Mahabharata
Asita Devala on Elements, Senses, Body, and Sāṃkhya (Asita Devala on the Elements, Senses, Body, and Sāṃkhya)12.267.33-38
11243 / 15823
Mahabharata · 12.267.33-38
Devanāgarī

हित्वा हित्वा ह्य् अयं प्रैति देहाद् देहं कृताश्रयः ॥
कालसंचोदितः क्षेत्री विशीर्णाद् वा गृहाद् गृहम् ॥
तत्र नैवानुतप्यन्ते प्राज्ञा निश्चितनिश्चयाः ॥
कृपणास् त्व् अनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥
न ह्य् अयं कस्य चित् कश् चिन् नास्य कश् चन विद्यते ॥
भवत्य् एको ह्य् अयं नित्यं शरीरे सुखदुःखभाक् ॥
नैव संजायते जन्तुर् न च जातु विपद्यते ॥
याति देहम् अयं भुक्त्वा कदा चित् परमां गतिम् ॥
पुण्यपापमयं देहं क्षपयन् कर्मसंचयात् ॥
क्षीणदेहः पुनर् देही ब्रह्मत्वम् उपगच्छति ॥
पुण्यपापक्षयार्थं च सांख्यं ज्ञानं विधीयते ॥
तत्क्षये ह्य् अस्य पश्यन्ति ब्रह्मभावे परां गतिम् ॥

Transliteration (IAST)

hitvā hitvā hy ayaṃ praiti dehād dehaṃ kṛtāśrayaḥ ||
kālasaṃcoditaḥ kṣetrī viśīrṇād vā gṛhād gṛham ||
tatra naivānutapyante prājñā niścitaniścayāḥ ||
kṛpaṇās tv anutapyante janāḥ saṃbandhimāninaḥ ||
na hy ayaṃ kasya cit kaś cin nāsya kaś cana vidyate ||
bhavaty eko hy ayaṃ nityaṃ śarīre sukhaduḥkhabhāk ||
naiva saṃjāyate jantur na ca jātu vipadyate ||
yāti deham ayaṃ bhuktvā kadā cit paramāṃ gatim ||
puṇyapāpamayaṃ dehaṃ kṣapayan karmasaṃcayāt ||
kṣīṇadehaḥ punar dehī brahmatvam upagacchati ||
puṇyapāpakṣayārthaṃ ca sāṃkhyaṃ jñānaṃ vidhīyate ||
tatkṣaye hy asya paśyanti brahmabhāve parāṃ gatim ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
हित्वा हित्वा हि अयम् प्रैतिhitvā hitvā hi ayam praitiоставляя снова и снова, этот идёт; уходит
देहात् देहम् कृत आश्रयःdehāt deham kṛta āśrayaḥиз тела в тело, приняв опору; убежище
काल संचोदितः क्षेत्रीkāla saṃcoditaḥ kṣetrīвременем побуждаемый кшетрин; владелец поля
विशीर्णात् वा गृहात् गृहम्viśīrṇāt vā gṛhāt gṛhamиз разрушенного дома в дом; жилище
तत्र न एव अनुतप्यन्तेtatra na eva anutapyanteтам вовсе не скорбят; не жалеют
प्राज्ञाः निश्चित निश्चयाःprājñāḥ niścita niścayāḥмудрые с твёрдым решением; убеждением
कृपणाः तु अनुतप्यन्तेkṛpaṇāḥ tu anutapyanteжалкие же скорбят; печалятся
जनाः संबन्धि मानिनःjanāḥ saṃbandhi māninaḥлюди, считающие себя связанными; родством
न हि अयम्na hi ayamведь он не; этот
कस्य चित् कः चित्kasya cit kaḥ citкому-либо кто-либо; чей-либо
न अस्य कः चन विद्यतेna asya kaḥ cana vidyateи его никто не существует; не принадлежит
भवति एकः हि अयम् नित्यम्bhavati ekaḥ hi ayam nityamон бывает один ведь всегда; сам
शरीरे सुख दुःख भाक्śarīre sukha duḥkha bhākв теле вкушающий счастье и страдание; долю
न एव संजायते जन्तुःna eva saṃjāyate jantuḥсущество вовсе не рождается; поистине
न च जातु विपद्यतेna ca jātu vipadyateи никогда не гибнет; погибает
याति देहम् अयम् भुक्त्वाyāti deham ayam bhuktvāон уходит, прожив тело; использовав
कदा चित् परमाम् गतिम्kadā cit paramām gatimкогда-нибудь к высшей цели; пути
पुण्य पाप मयम् देहम्puṇya pāpa mayam dehamтело, состоящее из заслуги и греха; смешанное
क्षपयन् कर्म संचयात्kṣapayan karma saṃcayātистощая из накопления кармы; сжигая
क्षीण देहः पुनः देहीkṣīṇa dehaḥ punaḥ dehīс истощённым телом затем воплощённый; носитель
ब्रह्मत्वम् उपगच्छतिbrahmatvam upagacchatiк состоянию Брахмана приходит; достигает
पुण्य पाप क्षय अर्थम् चpuṇya pāpa kṣaya artham caи ради уничтожения заслуги и греха; исчерпания
सांख्यम् ज्ञानम् विधीयतेsāṃkhyam jñānam vidhīyateпредписывается знание санкхьи; различения
तत् क्षये हि अस्य पश्यन्तिtat kṣaye hi asya paśyantiпри их уничтожении его видят; созерцают
ब्रह्म भावे पराम् गतिम्brahma bhāve parām gatimв состоянии Брахмана высшую цель; путь
Translation

«Оставляя одно тело за другим, этот кшетрин, побуждаемый временем, идёт из тела в тело, как из разрушенного дома переходят в новый дом. Мудрые с твёрдым убеждением об этом не скорбят; скорбят жалкие люди, считающие себя связанными родством. Ведь этот воплощённый никому не принадлежит, и никто не принадлежит ему: он всегда один вкушает в теле свою долю счастья и страдания. Существо по-настоящему не рождается и никогда не гибнет; прожив тело, оно когда-нибудь приходит к высшей цели. Истощая из накопленной кармы тело, сотканное из заслуги и греха, воплощённый, когда тело истощено, достигает состояния Брахмана. Ради уничтожения заслуги и греха предписано знание санкхьи; когда они уничтожены, в состоянии Брахмана видят его высшую цель».

Version

7e700e44a1f4 · published Jun 21, 2026, 5:31:12 AM UTC

Available inRU

Page between verses with