Mahabharata
Kapila and Syūmaraśmi Debate Renunciation and the Householder (Kapila and Syūmaraśmi Debate Renunciation and Householder Life)12.261.53-61
11211 / 15823
Mahabharata · 12.261.53-61
Devanāgarī

स्यूमरश्मिर् उवाच
सर्वम् एतन् मया ब्रह्मञ् शास्त्रतः परिकीर्तितम् ॥
न ह्य् अविज्ञाय शात्रार्थं प्रवर्तन्ते प्रवृत्तयः ॥
यः कश् चिन् न्याय्य आचारः सर्वं शास्त्रम् इति श्रुतिः ॥
यद् अन्याय्यम् अशास्त्रं तद् इत्य् एषा श्रूयते श्रुतिः ॥
न प्रवृत्तिर् ऋते शास्त्रात् का चिद् अस्तीति निश्चयः ॥
यद् अन्यद् वेदवादेभ्यस् तद् अशास्त्रम् इति श्रुतिः ॥
शास्त्राद् अपेतं पश्यन्ति बहवो व्यक्तमानिनः ॥
शास्त्रदोषान् न पश्यन्ति इह चामुत्र चापरे ॥
अविज्ञानहतप्रज्ञा हीनप्रज्ञास् तमोवृताः ॥
शक्यं त्व् एकेन मुक्तेन कृतकृत्येन सर्वशः ॥
पिण्डमात्रं व्यपाश्रित्य चरितुं सर्वतोदिशम् ॥
वेदवादं व्यपाश्रित्य मोक्षो ऽस्तीति प्रभाषितुम् ॥
इदं तु दुष्करं कर्म कुटुम्बम् अभिसंश्रितम् ॥
दानम् अध्ययनं यज्ञः प्रजासंतानम् आर्जवम् ॥
यद्य् एतद् एवं कृत्वापि न विमोक्षो ऽस्ति कस्य चित् ॥
धिक् कर्तारं च कार्यं च श्रमश् चायं निरर्थकः ॥
नास्तिक्यम् अन्यथा च स्याद् वेदानां पृष्ठतःक्रिया ॥
एतस्यानन्त्यम् इच्छामि भगवञ् श्रोतुम् अञ्जसा ॥
तथ्यं वदस्व मे ब्रह्मन्न् उपसन्नो ऽस्म्य् अधीहि भोः ॥
यथा ते विदितो मोक्षस् तथेच्छाम्य् उपशिक्षितुम् ॥

Transliteration (IAST)

