Mahabharata
Vyasa's Instruction and Shuka's Renunciation (Vyāsa's Instruction and Śuka's Renunciation)12.309.32-43
11473 / 15823
Mahabharata · 12.309.32-43
Devanāgarī

महापदानि कत्थसे न चाप्य् अवेक्षसे परम् ॥
चिरस्य मृत्युकारिकाम् अनागतां न बुध्यसे ॥
प्रयास्यतां किम् आस्यते समुत्थितं महद् भयम् ॥
अतिप्रमाथि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य मृत्युशासनात् ॥
तद् अन्तिकाय दारुणैः प्रयत्नम् आर्जवे कुरु ॥
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर् हरत्य् अदुःखवित् ॥
तवेह जीवितं यमो न चास्ति तस्य वारकः ॥
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ॥
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥
पुरा सहिक्क एव ते प्रवाति मारुतो ऽन्तकः ॥
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥
स्मृतिश् च संनिरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ॥
समाकुलस्य गच्छतः समाधिम् उत्तमं कुरु ॥
कृताकृते शुभाशुभे प्रमादकर्मविप्लुते ॥
स्मरन् पुरा न तप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥
पुरा जरा कलेवरं विजर्जरीकरोति ते ॥
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥
पुरा शरीरम् अन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ॥
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत् समाचर ॥
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ॥
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥
पुरान्धकारम् एकको ऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ॥
पुरा हिरण्मयान् नगान् निरीक्षसे ऽद्रिमूर्धनि ॥

Transliteration (IAST)

