वसिष्ठ उवाच
एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते ॥
देहाद् देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते ॥
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदा चिद् देवतास्व् अपि ॥
उपपद्यति संयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात् ॥
मानुषत्वाद् दिवं याति दिवो मानुष्यम् एव च ॥
मानुष्यान् निरयस्थानम् आनन्त्यं प्रतिपद्यते ॥
कोशकारो यथात्मानं कीटः समनुरुन्धति ॥
सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः ॥
द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु ॥
शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे ॥
जलोदरे ऽर्शसां रोगे ज्वरगण्डविषूचिके ॥
श्वित्रे कुष्ठे ऽग्निदाहे च सिध्मापस्मारयोर् अपि ॥
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिषु ॥
उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एषो ऽप्य् अभिमन्यते ॥
अभिमन्यत्य् अभीमानात् तथैव सुकृतान्य् अपि ॥
vasiṣṭha uvāca
evam apratibuddhatvād abuddham anuvartate ||
dehād dehasahasrāṇi tathā samabhipadyate ||
tiryagyonisahasreṣu kadā cid devatāsv api ||
upapadyati saṃyogād guṇaiḥ saha guṇakṣayāt ||
mānuṣatvād divaṃ yāti divo mānuṣyam eva ca ||
mānuṣyān nirayasthānam ānantyaṃ pratipadyate ||
kośakāro yathātmānaṃ kīṭaḥ samanurundhati ||
sūtratantuguṇair nityaṃ tathāyam aguṇo guṇaiḥ ||
dvaṃdvam eti ca nirdvaṃdvas tāsu tāsv iha yoniṣu ||
śīrṣaroge 'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe ||
jalodare 'rśasāṃ roge jvaragaṇḍaviṣūcike ||
śvitre kuṣṭhe 'gnidāhe ca sidhmāpasmārayor api ||
yāni cānyāni dvaṃdvāni prākṛtāni śarīriṣu ||
utpadyante vicitrāṇi tāny eṣo 'py abhimanyate ||
abhimanyaty abhīmānāt tathaiva sukṛtāny api ||
Васиштха сказал: «Так из-за непробуждённости он следует за непробуждённым и переходит из одного тела в тысячи тел. В тысячах животных рождений, а иногда и среди богов, он рождается вследствие соединения с гунами и их исчерпания. Из человеческого состояния он идёт на небо, с неба снова в человеческое, а из человеческого — в адское место, достигая долгого круговорота. Как шелкопряд постоянно опутывает себя нитями кокона, так этот, сам безгунный, опутывается гунами. Недвойственный, он входит в двойственность в разных рождениях: болезни головы, глаз, зубная боль, сжатие горла, водянка, геморрой, лихорадка, опухоли, холера, белая проказа, проказа, жжение, лишай, эпилепсия и другие разнообразные природные двойственности, возникающие у воплощённых, — всё это он принимает за себя; из-за отождествления он так же присваивает себе и заслуги».
b5aaa3a7b73d · published Jun 21, 2026, 6:42:24 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Непробуждённость превращает связь с телом в присвоение: болезнь, рождение, заслуга и страдание начинают казаться собственным состоянием вечного атмана.