syūmaraśmir uvāca
sarvam etan mayā brahmañ śāstrataḥ parikīrtitam ||
na hy avijñāya śātrārthaṃ pravartante pravṛttayaḥ ||
yaḥ kaś cin nyāyya ācāraḥ sarvaṃ śāstram iti śrutiḥ ||
yad anyāyyam aśāstraṃ tad ity eṣā śrūyate śrutiḥ ||
na pravṛttir ṛte śāstrāt kā cid astīti niścayaḥ ||
yad anyad vedavādebhyas tad aśāstram iti śrutiḥ ||
śāstrād apetaṃ paśyanti bahavo vyaktamāninaḥ ||
śāstradoṣān na paśyanti iha cāmutra cāpare ||
avijñānahataprajñā hīnaprajñās tamovṛtāḥ ||
śakyaṃ tv ekena muktena kṛtakṛtyena sarvaśaḥ ||
piṇḍamātraṃ vyapāśritya carituṃ sarvatodiśam ||
vedavādaṃ vyapāśritya mokṣo 'stīti prabhāṣitum ||
idaṃ tu duṣkaraṃ karma kuṭumbam abhisaṃśritam ||
dānam adhyayanaṃ yajñaḥ prajāsaṃtānam ārjavam ||
yady etad evaṃ kṛtvāpi na vimokṣo 'sti kasya cit ||
dhik kartāraṃ ca kāryaṃ ca śramaś cāyaṃ nirarthakaḥ ||
nāstikyam anyathā ca syād vedānāṃ pṛṣṭhataḥkriyā ||
etasyānantyam icchāmi bhagavañ śrotum añjasā ||
tathyaṃ vadasva me brahmann upasanno 'smy adhīhi bhoḥ ||
yathā te vidito mokṣas tathecchāmy upaśikṣitum ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
स्यूमरश्मिः उवाचsyūmaraśmiḥ uvācaСьюмарашми сказал; произнёс
सर्वम् एतत् मया ब्रह्मन्sarvam etat mayā brahmanвсё это мной, брахман; мудрец
शास्त्रतः परिकीर्तितम्śāstrataḥ parikīrtitamсогласно шастре изложено; перечислено
न हि अविज्ञाय शास्त्र अर्थम्na hi avijñāya śāstra arthamведь не поняв смысл шастры; учения
प्रवर्तन्ते प्रवृत्तयःpravartante pravṛttayaḥдействия не начинаются; практики
यः कः चित् न्याय्यः आचारःyaḥ kaḥ cit nyāyyaḥ ācāraḥкакое бы ни было правильное поведение; должное
सर्वम् शास्त्रम् इति श्रुतिःsarvam śāstram iti śrutiḥвсё это шастра, так шрути; слышится
यत् अन्याय्यम् अशास्त्रम् तत्yat anyāyyam aśāstram tatчто неправильно, то не шастра; беззаконно
इति एषा श्रूयते श्रुतिःiti eṣā śrūyate śrutiḥтак эта шрути слышится; говорится
न प्रवृत्तिः ऋते शास्त्रात्na pravṛttiḥ ṛte śāstrātнет действия без шастры; писания
का चित् अस्ति इति निश्चयःkā cit asti iti niścayaḥникакого, таково решение; убеждение
यत् अन्यत् वेद वादेभ्यःyat anyat veda vādebhyaḥчто иное, чем ведическое учение; слово
तत् अशास्त्रम् इति श्रुतिःtat aśāstram iti śrutiḥто не шастра, так шрути; сказано
शास्त्रात् अपेतम् पश्यन्तिśāstrāt apetam paśyantiотошедшее от шастры видят; считают
बहवः व्यक्त मानिनःbahavaḥ vyakta māninaḥмногие, считающие себя явными знатоками; самоуверенные
शास्त्र दोषान् न पश्यन्तिśāstra doṣān na paśyantiизъянов шастры не видят; не понимают
इह च अमुत्र च अपरेiha ca amutra ca apareздесь и там другие; в обоих мирах
अविज्ञान हत प्रज्ञाःavijñāna hata prajñāḥс мудростью, убитой незнанием; невежеством
हीन प्रज्ञाः तमः वृताःhīna prajñāḥ tamaḥ vṛtāḥнизкого разума, покрытые тьмой; тамасом
शक्यम् तु एकेन मुक्तेनśakyam tu ekena muktenaно возможно одному освобождённому; свободному
कृत कृत्येन सर्वशःkṛta kṛtyena sarvaśaḥполностью сделавшему должное; завершившему
पिण्ड मात्रम् व्यपाश्रित्यpiṇḍa mātram vyapāśrityaопираясь лишь на комок пищи; подаяние
चरितुम् सर्वतः दिशम्caritum sarvataḥ diśamходить во все стороны; повсюду
वेद वादम् व्यपाश्रित्यveda vādam vyapāśrityaопираясь на ведическое учение; слово
मोक्षः अस्ति इति प्रभाषितुम्mokṣaḥ asti iti prabhāṣitumпровозглашать, что освобождение есть; возможно
इदम् तु दुष्करम् कर्मidam tu duṣkaram karmaно это трудное дело; действие
कुटुम्बम् अभिसंश्रितम्kuṭumbam abhisaṃśritamсвязанное с семьёй; домом
दानम् अध्ययनम् यज्ञःdānam adhyayanam yajñaḥдарение, изучение, жертва; обряд
प्रजा संतानम् आर्जवम्prajā saṃtānam ārjavamпродолжение потомства, прямота; честность
यदि एतत् एवम् कृत्वा अपिyadi etat evam kṛtvā apiесли даже сделав это так; исполняя
न विमोक्षः अस्ति कस्य चित्na vimokṣaḥ asti kasya citнет освобождения ни для кого; никому
धिक् कर्तारम् च कार्यम् चdhik kartāram ca kāryam caпозор деятелю и делу; действию
श्रमः च अयम् निरर्थकःśramaḥ ca ayam nirarthakaḥи этот труд бесполезен; напрасен
नास्तिक्यम् अन्यथा च स्यात्nāstikyam anyathā ca syātиначе был бы атеизм; безверие
वेदानाम् पृष्ठतः क्रियाvedānām pṛṣṭhataḥ kriyāи действие за спиной Вед; против них
एतस्य आनन्त्यम् इच्छामिetasya ānantyam icchāmiэтого бесконечность я хочу; окончание
भगवन् श्रोतुम् अञ्जसाbhagavan śrotum añjasāБхагаван, услышать прямо; ясно
तथ्यम् वदस्व मे ब्रह्मन्tathyam vadasva me brahmanистину скажи мне, брахман; мудрец
उपसन्नः अस्मि अधीहि भोःupasannaḥ asmi adhīhi bhoḥя пришёл, наставь, господин; учи
यथा ते विदितः मोक्षःyathā te viditaḥ mokṣaḥкак тебе известно освобождение; мокша
तथा इच्छामि उपशिक्षितुम्tathā icchāmi upaśikṣitumтак я хочу научиться; узнать
Translation

Сьюмарашми сказал: «Всё это я изложил согласно шастре, о брахман. Ведь действия не начинаются без понимания смысла шастры. Какое бы поведение ни было правильным, всё это шастра — так слышится в шрути; а что неправильно, то не шастра. Нет никакого действия без шастры — таково решение; что отлично от ведического учения, то не шастра. Многие самоуверенные люди считают что-то отошедшим от шастры, но не видят собственных ошибок в понимании шастры; другие, здесь и после, имеют разум, убитый незнанием, низкую мудрость и покрыты тьмой. Да, один освобождённый, завершивший должное, может, опираясь лишь на комок пищи, ходить во все стороны и провозглашать на основании ведического учения, что освобождение есть. Но трудно и это дело, связанное с семьёй: дарение, изучение, жертва, продолжение потомства и прямота. Если даже сделав всё это никто не получает освобождения, тогда позор деятелю и делу, а весь труд напрасен. Иначе возник бы атеизм и действие против Вед. Поэтому я хочу прямо услышать предел и истинный смысл этого. Скажи мне истину, о брахман; я пришёл к тебе, наставь меня. Как тебе известно освобождение, так я хочу научиться».

Version

c8ad8d745088 · published Jun 21, 2026, 7:58:11 AM UTC

Available inRU

Page between verses with