अन्नप्रणाशे भिद्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ॥
बलं बलवतो ऽपीह प्रणश्यत्य् अन्नहानितः ॥
आवाहाश् च विवाहाश् च यज्ञाश् चान्नम् ऋते तथा ॥
न वर्तन्ते नरश्रेष्ठ ब्रह्म चात्र प्रलीयते ॥
अन्नतः सर्वम् एतद् धि यत् किं चित् स्थाणु जङ्गमम् ॥
त्रिषु लोकेषु धर्मार्थम् अन्नं देयम् अतो बुधैः ॥
अन्नदस्य मनुष्यस्य बलम् ओजो यशः सुखम् ॥
कीर्तिश् च वर्धते शश्वत् त्रिषु लोकेषु पार्थिव ॥
मेघेष्व् अम्भः संनिधत्ते प्राणानां पवनः शिवः ॥
तच् च मेघगतं वारि शक्रो वर्षति भारत ॥
आदत्ते च रसं भौमम् आदित्यः स्वगभस्तिभिः ॥
वायुर् आदित्यतस् तांश् च रसान् देवः प्रजापतिः ॥
annapraṇāśe bhidyante śarīre pañca dhātavaḥ ||
balaṃ balavato 'pīha praṇaśyaty annahānitaḥ ||
āvāhāś ca vivāhāś ca yajñāś cānnam ṛte tathā ||
na vartante naraśreṣṭha brahma cātra pralīyate ||
annataḥ sarvam etad dhi yat kiṃ cit sthāṇu jaṅgamam ||
triṣu lokeṣu dharmārtham annaṃ deyam ato budhaiḥ ||
annadasya manuṣyasya balam ojo yaśaḥ sukham ||
kīrtiś ca vardhate śaśvat triṣu lokeṣu pārthiva ||
megheṣv ambhaḥ saṃnidhatte prāṇānāṃ pavanaḥ śivaḥ ||
tac ca meghagataṃ vāri śakro varṣati bhārata ||
ādatte ca rasaṃ bhaumam ādityaḥ svagabhastibhiḥ ||
vāyur ādityatas tāṃś ca rasān devaḥ prajāpatiḥ ||
«При гибели пищи разрушаются в теле пять элементов; сила сильного даже тут гибнет от лишения пищи. Брачные приглашения и свадьбы, и жертвы без пищи также не вершатся, о лучший из мужей, и Брахман тут растворяется. От пищи всё это ведь, что ни есть, недвижное, движущееся; в трёх мирах ради дхармы пища даваема потому мудрыми. Пищедателя человека сила, мощь, слава, счастье, и слава возрастает всегда в трёх мирах, о царь. В облаках воду слагает жизней благой ветер; и ту в облаках воду Шакра проливает, о Бхарата. И забирает сок земной Солнце своими лучами; ветер от Солнца те соки, бог Праджапати».
f4af8903f14d · published Jun 21, 2026, 12:05:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Показана и оборотная сторона: без пищи «рушатся пять стихий тела», слабеет сильнейший, не вершатся ни свадьбы, ни жертвы — «и самый Брахман растворяется». Так пропитание есть опора не только тела, но и обряда, и духовной жизни: голодный не способен ни к долгу, ни к молитве. Знаменательно, что отсюда выводится круговорот питания — ветер копит воду в тучах, Индра проливает дождём, Солнце вбирает земные соки. Накормление вписано в космический строй: подавая хлеб, человек включается в великое кругообращение жизни, коим боги питают мир.