mahāpadāni katthase na cāpy avekṣase param ||
cirasya mṛtyukārikām anāgatāṃ na budhyase ||
prayāsyatāṃ kim āsyate samutthitaṃ mahad bhayam ||
atipramāthi dāruṇaṃ sukhasya saṃvidhīyatām ||
purā mṛtaḥ praṇīyase yamasya mṛtyuśāsanāt ||
tad antikāya dāruṇaiḥ prayatnam ārjave kuru ||
purā samūlabāndhavaṃ prabhur haraty aduḥkhavit ||
taveha jīvitaṃ yamo na cāsti tasya vārakaḥ ||
purā vivāti māruto yamasya yaḥ puraḥsaraḥ ||
puraika eva nīyase kuruṣva sāṃparāyikam ||
purā sahikka eva te pravāti māruto 'ntakaḥ ||
purā ca vibhramanti te diśo mahābhayāgame ||
smṛtiś ca saṃnirudhyate purā taveha putraka ||
samākulasya gacchataḥ samādhim uttamaṃ kuru ||
kṛtākṛte śubhāśubhe pramādakarmaviplute ||
smaran purā na tapyase nidhatsva kevalaṃ nidhim ||
purā jarā kalevaraṃ vijarjarīkaroti te ||
balāṅgarūpahāriṇī nidhatsva kevalaṃ nidhim ||
purā śarīram antako bhinatti rogasāyakaiḥ ||
prasahya jīvitakṣaye tapo mahat samācara ||
purā vṛkā bhayaṃkarā manuṣyadehagocarāḥ ||
abhidravanti sarvato yatasva puṇyaśīlane ||
purāndhakāram ekako 'nupaśyasi tvarasva vai ||
purā hiraṇmayān nagān nirīkṣase 'drimūrdhani ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
महा पदानि कत्थसेmahā padāni katthaseвеликими шагами хвалишься; бахвалишься
न च अपि अवेक्षसे परम्na ca api avekṣase paramи не смотришь на высшее; на конец
चिरस्य मृत्यु कारिकाम्cirasya mṛtyu kārikāmдавнюю производительницу смерти; смертную силу
अनागताम् न बुध्यसेanāgatām na budhyaseприходящую, не понимаешь; не осознаёшь
प्रयास्यताम् किम् आस्यतेprayāsyatām kim āsyateк чему сидеть отправляющимся; уходящим
समुत्थितम् महत् भयम्samutthitam mahat bhayamподнялся великий страх; опасность
अतिप्रमाथि दारुणम्atipramāthi dāruṇamкрайне сокрушительный, ужасный; разрушительный
सुखस्य संविधीयताम्sukhasya saṃvidhīyatāmпусть будет устроено благо; счастье
पुरा मृतः प्रणीयसेpurā mṛtaḥ praṇīyaseпока мёртвым не ведут; не уводят
यमस्य मृत्यु शासनात्yamasya mṛtyu śāsanātпо приказу Ямы и смерти; закону
तत् अन्तिकाय दारुणैःtat antikāya dāruṇaiḥк тому близкому ужасному; концу
प्रयत्नम् आर्जवे कुरुprayatnam ārjave kuruусилие в прямоте делай; старайся
पुरा समूल बान्धवम्purā samūla bāndhavamпрежде чем с корнем и родными; полностью
प्रभुः हरति अदुःखवित्prabhuḥ harati aduḥkhavitвладыка унесёт, не знающий жалости; Яма
तव इह जीवितम् यमःtava iha jīvitam yamaḥтвою здесь жизнь Яма; заберёт
न च अस्ति तस्य वारकःna ca asti tasya vārakaḥи нет его остановщика; препятствующего
पुरा विवाति मारुतःpurā vivāti mārutaḥпрежде чем подует ветер; дуновение
यमस्य यः पुरःसरःyamasya yaḥ puraḥsaraḥкоторый предвестник Ямы; идущий впереди
पुरा एकः एव नीयसेpurā ekaḥ eva nīyaseпрежде чем один ты будешь уведён; совсем
कुरुष्व सांपरायिकम्kuruṣva sāṃparāyikamсделай посмертное благо; загробное
पुरा सहिक्कः एव तेpurā sahikkaḥ eva teпрежде чем к тебе одинокому; в одиночку
प्रवाति मारुतः अन्तकःpravāti mārutaḥ antakaḥподует ветер конца; смерти
पुरा च विभ्रमन्ति तेpurā ca vibhramanti teи прежде чем закружатся твои; помутятся
दिशः महा भय आगमेdiśaḥ mahā bhaya āgameстороны при приходе великого страха; опасности
स्मृतिः च संनिरुध्यतेsmṛtiḥ ca saṃnirudhyateи память будет заблокирована; остановлена
पुरा तव इह पुत्रकpurā tava iha putrakaпрежде у тебя здесь, сынок; в этой жизни
समाकुलस्य गच्छतःsamākulasya gacchataḥуходящего в смятении; растерянного
समाधिम् उत्तमम् कुरुsamādhim uttamam kuruсоверши высшее сосредоточение; самадхи
कृत अकृते शुभ अशुभेkṛta akṛte śubha aśubheсделанное и несделанное, благое и неблагое; поступки
प्रमाद कर्म विप्लुतेpramāda karma vipluteразрушенное делами небрежности; ошибками
स्मरन् पुरा न तप्यसेsmaran purā na tapyaseвспоминая потом, не мучайся; не сожалей
निधत्स्व केवलम् निधिम्nidhatsva kevalam nidhimположи единственное сокровище; духовное
पुरा जरा कलेवरम्purā jarā kalevaramпрежде чем старость тело; оболочку
विजर्जरीकरोति तेvijarjarīkaroti teраздробит у тебя; сделает ветхим
बल अङ्ग रूप हारिणीbala aṅga rūpa hāriṇīпохищающая силу, члены, красоту; вид
निधत्स्व केवलम् निधिम्nidhatsva kevalam nidhimположи единственное сокровище; накопи
पुरा शरीरम् अन्तकःpurā śarīram antakaḥпрежде чем конец тело; смерть
भिनत्ति रोग सायकैःbhinatti roga sāyakaiḥразобьёт стрелами болезней; пронзит
प्रसह्य जीवित क्षयेprasahya jīvita kṣayeнасильно при гибели жизни; истощении
तपः महत् समाचरtapaḥ mahat samācaraсовершай великий тапас; подвиг
पुरा वृका भयंकराःpurā vṛkā bhayaṃkarāḥпрежде чем страшные волки; ужасные
मनुष्य देह गोचराःmanuṣya deha gocarāḥпасущиеся на человеческом теле; ищущие
अभिद्रवन्ति सर्वतःabhidravanti sarvataḥнабегут со всех сторон; окружат
यतस्व पुण्य शीलनेyatasva puṇya śīlaneстарайся в благом поведении; святом
पुरा अन्धकारम् एककःpurā andhakāram ekakaḥпрежде чем тьму одинокий; один
अनुपश्यसि त्वरस्व वैanupaśyasi tvarasva vaiувидишь, спеши же; торопись
पुरा हिरण्मयान् नगान्purā hiraṇmayān nagānпрежде чем золотые горы; сияющие
निरीक्षसे अद्रि मूर्धनिnirīkṣase adri mūrdhaniувидишь на вершине горы; скале
Translation

«Ты хвалишься великими шагами, но не смотришь на высшее и не понимаешь давнюю силу смерти, которая ещё впереди. К чему сидеть тому, кто должен уйти? Великий страх уже поднялся; устрой своё истинное благо. Прежде чем тебя, мёртвого, поведут по приказу Ямы и смерти, приложи усилие к прямоте перед этим ужасным близким концом. Прежде чем Яма, владыка, не знающий жалости, унесёт твою жизнь вместе с корнями и родственными связями, помни: нет никого, кто остановил бы его. Прежде чем подует ветер, предвестник Ямы, и ты будешь уведён один, сделай то, что поможет после смерти. Прежде чем ветер конца подует к тебе одному и стороны закружатся при приходе великого страха, прежде чем память будет остановлена и ты уйдёшь в смятении, соверши высшее самадхи. Чтобы потом, вспоминая сделанное и несделанное, благое и неблагое, разрушенное небрежностью, не мучиться, накопи единственное сокровище. Прежде чем старость, похищающая силу, члены и красоту, сделает твоё тело ветхим, накопи это сокровище. Прежде чем смерть разобьёт тело стрелами болезней и насильно истощит жизнь, совершай великий тапас. Прежде чем страшные хищники со всех сторон набегут на человеческое тело, старайся в благом поведении. Прежде чем один увидишь тьму и сияющие горы на вершине, спеши».

Version

29d486f9608a · published Jun 21, 2026, 9:17:54 AM UTC

Available inRU

Page between verses with