Mahabharata
The Beginning of the Story of Jājali and Tulādhāra12.253.47-51
11169 / 15823
Mahabharata · 12.253.47-51
Devanāgarī

तुलाधार उवाच
आयान् एवासि विदितो मम ब्रह्मन् न संशयः ॥
ब्रवीमि यत् तु वचनं तच् छृणुष्व द्विजोत्तम ॥
सागरानूपम् आश्रित्य तपस् तप्तं त्वया महत् ॥
न च धर्मस्य संज्ञां त्वं पुरा वेत्थ कथं चन ॥
ततः सिद्धस्य तपसा तव विप्र शकुन्तकाः ॥
क्षिप्रं शिरस्य् अजायन्त ते च संभावितास् त्वया ॥
जातपक्षा यदा ते च गताश् चारीम् इतस् ततः ॥
मन्यमानस् ततो धर्मं चटकप्रभवं द्विज ॥
खे वाचं त्वम् अथाश्रौषीर् मां प्रति द्विजसत्तम ॥
अमर्षवशम् आपन्नस् ततः प्राप्तो भवान् इह ॥
करवाणि प्रियं किं ते तद् ब्रूहि द्विजसत्तम ॥

Transliteration (IAST)

tulādhāra uvāca
āyān evāsi vidito mama brahman na saṃśayaḥ ||
bravīmi yat tu vacanaṃ tac chṛṇuṣva dvijottama ||
sāgarānūpam āśritya tapas taptaṃ tvayā mahat ||
na ca dharmasya saṃjñāṃ tvaṃ purā vettha kathaṃ cana ||
tataḥ siddhasya tapasā tava vipra śakuntakāḥ ||
kṣipraṃ śirasy ajāyanta te ca saṃbhāvitās tvayā ||
jātapakṣā yadā te ca gatāś cārīm itas tataḥ ||
manyamānas tato dharmaṃ caṭakaprabhavaṃ dvija ||
khe vācaṃ tvam athāśrauṣīr māṃ prati dvijasattama ||
amarṣavaśam āpannas tataḥ prāpto bhavān iha ||
karavāṇi priyaṃ kiṃ te tad brūhi dvijasattama ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तुलाधारः उवाचtulādhāraḥ uvācaТуладхара сказал; произнёс
आयान् एव असिāyān eva asiты именно пришёл; прибыл
विदितः ममviditaḥ mamaизвестный мне; узнанный
ब्रह्मन्brahmanо брахман; дваждырождённый
न संशयःna saṃśayaḥнет сомнения; несомненно
ब्रवीमि यत् तु वचनम्bravīmi yat tu vacanamкакое же слово говорю; скажу
तत् शृणुष्वtat śṛṇuṣvaего услышь; слушай
द्विज उत्तमdvija uttamaлучший из брахманов; дваждырождённых
सागर अनूपम् आश्रित्यsāgara anūpam āśrityaпребывая у берега океана; моря
तपः तप्तम् त्वया महत्tapaḥ taptam tvayā mahatвеликий тапас тобой совершён; аскеза
न च धर्मस्य संज्ञाम्na ca dharmasya saṃjñāmно признака дхармы; понимания
त्वम् पुरा वेत्थtvam purā vetthaты прежде не знал; не ведал
कथम् चनkatham canaникак; совсем
ततः सिद्धस्य तपसाtataḥ siddhasya tapasāзатем, когда ты стал совершенным тапасом; аскезой
तव विप्रtava vipraтвоим, о брахман; тебе
शकुन्तकाःśakuntakāḥптички; птенцы
क्षिप्रम् शिरसि अजायन्तkṣipram śirasi ajāyantaскоро родились на голове; появились
ते च संभाविताः त्वयाte ca saṃbhāvitāḥ tvayāи они были почтены тобой; оберегаемы
जात पक्षाः यदा ते चjāta pakṣāḥ yadā te caи когда они обрели крылья; оперились
गताः चारीम् इतः ततःgatāḥ cārīm itaḥ tataḥи ушли странствовать туда-сюда; летать
मन्यमानः ततः धर्मम्manyamānaḥ tataḥ dharmamсчитая тогда дхармой; полагая
चटक प्रभवम्caṭaka prabhavamпроисходящее от птиц; воробьёв
द्विजdvijaо брахман; дваждырождённый
खे वाचम् त्वम्khe vācam tvamв небе голос ты; речь
अथ अश्रौषीःatha aśrauṣīḥзатем услышал; услыхал
माम् प्रतिmām pratiотносительно меня; ко мне
द्विज सत्तमdvija sattamaлучший из брахманов; дваждырождённых
अमर्ष वशम् आपन्नःamarṣa vaśam āpannaḥпопав под власть нетерпения; досады
ततः प्राप्तः भवान् इहtataḥ prāptaḥ bhavān ihaзатем ты прибыл сюда; пришёл
करवाणि प्रियम् किम् तेkaravāṇi priyam kim teчто приятное сделать тебе; услугу
तत् ब्रूहिtat brūhiэто скажи; говори
द्विज सत्तमdvija sattamaлучший из брахманов; дваждырождённых
Translation

Туладхара сказал: «Ты пришёл, и ты уже известен мне, о брахман, в этом нет сомнения. Но то слово, которое я скажу, услышь, лучший из дваждырождённых. У берега океана ты совершил великий тапас, но прежде никак не знал признака дхармы. Затем, когда ты достиг совершенства тапасом, о брахман, на твоей голове быстро появились птички, и ты почтил их и оберегал. Когда они обрели крылья и улетели странствовать туда и сюда, ты, о дваждырождённый, счёл дхармой то, что возникло от птиц; затем ты услышал в небе голос обо мне, лучший из брахманов. Охваченный нетерпением, ты пришёл сюда. Что приятное мне сделать для тебя? Скажи, лучший из дваждырождённых».

Version

4c3d2bb2cab7 · published Jun 21, 2026, 7:05:33 AM UTC

Available inRU

Page between verses with