक्षो विशां पते ॥
यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
बृस्यस् तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात् ॥
भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर् भरतसत्तम ॥
तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः ॥
व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा ॥
ततो जाम्बूनदाः पात्रीर् वज्राङ्का विमलाः शुभाः ॥
वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान् मधुघृताप्लुताः ॥
तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाः ॥
ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा ॥
विशेषतस् तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः संप्रयच्छति ॥
शरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्याम् इति श्रुतिः ॥
सुवर्णं रजतं चैव मणीन् अथ च मौक्तिकम् ॥
वज्रान् महाधनांश् चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान् ॥
रत्नराशीन् विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत ॥
ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान् विरूपाक्षो महायशाः ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ sahasraṃ viprāṇāṃ viduṣāṃ samalaṃkṛtam ||
snātānām anusaṃprāptam ahatakṣaumavāsasām ||
tān āgatān dvijaśreṣṭhān virūpākṣo viśāṃ pate ||
yathārhaṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
bṛsyas teṣāṃ tu saṃnyastā rākṣasendrasya śāsanāt ||
bhūmau varakuthāstīrṇāḥ preṣyair bharatasattama ||
tāsu te pūjitā rājñā niṣaṇṇā dvijasattamāḥ ||
vyarājanta mahārāja nakṣatrapatayo yathā ||
tato jāmbūnadāḥ pātrīr vajrāṅkā vimalāḥ śubhāḥ ||
varānnapūrṇā viprebhyaḥ prādān madhughṛtāplutāḥ ||
tasya nityaṃ tathāṣāḍhyāṃ māghyāṃ ca bahavo dvijāḥ ||
īpsitaṃ bhojanavaraṃ labhante satkṛtaṃ sadā ||
viśeṣatas tu kārttikyāṃ dvijebhyaḥ saṃprayacchati ||
śaradvyapāye ratnāni paurṇamāsyām iti śrutiḥ ||
suvarṇaṃ rajataṃ caiva maṇīn atha ca mauktikam ||
vajrān mahādhanāṃś caiva vaiḍūryājinarāṅkavān ||
ratnarāśīn vinikṣipya dakṣiṇārthe sa bhārata ||
tataḥ prāha dvijaśreṣṭhān virūpākṣo mahāyaśāḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततः सहस्रम् विप्राणाम्tataḥ sahasram viprāṇāmзатем тысяча брахманов; дваждырождённых
विदुषाम् समलंकृतम्viduṣām samalaṃkṛtamучёных, хорошо украшенных; наряженных
स्नातानाम् अनुसंप्राप्तम्snātānām anusaṃprāptamомывшихся, прибывших; после омовения
अहत क्षौम वाससाम्ahata kṣauma vāsasāmв новых льняных одеждах; неповреждённых
तान् आगतान् द्विज श्रेष्ठान्tān āgatān dvija śreṣṭhānтех прибывших лучших брахманов; дваждырождённых
विरूपाक्षः विशाम् पतेvirūpākṣaḥ viśām pateВирупакша, владыка людей; о правитель
यथा अर्हम् प्रतिजग्राहyathā arham pratijagrāhaкак подобает принял; соответственно достоинству
विधि दृष्टेन कर्मणाvidhi dṛṣṭena karmaṇāдействием, указанным правилом; обрядом
बृस्यः तेषाम् तु संन्यस्ताःbṛsyaḥ teṣām tu saṃnyastāḥподстилки для них же были расставлены; ложа
राक्षस इन्द्रस्य शासनात्rākṣasa indrasya śāsanātпо приказу владыки ракшасов; царя
भूमौ वर कुथा आस्तीर्णाःbhūmau vara kuthā āstīrṇāḥна земле, покрытой лучшими коврами; покрывалами
प्रेष्यैः भरत सत्तमpreṣyaiḥ bharata sattamaслугами, лучший Бхарата; посланниками
