अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ॥
स ऊर्ध्वम् आगम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥
पक्वाशयस् त्व् अधो नाभेर् ऊर्ध्वम् आमाशयः स्थितः ॥
नाभिमध्ये शरीरस्य सर्वे प्राणाः समाहिताः ॥
प्रसृता हृदयात् सर्वे तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा ॥
वहन्त्य् अन्नरसान् नाड्यो दश प्राणप्रचोदिताः ॥
एष मार्गो ऽथ योगानां येन गच्छन्ति तत् पदम् ॥
जितक्लमासना धीरा मूर्धन्य् आत्मानम् आदधुः ॥
एवं सर्वेषु विहितः प्राणापानेषु देहिनाम् ॥
तस्मिन् स्थितो नित्यम् अग्निः स्थाल्याम् इव समाहितः ॥
agnivegavahaḥ prāṇo gudānte pratihanyate ||
sa ūrdhvam āgamya punaḥ samutkṣipati pāvakam ||
pakvāśayas tv adho nābher ūrdhvam āmāśayaḥ sthitaḥ ||
nābhimadhye śarīrasya sarve prāṇāḥ samāhitāḥ ||
prasṛtā hṛdayāt sarve tiryag ūrdhvam adhas tathā ||
vahanty annarasān nāḍyo daśa prāṇapracoditāḥ ||
eṣa mārgo 'tha yogānāṃ yena gacchanti tat padam ||
jitaklamāsanā dhīrā mūrdhany ātmānam ādadhuḥ ||
evaṃ sarveṣu vihitaḥ prāṇāpāneṣu dehinām ||
tasmin sthito nityam agniḥ sthālyām iva samāhitaḥ ||
«Прана, несущая силу огня, задерживается у конца прямой кишки; затем, поднявшись вверх, снова поднимает огонь. Нижний кишечник расположен ниже пупка, желудок — выше, а в середине тела, у пупка, собраны все праны. От сердца во все стороны — поперёк, вверх и вниз — расходятся десять каналов, побуждаемые праной, и несут пищевые соки. Это путь йогов, которым они идут к тому состоянию: стойкие, победившие усталость сидения, помещают себя в голове. Так огонь всегда установлен во всех пранах и апанах воплощённых, пребывая в них сосредоточенно, как в горшке».
d80740e8257d · published Jun 20, 2026, 11:25:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Физиология главы завершается йогическим направлением: праны и каналы не только поддерживают пищеварение, но и становятся путём внутреннего восхождения.