Mahabharata
Parāśara on Giving, Debts, and Honoring Viṣṇu (Parāśara on Giving, Debts, and the Worship of Viṣṇu)12.281.10-14
11318 / 15823
Mahabharata · 12.281.10-14
Devanāgarī

स्वाध्यायेन महर्षिभ्यो देवेभ्यो यज्ञकर्मणा ॥
पितृभ्यः श्राद्धदानेन नृणाम् अभ्यर्चनेन च ॥
वाचः शेषावहार्येण पालनेनात्मनो ऽपि च ॥
यथावद् भृत्यवर्गस्य चिकीर्षेद् धर्मम् आदितः ॥
प्रयत्नेन च संसिद्धा धनैर् अपि विवर्जिताः ॥
सम्यग् घुत्वा हुतवहं मुनयः सिद्धिम् आगताः ॥
विश्वामित्रस्य पुत्रत्वम् ऋचीकतनयो ऽगमत् ॥
ऋग्भिः स्तुत्वा महाभागो देवान् वै यज्ञभागिनः ॥
गतः शुक्रत्वम् उशना देवदेवप्रसादनात् ॥
देवीं स्तुत्वा तु गगने मोदते तेजसा वृतः ॥

Transliteration (IAST)

svādhyāyena maharṣibhyo devebhyo yajñakarmaṇā ||
pitṛbhyaḥ śrāddhadānena nṛṇām abhyarcanena ca ||
vācaḥ śeṣāvahāryeṇa pālanenātmano 'pi ca ||
yathāvad bhṛtyavargasya cikīrṣed dharmam āditaḥ ||
prayatnena ca saṃsiddhā dhanair api vivarjitāḥ ||
samyag ghutvā hutavahaṃ munayaḥ siddhim āgatāḥ ||
viśvāmitrasya putratvam ṛcīkatanayo 'gamat ||
ṛgbhiḥ stutvā mahābhāgo devān vai yajñabhāginaḥ ||
gataḥ śukratvam uśanā devadevaprasādanāt ||
devīṃ stutvā tu gagane modate tejasā vṛtaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
स्वाध्यायेन महर्षिभ्यःsvādhyāyena maharṣibhyaḥсамоизучением великим риши; ведическим чтением
देवेभ्यः यज्ञ कर्मणाdevebhyaḥ yajña karmaṇāбогам жертвенным действием; обрядом
पितृभ्यः श्राद्ध दानेनpitṛbhyaḥ śrāddha dānenaпредкам даром шраддхи; поминальным даром
नृणाम् अभ्यर्चनेन चnṛṇām abhyarcanena caи людям почитанием; служением
वाचः शेष अवहार्येणvācaḥ śeṣa avahāryeṇaостатком речи, приносящим пользу; добрым словом
पालनेन आत्मनः अपि चpālanena ātmanaḥ api caи поддержанием самого себя; собственного тела
यथावत् भृत्य वर्गस्यyathāvat bhṛtya vargasyaкак следует круга слуг; домочадцев
चिकीर्षेत् धर्मम् आदितःcikīrṣet dharmam āditaḥсначала пусть желает совершить дхарму; исполняет
प्रयत्नेन च संसिद्धाःprayatnena ca saṃsiddhāḥи усилием достигшие совершенства; преуспевшие
धनैः अपि विवर्जिताःdhanaiḥ api vivarjitāḥдаже лишённые богатств; без средств
सम्यक् हुत्वा हुतवहम्samyak hutvā hutavahamправильно возлив в огонь; почтив Агни
मुनयः सिद्धिम् आगताःmunayaḥ siddhim āgatāḥмуни достигли совершенства; сиддхи
विश्वामित्रस्य पुत्रत्वम्viśvāmitrasya putratvamсыновство Вишвамитры; статус сына
ऋचीक तनयः अगमत्ṛcīka tanayaḥ agamatсын Ричики достиг; обрёл
ऋग्भिः स्तुत्वाṛgbhiḥ stutvāгимнами восхвалив; ричами
महाभागःmahābhāgaḥвесьма удачливый; благословенный
देवान् वै यज्ञ भागिनःdevān vai yajña bhāginaḥбогов, получающих доли жертвы; участников
गतः शुक्रत्वम् उशनाgataḥ śukratvam uśanāУшана достиг положения Шукра; стал Шукрой
देव देव प्रसादनात्deva deva prasādanātмилостью Бога богов; верховного божества
देवीम् स्तुत्वा तुdevīm stutvā tuбогиню же восхвалив; прославив
गगने मोदतेgagane modateв небе радуется; наслаждается
तेजसा वृतःtejasā vṛtaḥсиянием окружённый; светом
Translation

«Свои долги следует с самого начала исполнять так: великим риши — самоизучением, богам — жертвенным действием, предкам — даром шраддхи, людям — почитанием, речью — полезным остатком слов, самому себе — поддержанием тела, а кругу слуг — должной заботой. Муни, даже лишённые богатства, усилием достигали совершенства, правильно совершая подношение в огонь. Благословенный сын Ричики, восхвалив гимнами богов, получающих доли жертвы, достиг положения сына Вишвамитры. Ушана, милостью Бога богов став Шукрой, восхвалив богиню, радуется в небе, окружённый сиянием».

Version

f4b3d83d78d6 · published Jun 21, 2026, 4:04:15 AM UTC

Available inRU

Page between verses with