तासु ते पूजिताः राज्ञाtāsu te pūjitāḥ rājñāна них они, почтённые царём; уваженные
निषण्णाः द्विज सत्तमाःniṣaṇṇāḥ dvija sattamāḥсели, лучшие дваждырождённые; брахманы
व्यराजन्त महा राजvyarājanta mahā rājaсияли, великий царь; блистали
नक्षत्र पतयः यथाnakṣatra patayaḥ yathāкак владыки звёзд; подобно лунам
ततः जाम्बूनदाः पात्रीःtataḥ jāmbūnadāḥ pātrīḥзатем золотые блюда; сосуды из джамбунада
वज्र अङ्काः विमलाः शुभाःvajra aṅkāḥ vimalāḥ śubhāḥотмеченные алмазами, чистые, благие; сверкающие
वर अन्न पूर्णाः विप्रेभ्यःvara anna pūrṇāḥ viprebhyaḥполные лучшей пищи брахманам; наполненные
प्रादात् मधु घृत आप्लुताःprādāt madhu ghṛta āplutāḥдал, залитые мёдом и гхи; маслом
तस्य नित्यम् तथा आषाढ्याम्tasya nityam tathā āṣāḍhyāmу него всегда также в Ашадху; на праздник
माघ्याम् च बहवः द्विजाःmāghyām ca bahavaḥ dvijāḥи в Магху многие брахманы; дваждырождённые
ईप्सितम् भोजन वरम्īpsitam bhojana varamжеланную лучшую пищу; превосходную трапезу
लभन्ते सत्कृतम् सदाlabhante satkṛtam sadāполучают, всегда почтённые; уваженные
विशेषतः तु कार्त्तिक्याम्viśeṣataḥ tu kārttikyāmособенно же в Картику; на полнолуние
द्विजेभ्यः संप्रयच्छतिdvijebhyaḥ saṃprayacchatiбрахманам он раздаёт; даёт
शरद् व्यपाये रत्नानिśarad vyapāye ratnāniв конце осени драгоценности; после сезона
पौर्णमास्याम् इति श्रुतिःpaurṇamāsyām iti śrutiḥв полнолуние, таково предание; слух
सुवर्णम् रजतम् च एवsuvarṇam rajatam ca evaзолото и также серебро; именно
मणीन् अथ च मौक्तिकम्maṇīn atha ca mauktikamкамни и затем жемчуг; драгоценности
वज्रान् महा धनान् च एवvajrān mahā dhanān ca evaалмазы и большие богатства; ценности
वैडूर्य अजिन राङ्कवान्vaiḍūrya ajina rāṅkavānвайдурьи, шкуры и шерстяные покрывала; одеяния
रत्न राशीन् विनिक्षिप्यratna rāśīn vinikṣipyaразложив груды драгоценностей; кучи
दक्षिणा अर्थे सः भारतdakṣiṇā arthe saḥ bhārataдля дакшины он, Бхарата; подарков
ततः प्राह द्विज श्रेष्ठान्tataḥ prāha dvija śreṣṭhānзатем сказал лучшим брахманам; дваждырождённым
विरूपाक्षः महा यशाःvirūpākṣaḥ mahā yaśāḥВирупакша, великославный; знаменитый
Translation

Затем пришла тысяча учёных брахманов, красиво украшенных, совершивших омовение и одетых в новые льняные одежды. Вирупакша, о владыка людей, принял этих лучших дваждырождённых как подобает, по установленному обряду. По приказу владыки ракшасов слуги расставили для них подстилки на земле, покрытой лучшими коврами, о лучший Бхарата. Почтённые царём, эти лучшие брахманы сели на них и сияли, о великий царь, словно владыки звёзд. Затем он дал брахманам чистые и прекрасные золотые блюда, отмеченные алмазами, наполненные лучшей пищей и залитые мёдом и гхи. У него всегда, в Ашадху и Магху, многие брахманы получали желанную лучшую пищу и постоянный почёт; особенно же в Картику, в осеннее полнолуние, он раздавал брахманам драгоценности. Разложив для дакшины груды золота, серебра, драгоценных камней, жемчуга, алмазов, больших богатств, вайдурьи, шкур и шерстяных покрывал, великославный Вирупакша сказал лучшим брахманам».

Version

1a938875aba5 · published Jun 20, 2026, 10:41:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with