Mahabharata
Vyāsa consoles Arjuna; the rule of Time16.9.1-6
15783 / 15823
Mahabharata · 16.9.1-6
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
प्रविशन्न् अर्जुनो राजन्न् आश्रमं सत्यवादिनः ॥
ददर्शासीनम् एकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥
स तम् आसाद्य धर्मज्ञम् उपतस्थे महाव्रतम् ॥
अर्जुनो ऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत् ततः ॥
स्वागतं ते ऽस्त्व् इति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ॥
आस्यताम् इति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥
तम् अप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनः ॥
निर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासो ऽब्रवीद् इदम् ॥
अवीरजो ऽभिघातस् ते ब्राह्मणो वा हतस् त्वया ॥
युद्धे पराजितो वासि गतश्रीर् इव लक्ष्यसे ॥
न त्वा प्रत्यभिजानामि किम् इदं भरतर्षभ ॥
श्रोतव्यं चेन् मया पार्थ क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
praviśann arjuno rājann āśramaṃ satyavādinaḥ ||
dadarśāsīnam ekānte muniṃ satyavatīsutam ||
sa tam āsādya dharmajñam upatasthe mahāvratam ||
arjuno 'smīti nāmāsmai nivedyābhyavadat tataḥ ||
svāgataṃ te 'stv iti prāha muniḥ satyavatīsutaḥ ||
āsyatām iti covāca prasannātmā mahāmuniḥ ||
tam apratītamanasaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ ||
nirviṇṇamanasaṃ dṛṣṭvā pārthaṃ vyāso 'bravīd idam ||
avīrajo 'bhighātas te brāhmaṇo vā hatas tvayā ||
yuddhe parājito vāsi gataśrīr iva lakṣyase ||
na tvā pratyabhijānāmi kim idaṃ bharatarṣabha ||
śrotavyaṃ cen mayā pārtha kṣipram ākhyātum arhasi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रविशन्न् अर्जुनो राजन्praviśann arjuno rājanentering, Arjuna, O king
आश्रमं सत्यवादिनःāśramaṃ satyavādinaḥinto the hermitage of the truth-speaking one
ददर्शासीनम् एकान्तेdadarśāsīnam ekāntesaw sitting in solitude
मुनिं सत्यवतीसुतम्muniṃ satyavatīsutamthe sage, the son of Satyavati
स तम् आसाद्य धर्मज्ञम्sa tam āsādya dharmajñamhe, having approached him, the knower of dharma
उपतस्थे महाव्रतम्upatasthe mahāvratampresented himself, of great vow
अर्जुनो ऽस्मीति नामास्मैarjuno 'smīti nāmāsmai'I am Arjuna' — his name to him
निवेद्याभ्यवदत् ततःnivedyābhyavadat tataḥhaving announced, then greeted
स्वागतं ते ऽस्त्व् इति प्राहsvāgataṃ te 'stv iti prāha'welcome to you' — said
मुनिः सत्यवतीसुतःmuniḥ satyavatīsutaḥthe sage, the son of Satyavati
आस्यताम् इति चोवाचāsyatām iti covāca'be seated' — and said
प्रसन्नात्मा महामुनिःprasannātmā mahāmuniḥwith serene spirit, the great sage
तम् अप्रतीतमनसम्tam apratītamanasamhim, with troubled mind
निःश्वसन्तं पुनः पुनःniḥśvasantaṃ punaḥ punaḥsighing again and again
निर्विण्णमनसं दृष्ट्वाnirviṇṇamanasaṃ dṛṣṭvāhaving seen with a dejected mind
पार्थं व्यासो ऽब्रवीद् इदम्pārthaṃ vyāso 'bravīd idamPartha, Vyasa said this
अवीरजो ऽभिघातस् तेavīrajo 'bhighātas tehas an ignoble blow struck you
ब्राह्मणो वा हतस् त्वयाbrāhmaṇo vā hatas tvayāor has a brahmin been slain by you
युद्धे पराजितो वासिyuddhe parājito vāsior have you been defeated in battle
गतश्रीर् इव लक्ष्यसेgataśrīr iva lakṣyaseyou appear as one whose fortune has departed
न त्वा प्रत्यभिजानामिna tvā pratyabhijānāmiI do not recognize you
किम् इदं भरतर्षभkim idaṃ bharatarṣabhawhat is this, O bull of the Bharatas
श्रोतव्यं चेन् मया पार्थśrotavyaṃ cen mayā pārthaif I should hear it, O Partha
क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसिkṣipram ākhyātum arhasideign to tell me quickly
Translation

Vaishampayana said: Entering, O king, the hermitage of the truth-speaking one, Arjuna saw the sage, the son of Satyavati, seated in solitude. He approached that knower of dharma, great in his vow, and presented himself; announcing his name — "I am Arjuna" — he then greeted him. "Welcome to you," said the sage, the son of Satyavati; "be seated," said the great sage with serene spirit. Seeing Partha with a troubled mind, sighing again and again, with a dejected heart, Vyasa spoke thus: "Has some ignoble blow struck you, or have you slain a brahmin, or have you been defeated in battle, that you appear as one whose fortune has departed? I do not recognize you — what is this, O bull of the Bharatas? If I should hear it, O Partha, deign to tell me quickly."

Version

435512dd9abc · published Jun 21, 2026, 1:40:00 AM UTC

Available inRUEN

Page between verses with